Hé lộ nguyên nhân khiến hơn 109.000 người Việt tử vong trong 5 năm

© Depositphotos.com / Korzeniewski

Tử vong do đột quỵ tăng gần 107%, nam giới chiếm gần 70%

Tử vong do đột quỵ tăng gần 107%, nam giới chiếm gần 70%khỏe người cao tuổi cho thấy hai vấn đề đáng chú ý, đó là gánh nặng bệnh tim mạch, đặc biệt là đột quy ngày càng lớn trong khi nhiều người Việt phải sống chung với bệnh tật khi bước vào tuổi già.

Theo báo cáo "Thực trạng và xu hướng nguyên nhân tử vong tại Việt Nam giai đoạn 2021 - 2025", do Cục Thống kê phối hợp với Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) và Tổ chức Y tế công cộng toàn cầu công bố, các bệnh thuộc hệ tuần hoàn đã gây ra 179.800 trường hợp tử vong trong 5 năm, chiếm gần 9,9% tổng số ca tử vong do bệnh tật được đăng ký khai tử.

Các bệnh của hệ tuần hoàn bao gồm đột quỵ, nhồi máu cơ tim, suy tim, thiếu máu cơ tim cục bộ, tăng huyết áp có biến chứng và các bệnh lý tim mạch khác. Năm 2021, nhóm bệnh này khiến 29.700 người tử vong, chiếm 7,7% tổng số trường hợp tử vong do bệnh tật. Đến năm 2025, con số tăng lên 47.300 người, tương đương 15,4%.

Đột quỵ là nguyên nhân tử vong lớn nhất trong nhóm bệnh tuần hoàn, với 109.400 trường hợp trong giai đoạn 2021 - 2025, chiếm 60,8%. Riêng số ca tử vong hằng năm tăng từ 16.000 trường hợp năm 2021 lên 33.100 trường hợp năm 2025, tương đương mức tăng gần 107%.

Đứng thứ hai là bệnh tim thiếu máu cục bộ, bao gồm nhồi máu cơ tim, với 33.700 trường hợp tử vong. Số ca giảm từ 7.236 năm 2022 xuống 5.564 năm 2024, trước khi tăng lên 7.659 vào năm 2025. Tử vong do tăng huyết áp, bao gồm tăng huyết áp có suy tim, cũng tăng hơn gấp đôi, từ 682 trường hợp năm 2021 lên 1.409 trường hợp năm 2025, với tổng cộng 4.915 ca trong 5 năm. Trong khi đó, viêm cơ tim và tâm phế mạn ghi nhận 687 trường hợp tử vong riêng trong năm 2025.

Đáng chú ý, tử vong do đột quỵ có xu hướng xuất hiện ở các nhóm tuổi trẻ hơn so với những bệnh tuần hoàn khác. Từ nhóm 30 - 34 tuổi đến 50 - 54 tuổi, tỉ lệ tử vong do đột quỵ tăng từ 2% lên 9,5%, trong khi các bệnh tuần hoàn khác tăng từ 2,3% lên 7,3%.

Ở nhóm 60 - 69 tuổi, tỉ lệ của cả hai nhóm nguyên nhân đều ở mức 12 - 14%, giảm ở nhóm 70 - 79 tuổi rồi tăng trở lại từ 80 tuổi trở lên. Trong nhóm tuổi cao nhất, đột quỵ chiếm 11,9%, còn các bệnh tuần hoàn khác chiếm 18,2%. Sự chênh lệch giữa hai giới cũng rất rõ rệt. Trong tổng số người tử vong do đột quỵ giai đoạn 2021 - 2025, nam giới chiếm 69,2%, cao gấp 2,2 lần nữ giới (30,8%).

Ở nhóm 25 - 29 tuổi, số nam giới tử vong do đột quỵ là 1.004 trường hợp, gấp 5,7 lần nữ giới (175 trường hợp). Chênh lệch tăng lên 6,2 lần ở nhóm 35 - 39 tuổi, với 3.088 trường hợp ở nam và 496 trường hợp ở nữ.

Từ 50 tuổi trở lên, số ca tử vong tăng ở cả hai giới nhưng khoảng cách dần thu hẹp. Ở nhóm 75 - 79 tuổi, nam giới ghi nhận 4.761 trường hợp, so với 4.096 ở nữ. Tuy nhiên, từ 80 tuổi trở lên, số phụ nữ tử vong do đột quỵ lại cao hơn nam giới, với 7.168 trường hợp so với 5.824.

Người Việt sống thọ 73,5 tuổi nhưng chỉ khỏe mạnh 64 năm, sống chung nhiều bệnh tật

Bên cạnh gánh nặng tử vong do bệnh tim mạch, sức khỏe người cao tuổi cũng đang đặt ra những thách thức lớn. Tuổi thọ trung bình của người Việt đạt 73,5 tuổi, nhưng số năm sống khỏe mạnh chỉ khoảng 64 năm.

“Trung bình một người Việt trên 60 tuổi mắc 3-4 bệnh, người trên 80 tuổi có thể mắc trên 6 bệnh”, báo Dân Trí dẫn lời PGS.TS Nguyễn Trung Anh, Chủ tịch Hội Lão khoa Việt Nam, Giám đốc Bệnh viện Lão khoa Trung ương, cho biết.

Thông tin được ông đưa ra tại Hội nghị Khoa học thường niên Hội Lão khoa Việt Nam lần thứ VII, diễn ra ngày 13-14/11 tại Lào Cai, với chủ đề "Lão khoa trong kỷ nguyên mới: Dự phòng - Tích hợp - Cá thể hóa".

Theo PGS.TS Nguyễn Trung Anh, ngoài việc mắc nhiều bệnh cùng lúc, không ít người cao tuổi còn suy giảm khả năng tự chăm sóc, phải phụ thuộc vào người thân hoặc dụng cụ hỗ trợ trong sinh hoạt. Điều này tạo thêm gánh nặng cho gia đình, đặc biệt trong chăm sóc lâu dài.

Phát biểu tại hội nghị, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho biết người cao tuổi thường mắc đồng thời nhiều bệnh mạn tính, sử dụng nhiều loại thuốc, dễ gặp biến cố bất lợi trong điều trị và có nguy cơ suy giảm khả năng sống độc lập.

Trong khi đó, hệ thống khám, chữa bệnh hiện vẫn chủ yếu tổ chức theo từng chuyên khoa, từng bệnh lý và từng đợt điều trị. Mạng lưới chăm sóc lão khoa chưa đồng đều, nhân lực chuyên sâu còn hạn chế, việc đánh giá toàn diện chưa phổ biến và sự phối hợp giữa bệnh viện, y tế cơ sở, gia đình và cộng đồng chưa chặt chẽ.

Trước thực trạng này, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh cần chuyển từ mô hình điều trị từng bệnh riêng lẻ sang chăm sóc toàn diện, tích hợp, liên tục và lấy người cao tuổi làm trung tâm; từ mục tiêu chủ yếu kéo dài tuổi thọ sang nâng cao số năm sống khỏe mạnh, duy trì chức năng, khả năng sống độc lập và chất lượng cuộc sống.

Theo ông, chuyên ngành Lão khoa cần được phát triển theo hướng tích hợp đa chuyên khoa, kết nối nội khoa, thần kinh, tim mạch, phục hồi chức năng, dinh dưỡng, dược lâm sàng, điều dưỡng và chăm sóc giảm nhẹ. Việc đánh giá sức khỏe người cao tuổi không nên dừng ở từng bệnh lý mà cần xem xét đồng thời khả năng vận động, nhận thức, dinh dưỡng, tâm lý, nguy cơ té ngã và mức độ tự chăm sóc để xây dựng phác đồ điều trị cá thể hóa.

Cùng với mở rộng mạng lưới khám, chữa bệnh lão khoa và tăng cường quản lý đa bệnh lý, các cơ sở y tế cần tránh áp dụng máy móc những phác đồ riêng lẻ đối với người mắc nhiều bệnh cùng lúc. Phục hồi chức năng sớm, dinh dưỡng, vận động, phòng ngừa suy giảm nhận thức và chăm sóc giảm nhẹ cũng cần được lồng ghép trong quá trình điều trị.

PGS.TS Nguyễn Trung Anh cho biết, trong năm, Bộ Y tế và Hội Lão khoa Việt Nam đã ban hành ba tài liệu gồm "Hướng dẫn chuyên môn chuyên ngành Lão khoa tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh - Quyển 1", "Hướng dẫn phòng ngừa cúm ở người cao tuổi" và "Hướng dẫn tiêm chủng ở người cao tuổi". Trong bối cảnh tử vong do bệnh tuần hoàn gia tăng và người cao tuổi đối mặt với tình trạng đa bệnh lý, yêu cầu đặt ra là chuyển trọng tâm từ điều trị từng bệnh sang dự phòng, quản lý sức khỏe liên tục và duy trì khả năng sống độc lập.

“Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giúp người dân sống lâu hơn, mà quan trọng hơn là sống khỏe mạnh, độc lập hơn, được chăm sóc an toàn, toàn diện và có chất lượng trong những năm tháng tuổi già”, TS.BS Nguyễn Trọng Khoa nhấn mạnh.