Trung Đông bắt đầu gõ cửa tư dinh Putin, không còn xem trọng Mỹ

Tạp chí Foreign Policy (Mỹ) viết vì Mỹ không hề có phản ứng nào trước các hoạt động ngoại giao-quân sự ở Syria của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Trung Đông bắt đầu gõ cửa tư dinh Putin hơn là tìm đến Nhà Trắng.  


Việc Trung Đông bắt đầu gõ cửa tư dinh Putin được minh họa, bằng việc ngày 11.10, Bộ trưởng Quốc phòng Saudi Arabia (SA) bất ngờ đến nhà riêng của ông Putin ở Sochi để nói chuyện về tình hình Syria.

Từ khi quân nổi dậy bắt đầu đòi lật đổ tổng thống Syria Bashar Assad hồi 4 năm rưỡi trước, SA hỗ trợ tài chính-hậu cần cho họ, dẫn đến việc SA bất đồng với Nga vốn muốn bảo vệ đồng minh Assad.

Câu hỏi của SA dành cho ông Putin: đâu là giới hạn của việc hợp tác giữa Nga với Iran, kình địch của SA?. Nga trả lời: mục tiêu chính của Nga là đánh quân khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) và chủ nghĩa khủng bố, đồng thời tái lập hòa bình ở Syria, theo Ngoại trưởng  Adel Al-Jubeir cho biết về cuộc gặp.

Chuyến đi Nga của vị thái tử minh họa rõ các thế lực Trung Đông đã thay đổi quan điểm, và cho thấy tầm cỡ của việc ông Putin đang tìm cách giành tầm ảnh hưởng khỏi Tổng thống Mỹ Barack Obama.

Từ chuyến đi này, có tin đồn đoán: SA đang khai thác một thỏa thuận với Nga  (và có thể SA chẳng màng báo với Mỹ), trong đó sẽ cho phép ông Assad tiếp tục nắm quyền lực lâu hơn, đổi lại là quân nổi dậy cùng quân Syria hợp tác đánh IS.

Ngoại trưởng SA ngày 14.10 khẳng định nước ông vẫn muốn ông Assad phải ra đi.

Mỹ mất tầm ảnh hưởng, nhường Trung Đông cho ông Putin

Trong khi đó, các cựu quan chức ngoại giao và người quan sát độc lập thắc mắc: phải chăng SA đã quyết phớt lờ Mỹ, để theo đuổi điều SA thấy tốt nhất cho quyền lợi của họ.

Ryan Crocker, cựu đại sứ Mỹ tại Iraq và Afghanistan, nói với Foreign Policy: “Nếu chuyến đi của thái tử SA có điều phối với Mỹ thì là một lẽ, nhưng nếu không có, điều đó có nghĩa SA lại nói với chúng ta: “Ông chẳng có ý nghĩa gì cả”.

Không chỉ SA, các nước vùng Vịnh đều nghi ngờ sự thiếu kiên quyết đối đầu với chế độ Assad của chính phủ Obama.

Các quan chức cấp cao Trung Đông kéo nhau tới Nga nói chuyện với ông Putin, người đã ráng thuyết phục các cường quốc - gồm Mỹ - rằng sự sụp đổ đột ngột của chế độ Assad  sẽ là một thảm họa, có thể khiến IS chinh phạt gần như toàn bộ Syria.

Các nước Ả rập từ lâu đòi lật đổ Assad, nói rồi ông cũng sẽ phải ra đi, nhưng họ cũng phát tín hiệu: việc lật đổ Assad lập tức không còn là mục tiêu hàng đầu của họ.

Sự thay đổi này ngày càng dẫn đến kết luận: chính quyền Obama đang mất cả ý nghĩa và ảnh hưởng.

Mỹ đã tiến hành hàng ngàn đợt không kích IS để hỗ trợ quân Iraq, nhưng chính phủ nước này hoan nghênh Nga không kích ở Syria, từ tháng 9 cùng Nga chia sẻ tin tình báo. Thậm chí Thủ tướng Haider al-Abadi đề nghị Nga mở rộng không kích ở nước ông.

Ai Cập cũng là đồng minh chủ lực của Mỹ ở Trung Đông, cũng tăng dần hoạt động cải thiện quan hệ với Nga. Sau cuộc đảo chính năm 2013, Tổng thống Abdel Fattah al-Sisi đã có 4 chuyến đi Nga, hồi tháng 2 tiếp ông Putin ở Cairo. Nhưng ông Sisi chỉ thăm Mỹ hai lần và chưa hề có cuộc họp nào ở Nhà Trắng.

Israel cũng gõ cửa tư dinh Putin: vài ngày trước khi Nga không kích ở Syria, Thủ tướng Benjamin Netanyahu cùng hai sĩ quan gặp ông Putin ngày 21.9. Cuộc nói chuyện nhằm bảo đảm quân Nga-Israel không đụng độ ngoài ý muốn.

Israel cũng hy vọng ông Putin ép Iran giảm cung cấp vũ khí cho các tổ chức vũ trang chống Israel.

Về mối quan hệ liên minh Nga-Iran, tướng Qassem Suleimani của quân đặc nhiệm Iran đến Nga hồi tháng 7, để bắt đầu lập kế hoạch tấn công điều phối ở Syria nhằm hỗ trợ quân Assad. Hiện sự hợp tác này giúp lực lượng Assad giành lại ưu thế, điều sẽ giúp ông Putin gia tăng tầm ảnh hưởng ở Syria.  

Khi Nga triển khai quân sự thần tốc ở Syria, ông Obama đối mặt với sự thử thách về quyền lực và tầm ảnh hưởng của Mỹ ở Trung Đông.

Điều này dẫn đến việc các đồng minh thân cận của Mỹ kết luận: Mỹ đang muốn “nghỉ chơi” ở khu vực này, sẵn sàng chấp nhận tầm ảnh hưởng ngày càng tăng của Iran và Nga.  


Các chính khách Mỹ đòi ông Obama cứng rắn hơn

Trong nước, ông Obama cũng bị nữ cựu Ngoại trưởng Hillary Clintlon thách đố. Bà nói nỗ lực huấn luyện quân nổi dậy Syria của Mỹ là một thất bại, và ông Obama bác đề xuất của bà hồi vài năm trước: cấp vũ khí cho các tay súng nổi dậy.

Ông Obama từ lâu không muốn Mỹ giữ một vai trò lớn trong nội chiến Syria, cũng cáo buộc các hoạt động quân sự của Nga là một sai lầm chiến lược, sẽ kéo Nga sa lầy.

Trong cuộc trả lời phỏng vấn mới đây của chương trình 60 phút, ông Obama bác bỏ ý tưởng rằng Nga đang thay thế Mỹ nắm tầm ảnh hưởng ở Trung Đông.

Nhưng các nhà phân tích trong và ngoài nước Mỹ nói chính sách “kiên nhẫn chiến lược” - như chính ông Obama nói-cũng có những nguy cơ: từ chối trực tiếp đối đầu với Nga, Mỹ bị xem là “nhường” Trung Đông và cho phép ông Putin tự thể hiện là nhà môi giới quyền lực quan trọng nhất ở Trung Đông.  

Stephen Hadley là cố vấn an ninh quốc gia trong nhiệm kỳ 2 của Tổng thống Mỹ George Bush, nói:

“Mục tiêu của Nga là bảo vệ chế độ Assad, củng cố vị thế của ông ấy ở tây Syria, từ đó thu xếp Nga có mặt trong bất kỳ nỗ lực quốc tế nào nhằm kết thúc xung đột ở Syria. Tôi cho rằng Nga đã tiến gần đến việc đạt được mục tiêu này”.

Chính phủ Mỹ hứa sẽ tiếp tục không kích IS ở đông và bắc Syria. Các quan chức Bộ quốc phòng Mỹ cũng nói chuyện với đồng cấp Nga, để ráng tránh nguy cơ máy bay hai nước đâm va vào nhau giữa trời Syria.

Các quan chức Nhà Trắng nói rõ: không có kế hoạch đối đầu với Nga, không muốn lao vào một cuộc căng thẳng leo thang mới.  

Nhưng ngay cả những người từng ủng hộ quyết định của ông Obama không can thiệp vào nội chiến Syria, nay cũng đòi Mỹ cần có phản ứng mạnh mẽ với hoạt động quân sự của Nga.

Ngày 4.10, trong bài viết trên tờ Financial Times, Zbigniew Brzezinski (cố vấn an ninh quốc gia thời tổng thống Mỹ Jimmy Carter) đòi chính phủ Obama “chuyển đến Moscow yêu sách Nga phải ngưng các hành động quân sự trực tiếp gây tổn thất cho tài sản Mỹ”, nếu không làm thì Nga phải chịu sự trả đũa của Mỹ.

Năm nay 87 tuổi, Brzezinski còn gay gắt viết Twitter: “Sự mập mờ có thể che giấu chiến lược, hoặc là dấu hiệu không có chiến lược nào. Xem ra Mỹ ngày càng không có chiến lược nào ở Trung Đông”.