Cán cân thương mại bất ngờ đảo chiều sau 10 năm, Bộ Công Thương nói gì?

© Ảnh : TTXVN - Trần Quốc Việt

Cục Thống kê, Bộ Tài chính, vừa công bố báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 5 và 5 tháng đầu năm 2026. Theo đó, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 5 tháng đầu năm đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm trước.

Đáng chú ý, sau 10 năm xuất siêu liên tiếp từ 2016-2025, cán cân thương mại hàng hóa Việt Nam chuyển sang nhập siêu 13,8 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026.

Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 5 đạt 46,93 tỷ USD, tăng 18% so với tháng 5.2025. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 9,05 tỷ USD, tăng 3,5%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài, kể cả dầu thô, đạt 37,88 tỷ USD, tăng 22%.

Tính chung 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa ước đạt 215,66 tỷ USD, tăng 19,5% so với cùng kỳ. Khu vực kinh tế trong nước đạt 43,5 tỷ USD, tăng 2,5%, chiếm 20,2% tổng kim ngạch xuất khẩu. Khu vực FDI đạt 172,16 tỷ USD, tăng 24,7%, chiếm 79,8%.

Nhập khẩu tăng mạnh hơn xuất khẩu

Khu vực FDI tiếp tục giữ vai trò lớn trong thương mại của Việt Nam, chiếm gần 80% kim ngạch xuất khẩu và hơn 70% kim ngạch nhập khẩu.

Ở chiều nhập khẩu, kim ngạch tháng 5 đạt 52,14 tỷ USD, tăng 33,8% so với tháng 5.2025. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 13,17 tỷ USD, tăng 22,2%; khu vực FDI đạt 38,97 tỷ USD, tăng 38,2%.

Lũy kế đến hết tháng 5.2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 229,46 tỷ USD, tăng 30,8% so với cùng kỳ năm trước. Khu vực kinh tế trong nước đạt 64,26 tỷ USD, tăng 22,7%; khu vực FDI đạt 165,2 tỷ USD, tăng 34,3%.

Vì sao cán cân thương mại đảo chiều?

Theo VietNamNet, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương, cho rằng bên cạnh kết quả tích cực về kim ngạch xuất nhập khẩu, cán cân thương mại của Việt Nam đã chuyển sang trạng thái nhập siêu.

Theo ông Hải, nguyên nhân đến từ tác động đồng thời của nhiều yếu tố. Xung đột Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung, đẩy giá năng lượng tăng cao, qua đó làm tăng giá trị nhập khẩu nhóm năng lượng.

Bên cạnh đó, giá dầu tăng kéo theo giá nguyên liệu đầu vào như hóa chất, chất dẻo, sắt thép tăng, góp phần làm tăng mức nhập siêu ở các nhóm hàng này.

Các doanh nghiệp FDI, đặc biệt trong lĩnh vực điện tử và linh kiện máy tính, cũng tăng nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện để phục vụ sản xuất và tích trữ hàng tồn kho trước nguy cơ giá tiếp tục tăng.

Cùng với đó, giải ngân vốn FDI tích cực và nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số, khoa học công nghệ gia tăng đã thúc đẩy nhập khẩu máy móc, thiết bị và linh kiện công nghệ cao.

Trong khi đó, các ngành xuất khẩu chủ lực tạo thặng dư thương mại như dệt may, da giày, gỗ, nông sản và thủy sản vẫn tăng trưởng nhưng gặp khó do kinh tế thế giới còn bất ổn, nhu cầu thị trường phục hồi chậm, chi phí vận tải và bảo hiểm tăng cao.

Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu nhận định thời gian tới, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục chịu tác động từ cả yếu tố bên ngoài và trong nước.

Trên bình diện quốc tế, nhu cầu tiêu dùng toàn cầu vẫn phục hồi chậm. Diễn biến địa chính trị phức tạp tại một số khu vực tiếp tục ảnh hưởng đến nguồn cung nguyên liệu, giá năng lượng và chi phí logistics toàn cầu.

Xu hướng gia tăng các biện pháp phòng vệ thương mại, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn môi trường, phát triển bền vững và chuyển đổi xanh cũng đặt ra yêu cầu cao hơn với doanh nghiệp xuất khẩu.

Ở trong nước, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong năm 2026 đòi hỏi tiếp tục phát huy vai trò của xuất khẩu, đầu tư và tiêu dùng. Khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo vẫn là động lực tăng trưởng chủ yếu, kéo theo nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, vật tư, máy móc và thiết bị phục vụ sản xuất.

Song song đó, xu hướng chuyển đổi số, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư chất lượng cao sẽ tiếp tục tạo động lực cho hoạt động xuất nhập khẩu trong thời gian tới.

Theo ông Trần Thanh Hải, triển vọng xuất nhập khẩu những tháng cuối năm phụ thuộc lớn vào diễn biến kinh tế thế giới, giá năng lượng, tình hình địa chính trị và kết quả đàm phán thương mại giữa các nền kinh tế lớn, trong đó có tiến trình đàm phán thuế quan với Mỹ.