Nước Nga: Tại sao Putin?

Hôm 7/5/2012 ông Putin làm lễ nhậm chức Tổng thống Nga và trở lại làm chủ Điện Kremlin. Điều này hầu như ai cũng biết trước nhưng người ta vẫn suy nghĩ, đặt ra nhiều câu hỏi và chờ đợi những câu trả lời cả về lý luận lẫn thực tiễn. Về ông Putin người ta viết nhiều rồi. Tôi chỉ xin nêu những suy nghĩ và cảm nhận ngắn của mình.
 
Putin – Người được yêu quý, mến mộ và căm ghét, sợ hãi

 
Tổng thống Putin

Những người yêu quý, mến mộ Putin đông hơn những người căm ghét và sợ hãi ông. Hơi kỳ lạ, giới cầm quyền Mỹ, Tây Âu và cả một số nước Đông Âu lại thuộc những người căm ghét và sợ hãi Putin. Tôi nói “hơi kỳ lạ” vì đáng ra đã làm chính trị ở tầm cỡ lãnh đạo quốc gia thì không nên để điều này lộ ra rõ đến thế. Điển hình cho việc không thích Putin là bà Hillary Clinton. Trong chiến dịch tranh cử Tổng thống của mình, bà công khai bày tỏ sự khó chịu đối với ông Putin.

Vì sao họ không thích ông Putin nói chung và không muốn Putin trở lại cầm quyền ở Nga nói riêng? Lý do thì có nhiều, nhưng rõ nhất là các nhà lãnh đạo các nước này thường cảm thấy lúng túng khi đối mặt trực tiếp với Putin. Khi gặp gỡ đàm phán nhằm giải quyết một vấn đề gì đấy với Putin, họ không lường trước được thái độ phản ứng, cách phát ngôn cũng như cách giải quyết vấn đề của Putin. Tóm lại, họ không muốn nước Nga có một người lãnh đạo như ông Putin.

Không thích nên họ tìm cách ngăn chặn, nhưng đã thất bại. Liên kết với lực lượng đối lập, Mỹ và phương Tây diễn lại kịch bản cũ (đã thành công ở Grudia, Ukrain trước đây) “Gian lận trong bầu cử” nhưng đã bị bóc mẽ. Có vẻ như họ vẫn chưa thể đối phó có hiệu quả với một sỹ quan KGB xuất sắc (đã là KGB thì KGB suốt đời, không có cựu KGB) vì Putin đã bắt được và cho công bố clip mà phe đối lập cho là “gian lận trong bầu cử Tổng thống” ngay khi cuộc bầu cử chưa diễn ra.

Ngược lại với giới cầm quyền Mỹ và châu Âu, người Nga, đặc biệt là giới trẻ rất yêu quý và mến mộ ông Putin. Việc ông Putin trở lại lãnh đạo nước Nga khiến họ vui sướng tột độ. Chính vì vậy mà trong ngày ông Putin thắng cử, hàng trăm ngàn người bất chấp giá rét, đứng đợi ở ngoài trời hàng tiếng đồng hồ để chúc mừng ông. Việc này khiến ông Putin cảm động trào nước mắt.

Về những giọt nước mắt của ông Putin đã có nhiều lời bàn tán. Nhiều người cho rằng ông “diễn” chứ thực ra không đến mức xúc động như vậy vì ông biết mình sẽ chiến thắng trong cuộc bầu cử. Theo tôi, người như Putin không bao giờ “diễn”. Những gì ông làm đều rất thật: Ông đấu võ – thật; ông trượt tuyết – thật; ông bơi lội – thật; ông lái xe, lái máy bay – thật; ông khống chế hổ và cá voi không phải để tỏ khả năng của mình mà giúp các nhà khoa học nghiên cứu thực sự... Vì vậy việc ông để trào nước mắt cũng là thật vì đó là tình cảm bột phát của con người. Nếu ai biết rằng cách đây mấy năm Putin bất ngờ hôn vào rốn một cậu bé 4 tuổi thì hiểu được ông cũng là một người có những phút xao lòng.
 
Ông Putin còn nhiều việc phải làm
 
Trong một thế giới đa cực và bất ổn như hiện nay, vai trò, vị trí, thái độ của nước Nga là rất quan trọng. Nước Nga hầu như luôn luôn có quan điểm riêng của mình trong những vấn đề quốc tế. Điều này khiến người ta phải thận trọng hơn, bàn thảo kỹ càng hơn trước khi hành động. Trên thực tế, hầu như chỉ có người Nga là đưa ra những quan điểm đối lập với Mỹ. Điều này rất quan trọng – Nó buộc người Mỹ hiểu rằng, họ không phải bao giờ cũng đúng và cũng mạnh nhất, muốn làm gì thì làm.

Ngoài ra, ông Putin còn những việc cụ thể phải làm vì ông là đóng vai trò quyết định, hoặc đưa ra những cam kết quốc tế mạnh mẽ. Đó là việc tổ chức thành công gặp gỡ lãnh đạo cao cấp các nước APEC năm 2012 (ông Putin đưa ra lời đăng cai sự kiện này vào năm 2006 tại Việt Nam ). Để làm việc này, Nga đã xây một thành phố mới trên đảo Russky ở trên bờ Thái Bình Dương. Điều này cũng nằm trong chiến lược phát triển về phía đông của Nga.

Ngoài ra, hai sự kiện thế thao lớn của thế giới mà Nga là nước chủ nhà đã và sẽ cần sự đóng góp trực tiếp của ông Putin. Đó là việc tổ chức Thế Vận hội Mùa đông năm 2014 ở Xôtri (mà ông đóng vai trò quan trọng trong việc dành quyền đăng cai) và Giải vô địch Bóng đá thế giới năm 2018 (Nga dành quyền đăng cai rất bất ngờ và người ta nói cũng có sự tham gia của ông Putin)
 
Nước Nga cần người như Putin
 
Khi Putin lên cầm quyền vào năm 2000, nước Nga ở một vị thế khác: Đời sống của nhân dân khổ cực, quốc gia nợ đầm đìa, ngân khố trống rỗng. Nay cuộc sống của nhân dân đã đỡ vất vả hơn, nước Nga trở thành chủ nợ và có dự trữ ngoại tệ trên 520 tỷ USD.

Có được điều này là do Putin có một cái nhìn rất thực tế. Lúc đó ông chỉ lo đối nội, ưu tiên sự ổn định xã hội và phát triển kinh tế; về đối ngoại, ông lùi rất nhiều, rút một số căn cứ quan sự ở nước ngoài (trong đó có Cam Ranh của Việt Nam ). Tuy vậy, tiềm lực quân sự của Nga vẫn được duy trì và tăng cường. Một ví dụ về tầm nhìn của Putin là việc phát triển hải quân Nga. Hiện nay, về lực lượng tàu nổi, Nga thua nhiều nước trên thế giới, nhưng về tàu ngầm thì không có nước nào sánh nổi Nga. Nga làm điều này là hợp lý vì các biển của Nga thường đóng băng mất nửa năm, tàu nổi hoạt động khó khăn.

Nga là một quốc gia khá đặc biệt so với các nước khác trên thế giới. Trước hết, đó là văn hóa Nga, phong cách Nga, tính cách Nga... Dân Nga có cách suy nghĩ, hành động ứng xử không theo “tiêu chuẩn châu Âu”. Họ đơn giản, mộc mạc, đằm thắm và quyết liệt hơn trong các mối quan hệ cả khi êm ấm lẫn lúc căng thẳng.

Theo các nhà quan sát, đây là quốc gia duy nhất vẫn tồn tại và phát triển bình thường nếu thế giới đóng cửa, không giao lưu với nhau nữa. Với dân số chưa bằng nửa Mỹ (hơn 140 triệu so với hơn 300 triệu người) nhưng diện tích lại gần gấp đôi Mỹ 17, 5 triệu km2 so với hơn 9 triệu km2), tiềm năng tài nguyên thiên nhiên và tiềm năng trí tuệ con người phong phú, nước Nga luôn ở vị thế thuận lợi cho sự phát triển tương lai. Điều quan trọng của Nga là có những người lãnh đạo mà nhân dân tin tưởng.

Trong lịch sử hiện đại của nước Nga, hình như trước đây chỉ có hai nhà lãnh đạo là tạo được những dấu ấn mạnh mẽ trong dân chúng. Đó là Lênin và Stalin. Hai con người này có điểm mạnh, điểm yếu (công và tội) khác nhau nhưng là những nhà lãnh đạo mạnh mẽ, có uy lực. Điểm khác nhau giữa họ là Lênin là người rất trí thức, còn Stalin lại rất quân phiệt. Bây giờ Putin là một nhà lãnh đạo mà người Nga cũng xem là rất mạnh mẽ. Putin có vẻ như là người “đứng giữa” Lênin và Stalin – ông không quá quân phiệt nhưng lạnh lùng, sắc sảo, mạnh mẽ, quyết đoán; ông cũng không tỏ ra quá lịch lãm nhưng cũng đủ mềm mại, uyển chuyển, nồng ấm trong giao tiếp với mọi người (chơi đàn, hát, kể chuyện tiếu lâm...). Đặc biệt, ông tinh nhạy, cân bằng và đặt quyền lợi của nước Nga lên trên hết. Nước Nga vào thời điểm này cần một con người như thế.

Có thể nói Putin thuộc loại “lãnh đạo độc quyền sáng suốt”. Cách đây vài ba chục năm, một số nước châu Á phát triển rực rỡ với lãnh đạo kiểu này. Điển hình là Singapore với Lý Quang Diệu. Một vị tướng lừng danh của Việt Nam tâm đắc với mô hình phát triển “lãnh đạo độc quyền sáng suốt”, tiếc là ông không có cơ hội thực hiện ý tưởng của mình ở việt Nam .

Hình như người dân Nga chấp nhận và mong đợi nhiều điều ở bộ đôi quyền lực Putin - Medvedev. Ngay khi ông Medvedev làm Tổng thống, chỉ định ông Putin làm Thủ tướng, trong dân Nga đã lưu truyền câu chuyện tiếu lâm như sau: “Năm 2023, một buổi sáng Putin và Medvedev ngủ đậy, Putin hỏi: Hôm nay ai là Tổng thống, ai là Thủ tướng? Medvedev trả lời: Tôi cũng không nhớ chính xác, nhưng hình như tôi là Thủ tướng... Putin nói: Vậy thì ông chạy đi mua bia đi!”

Nói qua như vậy để thấy việc ông Putin quay lại Điện Kremlin là điều đáng mong đợi trong thời điểm hiện nay.