Hơn 7.300 hộ dân sẽ tái định cư để làm đường sắt Lào Cai - Hải Phòng nối Trung Quốc

© Shutterstock/FOTODOM / Huy Thoai

Đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, xây 109 khu tái định cư

Bộ Xây dựng vừa tổ chức cuộc họp kiểm điểm tình hình thực hiện, giải ngân các dự án thành phần giải phóng mặt bằng thuộc Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng kết nối với Trung Quốc.

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Danh Huy nhấn mạnh đây là dự án quan trọng quốc gia, do đó các địa phương phải khẩn trương hoàn thiện phương án bồi thường, giải phóng mặt bằng và xây dựng khu tái định cư; đồng thời xác định cụ thể tiến độ, khối lượng và trách nhiệm đối với từng nhiệm vụ.

"Ban QLDA Đường sắt phải phối hợp chặt chẽ với các địa phương để làm rõ các vấn đề phát sinh, giải quyết dứt điểm, phấn đấu khởi công toàn tuyến vào đầu năm 2027", Thứ trưởng Nguyễn Danh Huy yêu cầu.

Theo kế hoạch, công tác giải phóng mặt bằng phải hoàn thành trong tháng 2/2027. Các địa phương được yêu cầu lập tiến độ cụ thể đối với từng loại đất, số hộ bị ảnh hưởng, số mộ phải di dời và các công trình hạ tầng kỹ thuật liên quan.

Đặc biệt, việc xây dựng khu tái định cư phải được đẩy nhanh để người dân sớm ổn định cuộc sống. Với đất nông nghiệp, đất rừng và đất của các cơ quan trong phạm vi dự án, các địa phương phải rà soát hiện trạng, điều chỉnh phù hợp thực tế và báo cáo chi tiết để bảo đảm thực hiện đúng quy định.

Công tác đo đạc, kiểm đếm, lập và phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng phải tiến hành đồng bộ với xây dựng khu tái định cư và giải ngân vốn nhằm từng bước tạo mặt bằng sạch cho dự án.

Báo cáo tại cuộc họp, ông Mai Minh Việt, Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt, cho biết tuyến có điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới và điểm cuối tại ga Lạch Huyện, tổng chiều dài khoảng 426 km. Trong đó, tuyến chính dài 363 km, tuyến nhánh 63 km, đi qua 69 xã, phường thuộc 6 tỉnh, thành phố, với 29 nhà ga và các trạm tác nghiệp kỹ thuật.

Qua rà soát, dự án dự kiến sử dụng khoảng 2.197 ha đất, ảnh hưởng đến 7.347 hộ dân phải bố trí tái định cư. Tổng cộng 109 khu tái định cư dự kiến được xây dựng, với kinh phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hơn 66.900 tỷ đồng. Riêng năm 2026, hơn 13.800 tỷ đồng được phân bổ cho công tác này.

Quá trình triển khai hiện vẫn gặp khó do hồ sơ Báo cáo nghiên cứu khả thi có nhiều thay đổi, ảnh hưởng đến việc cắm và bàn giao cọc giải phóng mặt bằng, đồng thời khiến một số nhiệm vụ của địa phương phải điều chỉnh. Việc phạm vi thu hồi đất thay đổi nhiều lần cũng có thể tác động đến sự đồng thuận của người dân.

Ban Quản lý dự án đường sắt kiến nghị thực hiện theo hướng kiểm đếm đến đâu, tiến hành ngay thủ tục thẩm định, phê duyệt và bồi thường giải phóng mặt bằng đến đó; đồng thời đẩy nhanh xây dựng khu tái định cư để người dân có chỗ ở mới trước khi di dời.

Cơ quan này cũng đề nghị Bộ Xây dựng chỉ đạo các địa phương triển khai song song việc đo đạc, lập hồ sơ giải thửa, kê khai, kiểm đếm và lập, phê duyệt phương án bồi thường theo phạm vi cọc giải phóng mặt bằng đã bàn giao. Những vướng mắc về thẩm định khung giá, bồi thường, hỗ trợ và giải phóng mặt bằng cũng cần được hướng dẫn cụ thể để rút ngắn thời gian thực hiện.

Ban hành 14 định mức phục vụ dự án

Song song với chuẩn bị mặt bằng, Bộ Xây dựng đang hoàn thiện cơ sở pháp lý và kỹ thuật cho dự án.

Ngày 31/7/2026, Bộ ban hành Thông tư 63/2026/TT-BXD, kèm hệ thống định mức dự toán áp dụng để lập dự toán Dự án thành phần 2 - đầu tư xây dựng công trình đường sắt. Thông tư có hiệu lực từ ngày 15/9/2026.

Có 14 định mức được ban hành, gồm xây dựng cơ bản; nền đường; cầu cống; hầm; đường ray; viễn thông; tín hiệu; thông tin; điện lực; điện kéo; nhà; cấp thoát nước; hệ thống kỹ thuật cơ khí đầu máy và toa xe; nhà ga.

Theo Viện Kinh tế xây dựng, việc xây dựng hệ thống định mức riêng xuất phát từ đặc thù của dự án. Tuyến đường sắt có quy mô lớn, phạm vi trải dài, tích hợp nhiều chuyên ngành, áp dụng công nghệ và kỹ thuật mới, đồng thời là dự án đường sắt điện khí hóa đầu tiên được triển khai tại Việt Nam.

Trong khi đó, nguồn nhân lực ngành đường sắt còn hạn chế, thời gian chuẩn bị ngắn và dự án áp dụng nhiều cơ chế, chính sách đặc thù. Một số công cụ xác định chi phí như định mức, giá xây dựng chuyên ngành đường sắt điện khí hóa, suất vốn đầu tư và dữ liệu chi phí hiện vẫn thiếu.

Ngoài ra, một số khoản mục chi phí từng được áp dụng tại các dự án tương tự trên thế giới chưa có trong pháp luật Việt Nam, trong khi một số quy định hiện hành chưa hoàn toàn phù hợp với điều kiện thực tế của dự án.

Vì vậy, hệ thống định mức riêng được xây dựng nhằm tạo cơ sở lập và quản lý chi phí, góp phần bảo đảm chất lượng, tiến độ, hiệu quả triển khai dự án và hạn chế nguy cơ thất thoát, lãng phí.