Từ chợ đến trung tâm thương mại

Bản tin thời sự về vấn đề đóng cửa chợ ở Nga

Mô hình kinh doanh cũng giống như một cô gái. Cô thì chân dài, cô thì có duyên, cô thì nấu ăn ngon… Có mô hình doanh thu tốt, có mô hình lợi nhuận tốt, có mô hình thu hồi vốn nhanh… Cô nào hay thì khó tán, cô nào dễ tán thì lại chưa chắc thấy hay,  có cô lúc chưa tán được thấy hay lúc tán được rồi lại thấy chán. Thỉnh thoảng có cảm giác bồ thằng bạn hay hơn bồ mình. Đang mải mê làm một mô hình kinh doanh này, nhưng bỗng dưng thấy bên cạnh ông hàng xóm chuyển hướng  mở rộng oách quá, lại đâm ra băn khoăn mình có đi đúng hướng không? 

Tìm mô hình kinh doanh không giống như tìm vợ. Tìm vợ thì tìm hiểu mãi, yêu mãi rồi thì sẽ cưới. tìm hiểu chán đi, nghiên cứu chán đi, yêu chán đi. Mặc dù biết hiếm khi tìm được người hoàn hảo, hợp với mình mọi mặt. Nhưng trước sau vẫn  phải quyết định lấy vợ nên xác định tìm người nào hợp với mình nhất, cảm thấy gắn bó được lâu dài, không hoàn hảo thì sống với nhau sẽ thích nghi sau.

Kinh doanh mà cứ lựa chọn mô hình tới lui, cơ hội thị trường sẽ qua mất, mình sẽ lỗi nhịp, các đối tác và khách hàng sẽ sốt ruột bỏ đi mất.  Vì vậy khi nhìn thấy một lợi thế nào đó bền vững cho kinh doanh như địa điểm kinh doanh hiện đại, hợp pháp, khách hàng trung thành, hợp đồng dài hạn độc quyền với đối tác, mạng lưới phân phối mạnh, nhiều  mẫu mã hàng hóa hay và phong phú… thì không chỉ nên kiên định theo đuổi một cách thức kinh doanh cũ mà còn nên đa dạng hóa mô hình kinh doanh tạo sự cộng hưởng nhằm tăng doanh thu, lợi nhuận một cách tích cực.

Thị trường ngày càng cạnh tranh gay gắt và khốc liệt. Việc thay đổi tư duy trong kinh doanh cần xác định lại hoặc phát triển mô hình kinh doanh thích hợp với xu hướng thời đại mở là một trong những mấu chốt mà mỗi ông chủ không kể nhỏ hay lớn đều cần tìm ra giải pháp đúng cho mình.

Dù muốn hay không, luôn có một chân lý “chỉ có một điều duy nhất không thay đổi, đó là sự thay đổi”. Ai sớm đổi mới tư duy và phát triển mô hình kinh doanh phù hợp trước đối thủ cạnh tranh thì sẽ chiếm giữ vị thế tiên phong và có cơ hội dẫn dắt thị trường. 

Khởi thủy của người Việt ở Liên Xô chỉ là bán mấy thứ mang theo người từ Việt Nam sang như là quần bò, áo phông, son phấn... Thế hệ những người Việt tập buôn bán đầu nhận thấy: Nhu cầu hàng ngoại đối với người dân Liên Xô là rất lớn. Cho nên mỗi người được sang Liên Xô đều gắng mang theo một ít hàng để bán lấy tiền mua sắm đồ đạc gửi về nhà. Nhiều năm liền như thế thành quen. Vào những năm 1990, toàn Liên bang Xô Viết có trên 80 vạn người Việt sinh sống. Người Việt tham gia buôn bán hàng hóa để kiếm thêm tiền, cải thiện đời sống bản thân và gửi về giúp đỡ người thân. Cứ thế, với một lượng người Việt không nhỏ phân bố khắp các khu công nghiệp từ bờ biển Ban Tích đến tận Xibiri và Viễn Đông, trải dài trên 10 ngàn km, người Việt đã hình thành mạng lưới phân phối bán lẻ trên toàn lãnh thổ Liên Xô. Hàng hóa từ vùng Viễn Đông giáp Trung Quốc, cảng Ôđecxa (thuộc Ucraina) và cảng hàng không ở Mátxcơva (Nga), Kiev  (Ucraina) cứ thế theo các nẻo đường mà ngược xuôi lan tỏa trên toàn Liên bang. 

Người Việt khi đặt chân sang Liên Xô đều là những người bình thường chưa ai có tiền bạc nhiều, nhưng bằng nhiều con đường kinh doanh, làm ăn, họ đã có được những khối tài sản khác nhau. Lúc đó, Liên Xô là một thị trường đầy tiềm năng trong việc tiêu thụ các mặt hàng sẵn có ở Việt Nam. Bằng nhiều cách, họ đã kết hợp với anh em, bạn bè, doanh nghiệp trong nước tập trung hàng rồi xuất khẩu sang Liên Xô. Nhiều nghiên cứu sinh Việt Nam đã bắt nối với bạn bè ở Balan và qua đường này để đưa vào Nga một lượng lớn hàng hóa, nhất là thiết bị văn phòng, đồng hồ đeo tay điện tử... Cửa ngõ phía đông của Liên Xô cũng xuất hiện nhiều "đại gia"qua nhịp cầu giao thương này. Những thành công nhất, giàu có nhất phải kể đến những "đại gia" thầu chợ. Để hình thành lên các chợ đầu mối cần phải có kho bãi tập kết hàng, các kiốt để giao dịch và phân phối. Một số người Việt đã lập tức thuê lại Ký túc xá cũ ít sinh viên ở, các khu nhà tập thể dành cho công nhân trong các nhà máy để làm nơi tập kết và phân phối hàng. Các địa danh nổi tiếng một thời từng để lại nhiều ấn tượng của những người Việt như Đôm 5, ốp Zin, ốp Giày, ốp Vòng bi, ốp Xa-lút... đặc biệt là chợ Vòm, chợ lớn nhất người Việt không chỉ ở Liên Xô cũ mà cả Đông Âu. Một số khác đã rất thành công trên thương trường lúc bấy giờ nhờ  sớm biết nắm bắt nhu cầu thực tế của thị trường cũng như người tiêu dùng thời đó, họ không chỉ tập trung gắn bó với mô hình chợ mà còn mở rộng thêm các hình thức kinh doanh bên ngoài như mua gần bán xa, mua xa bán gần mang lại nhiều lợi nhuận hơn. Ngoài các ông chủ đặt hàng, đánh hàng, ông chủ lập chợ, quản lý chợ còn có những nhóm người Việt năng động hơn, bài bản hơn, hoạt động phù hợp với luật pháp của nước sở tại hơn. Đó là những nhóm người lập doanh nghiệp sản xuất kinh doanh ngay trên đất nước họ đang sống. 

Sau những năm 90 đầy gian nan ấy, người Việt tại Nga đã có những đóng góp khách quan và hiện thực, trong việc đảm bảo cung cấp cho nước Nga những hàng hóa giá cả phải chăng mà chất lượng cũng không đến nỗi nào.

Chặng đường người Việt làm giàu trên đất Nga xem ra đang gặp nhiều biến động khó khăn. Cách đây vài năm, Chính phủ Nga đã ban hành chính sách mới về quản lý người nhập cư, trong đó có những quy định ngặt nghèo về tiêu chuẩn đối với người nước ngoài tham gia các hoạt động bán lẻ trên thị trường Nga. Như vậy đòi hỏi hàng triệu người nước ngoài tham gia buôn bán ở Nga sẽ phải tìm ra được những lời giải đúng cho bài toán hóc búa này. Không chỉ nhiều người Việt Nam tham gia bán lẻ trên đất Nga, mà những ông chủ lớn cũng chuyển hướng sang lập công ty hoặc kinh doanh những mặt hàng khác tìm cơ hội tồn tại trên đất Nga. Một số khác thì tìm cách di cư đến Ucraina, Belarus và một số nước Trung Á để có địa bàn kinh doanh mới. Một số ít chuyển tiền về Việt Nam tham gia thị trường chứng khoán, kinh doanh bất động sản hoặc làm dịch vụ du lịch, đầu tư vào các khu công nghiệp. 

Những con người Việt Nam trên đất nước Nga cần cù, yêu lao động và biết vượt qua mọi hoàn cảnh, năng động luôn đi trước nắm bắt được nhiều hướng của thị trường. Tính sáng tạo, biết phát huy uy thế của người Việt Nam đã giúp cho các cộng đồng người Việt tại Nga mở ra được những lĩnh vực kinh doanh hiệu quả  góp phần tạo công ăn việc làm cho rất nhiều người Nga và Việt Nam, tạo ra của cải vật chất cho xã hội.

Bối cảnh nước Nga thời gian qua cũng có nhiều biến đổi với nhiều sự kiện quan trọng. Kinh tế Nga đã phần nào hồi phục sau khủng hoảng nhưng vẫn còn rất nhiều thách thức. Chính sách hiện đại hóa trong tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội Nga và đặc biệt là công cuộc đẩy mạnh chống tham nhũng, những yêu cầu về một nền kinh tế chợ văn minh, chính sách nhập cư minh bạch, tạo việc làm cho người Nga.…đã ảnh hưởng nhiều đến việc làm ăn, sinh sống của người Việt tại Nga. Xu hướng ngày càng rõ nét của người Nga, nhất là người Mátxcơva, tìm đến với hàng chất lượng cao, mẫu mã đẹp, của các hãng có uy tín, có thương hiệu và phổ biến toàn cầu. Đối tượng khách hàng mà người Việt nhắm tới mỗi năm một thu hẹp. Chính quyền Nga đang ngày càng siết chặt quản lý buôn bán kinh doanh chợ, đặc biệt đối với các khu chợ của người nước ngoài. Vì thế mà sự phân hóa và sàng lọc nghiệt ngã trong thương trường đã xuất hiện. 

Cuộc sống và công việc kinh doanh của cộng đồng người Việt ở Nga ngày càng khó khăn hơn trong những năm gần đây và đặc biệt là giai đoạn này: đa phần người Việt ở Nga vẫn cón khá nhiều và  họ đều có gia đình sinh sống trên đất nước Nga. Bây giờ, trở về Việt Nam cũng không dễ dàng bởi tiền không nhiều, ngành nghề chuyên môn không có, con cái sinh ra ở Nga, nay học chương trình tiếng Việt thật sự là một trở ngại lớn...

Bên cạnh đó, bắt đầu từ tháng 7/2012, vì không đáp ứng được những quy định về quy mô, an toàn, vệ sinh, phòng chống cháy nổ, rất nhiều khu chợ ở Mátxcơva sẽ bị đóng cửa để quy hoạch lại thành những TTTM bề thế, tiện nghi hơn. Đã qua đi cái thời xập xệ mới “mở cửa” những năm 90 thế kỷ trước, chính quyền không muốn bộ mặt kinh doanh của thủ đô nhếch nhác. Điều này cũng phù hợp với nền kinh tế thị trường của nước Nga khi đã bước vào hội nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). 

Khi thị trường Nga dần đi vào quy củ, khi có những thay đổi về chính sách và nhu cầu thị trường, hậu quả là sự biến đổi thị phần của các mô hình kinh doanh thì  hoạt động kinh doanh, đầu tư của người Việt tại Nga cũng cần phải chuyên nghiệp, văn minh và hiện đại. Xu hướng trung tâm thương mại hóa đang tiến rất nhanh vào Nga hút các tầng lớp tiêu dùng có thu nhập từ trung bình đến cao.Trung tâm thương mại đang được coi là điều kiện tốt nhất cho giới tiểu thương có cơ hội phát triển theo chiều sâu. 

Trong xu thế hội nhập hiện nay, nếu cứ trung thành với hình thức buôn bán nhỏ lẻ, không quan tâm tới showroom hoặc các hình thức trưng bày, quảng bá sản phẩm, phát triển thương thiệu, nâng cấp phục vụ ... thì cả ông chủ nhỏ và ông chủ lớn sẽ bỏ lỡ cơ hội thường xuyên theo dõi nắm vững những biến đổi và nhu cầu người tiêu dùng để kịp thời điều chỉnh chiến lược kinh doanh, sản xuất phù hợp. Đó chính là sự khác biệt giữa việc  làm ăn manh mún, nhỏ lẻ và phát triển kinh doanh bài bản. Chưa kể đến quy mô kinh doanh mở rộng một cách hợp pháp thì lại rất thích hợp để làm ăn và mở rộng thị trường tại nhiều vùng đất mới. Chắc chắn rằng khi biết khai thác và phát huy mạng lưới tiêu thụ hàng hóa trong  một môi trường chuyên nghiệp, mục tiêu phát triển kinh doanh của cá nhân hay doanh nghiệp đều trở nên đúng quỹ đạo. 

Thử thách lớn còn ở phía trước. Thị trường ngày càng đòi hỏi cao, các khu chợ dần biến mất để nhường chỗ cho hệ thống siêu thị và trung tâm thương mại. Sự sàng lọc tự nhiên chỉ để lại những người vừa trường vốn vừa có kiến thức và kinh nghiệm thương trường. Khái niệm “kiếm tiền dễ” theo kiểu cũ không còn đúng với thị trường Nga nữa. Bù lại, những ai vượt qua được thử thách sẽ có môi trường kinh doanh lành mạnh, ổn định hơn. 

Tại Nga, một mô hình buôn bán đa dạng hóa với những điều kiện tốt hơn sẽ dần được phát triển quy mô tăng sự vững chắc cho người kinh doanh. Cộng đồng người Việt tại Nga sẽ thích nghi dần với những điều kiện mới: môi trường làm việc tốt hơn nhưng cũng đòi hỏi cách thức làm việc khác hơn: như  cần nhiều vốn hơn, thời gian làm việc cũng khoa học hơn, tiếp cận thị trường nhạy bén hơn. Và lại một lần nữa đòi hỏi lịch sử sống động người Việt ở Nga sau những thành công và thất bại sẽ lại tiếp tục vượt qua gian nan bằng chính những gì đã có. Điều này sẽ góp thêm sự minh chứng về tinh thần vượt khó, sự cần cù và đầu óc thông minh của người Việt dù ở bất cứ đâu.