Những tòa thành Kremlin không qua được kỳ thi của UNESCO

 Kremlin ở Pskov. © Photo: RIA Novosti    

Lần đầu tiên, cơ quan tối cao của Liên Hiệp Quốc về những vấn đề Giáo dục, Khoa học và Văn hóa tiến hành phiên họp thường niên của mình tại Nga. Và, tất nhiên, người dân Nga quan tâm trước hết đến vấn đề chính được giải quyết tại cuộc họp – xét bổ sung danh sách Di sản tòan thế giới của UNESCO. Phía Nga đã đệ trình ra cuộc thảo luận ứng viên nối tiếp: "Những tòa thành Kremlin Nga". Trong đó liệt kê ba công trình đồ sộ có niên đại thế kỷ XIII - thế kỷ XVII. Đó là những tòa thành-pháo đài của những đô thị cổ kính: Pskov ở phía tây-bắc của đất nước, Uglich - ở trung tâm phần châu Âu của Nga và Astrakhan nằm ở phía nam, tại cửa sông Volga. Hồ sơ đề cử này đã bị gạt.

Đây là ý kiến của đại diện Hiệp hội Kiến trúc sư Nga, một thành viên dự phiên họp, bà Irina Zaika bình luận về phán quyết khó chịu đó: “Ứng viên đề cử này ngay từ ban đầu đã nhận đánh giá tiêu cực của Hội đồng Quốc tế về bảo tồn Di tích và Danh lam thắng cảnh - ICOMOS. Và hồ sơ bị gửi trả lại để sửa đổi hòan thiện. Loạt chủ thể đề cử này rất khó khăn trong việc quản lý, vì rằng về mặt địa lý tất cả các tòa Kremlin đều bố trí ở những địa điểm khác nhau. Ngoài ra, tại các tòa thành Kremlin người ta đã sử dụng những vật liệu phục chế tu bổ không tương thích với chuẩn mực, tức là làm mới rất nhiều. Các chủ thể thuộc loại hình này đòi hỏi phải chỉnh lý lâu dài và đúng cách”.

Những tòa tháp Kremlin của Uglich, Pskov, Astrakhan không phải là lần đầu tiên được phía Nga trình ra để UNESCO xem xét. Những cơ sở này từ lâu đã có mặt trong cái gọi là danh sách sơ bộ, - bà Irina Zaika cho biết.

Danh sách sơ bộ là nguồn chứa “nỗi bực mình” của nhiều quốc gia đối với UNESCO. Ví dụ, nước đứng đầu về số lượng các di tích thuộc Danh sách Di sản tòan thế giới, đã đệ trình một danh sách bổ sung với 40 đối tượng, và hầu hết số này bị "treo" không động đến trong suốt 6 năm. Nếu có tấm biển lớn đề dòng chữ “Tượng đài của người nộp đơn" cũng có thể gắn cho Tây Ban Nha, nước theo sát Italy về con số chủ thể văn hóa tự thấy xứng đáng là “sở hữu của tòan thể nhân loại”. Rồi ở Ấn Độ, và ở Nhật Bản, cũng như hàng chục quốc gia khác.

Tất cả các quốc gia ký kết “Công ước bảo vệ” của UNESCO đều cố gắng nhân giá trị các chủ thể văn hóa của nước mình lên tầm tòan thế giới. Bởi sau khi được nhập vào danh sách di sản đầy mong ước, chủ thể di tích không những được nâng cao qui chế, mà còn nhận được sự hỗ trợ quốc tế trong trường hợp có mối đe dọa nào đó. Chẳng hạn, từng có nguy cơ đặt ra với Kim tự tháp Giza nổi tiếng ở Ai Cập. Năm 1995, người ta dự kiến xây dựng xa lộ cao tốc gần Cairo, nhưng do kết quả các cuộc đàm phán với đại diện của UNESCO, kế hoạch của chính phủ Ai Cập sau đó đã phải hủy bỏ. Tương tự như vậy, nhờ tác động của UNESCO, đã khôi phục một chủ thể trong danh sách thuộc Croatia - là thành phố cổ Old Town ở Dubrovnik, từng bị phá hủy trong cuộc khủng hoảng Balkan những năm 1990. Nhưng nếu các nước mong muốn vươn tới thứ bậc cao như vậy, thì tất cả những chủ thể đề cử đều cần phù hợp với những tiêu chí vừa giản đơn mà đồng thời lại vừa rất cứng rắn. Tối thiểu phải loại trừ mọi công trình xây cất trên địa bàn và trong vùng đệm của các di tích. Và, tất nhiên, bảo vệ di tích một cách nghiêm ngặt. Nếu không, có thể dễ dàng đánh mất địa vị vinh dự, thí dụ như đã xảy ra với thành phố Dresden của Đức sau khi nước chủ nhà kiến thiết cây cầu bắc qua sông Elbe trong khu di tích lịch sử. Bây giờ, sự trừng phạt tương tự đang đe dọa hải cảng Anh Liverpool, nơi quá trình phát triển đô thị "đã xâm phạm quyền” của bến cảng lịch sử. Tuy nhiên, như nhận xét của ông Aleksei Butorin thành viên Nga trong phiên họp của UNESCO, "Nga hiện thời đã không để xảy ra bất kỳ vi phạm thô bạo nào. Vì vậy, vẫn có hy vọng vào tiến bộ thành công hơn nữa với danh sách của UNESCO”.