Chuyên gia: Việt Nam có khả năng lấy lại đà tăng trưởng kinh tế ngoạn mục

© Ảnh : TTXVN - Phạm Minh Tuấn

Từ "Trung Quốc+1" đến "ASEAN như một chỉnh thể thống nhất": Cơ hội mới cho Việt Nam

Theo ông Tim Evans, Tổng giám đốc HSBC Việt Nam chia sẻ quan điểm trên Tạp chí điện tử Nhà Quản Trị - TheLEADER, năm 2026 không đơn thuần là một chu kỳ tăng trưởng mới của ASEAN mà là một bước ngoặt mang tính chuyển đổi, khi nhiều xu hướng lớn như địa chính trị, AI, chuyển đổi số, điện hóa và đầu tư khí hậu cùng hội tụ tại khu vực. Để tận dụng cơ hội này, ASEAN cần vượt ra khỏi mô hình các thị trường riêng lẻ và hướng tới hình ảnh "ASEAN như một chỉnh thể thống nhất", một nền tảng tích hợp sản xuất, dịch vụ và dòng vốn, được hỗ trợ bởi hệ thống kết nối, logistics, thanh toán, tiêu chuẩn và chính sách đồng bộ hơn.

Theo ông Evans, các sáng kiến như Lưới điện ASEAN hay việc nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA 3.0) cho thấy khu vực đang từng bước chuyển từ hợp tác ngoại giao sang hợp tác kinh tế và chiến lược sâu rộng hơn. Với Việt Nam, Trung Quốc vừa là thị trường nhập khẩu lớn nhất vừa là đối tác xuất khẩu quan trọng, do đó ACFTA 3.0 sẽ tạo thêm khuôn khổ cho các dòng chảy thương mại có giá trị gia tăng cao hơn.

Ông Tim Evans nhận định cách tiếp cận "Trung Quốc+1", đa dạng hóa sản xuất để giảm phụ thuộc vào một thị trường duy nhất - chỉ là điểm khởi đầu. Mục tiêu dài hạn hơn là xây dựng một ASEAN có khả năng vận hành như một hệ sinh thái thống nhất, nơi chuỗi cung ứng, hạ tầng số và thị trường vốn có thể kết nối xuyên biên giới hiệu quả hơn.

Bên cạnh vai trò là trung tâm sản xuất của nhiều nền kinh tế trong khu vực, ASEAN cũng cần phát triển mạnh hơn nhu cầu nội địa để tạo thêm một động lực tăng trưởng mới. Theo phân tích của HSBC dựa trên dữ liệu Ngân hàng Thế giới, tỷ lệ tiết kiệm bình quân của sáu nền kinh tế ASEAN đạt khoảng 32% tổng sản lượng kinh tế năm 2024, cao hơn gần 6 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu và gấp đôi Mỹ.

Riêng tại Việt Nam, tỷ lệ tiết kiệm vào khoảng 35% GDP, cao hơn mức trung bình của khu vực. Theo ông Evans, điều này phản ánh mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào đầu tư và xuất khẩu, tạo động lực tăng trưởng mạnh nhưng cũng phần nào hạn chế tiêu dùng trong nước.

Việt Nam có cơ hội chuyển từ công xưởng sang trung tâm đổi mới

Đánh giá về Việt Nam, ông Tim Evans cho rằng Việt Nam đang ở vị thế thuận lợi nếu biết tận dụng cơ hội để tăng tốc cải cách, phối hợp hiệu quả hơn và duy trì tính nhất quán trong thực thi chính sách.

Ông nhấn mạnh Việt Nam có khả năng lấy lại đà tăng trưởng mạnh mẽ, với GDP năm 2025 tăng 8,02% - mức cao nhất trong nhóm ASEAN-6. Tổng vốn FDI đạt 38,42 tỷ USD cũng phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế vào môi trường sản xuất của Việt Nam. Theo ông, sức hấp dẫn của Việt Nam đến từ chi phí cạnh tranh, hệ sinh thái điện tử và công nghệ thông tin - truyền thông ngày càng hoàn thiện, cùng khả năng tiếp cận các thị trường lớn thông qua các hiệp định như CPTPP và RCEP.

Tuy nhiên, làn sóng đầu tư tiếp theo sẽ không còn chỉ tập trung vào chi phí thấp mà hướng đến các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao hơn như điện tử, bán dẫn, năng lượng tái tạo và hạ tầng số phục vụ AI.

Ông Evans lưu ý rằng bán dẫn và phần cứng ICT hiện chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam. Điều này tạo nền tảng thuận lợi để Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và các ứng dụng AI trong tương lai. Ở lĩnh vực năng lượng, ông đánh giá Việt Nam là ví dụ điển hình về hiệu quả của việc triển khai nhanh năng lượng tái tạo. Chỉ trong một thập kỷ, điện mặt trời và điện gió đã góp phần thay đổi đáng kể cơ cấu năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, thách thức hiện nay là bảo đảm sự ổn định của lưới điện và tăng cường kết nối xuyên biên giới. Theo ông, nếu được kết nối hiệu quả trong khuôn khổ Lưới điện ASEAN, nguồn năng lượng tái tạo của Việt Nam có thể trở thành tài sản có giá trị đối với toàn khu vực. Dù đánh giá cao vai trò của hội nhập khu vực, ông Tim Evans cho rằng trong 5 năm tới, kết quả phát triển vẫn sẽ phụ thuộc chủ yếu vào các cải cách trong nước như quản trị, thượng tôn pháp luật, uy tín tài khóa và tính nhất quán của chính sách.

Theo ông, trình tự hợp lý là củng cố các nền tảng trong nước trước, bao gồm ổn định chính sách, nâng cao tính minh bạch và tốc độ xử lý thủ tục. Sau đó mới mở rộng quy mô thông qua các cơ chế liên kết như ASEAN, RCEP, ACFTA 3.0 và các hành lang hợp tác song phương. Ông cho rằng những yếu tố như thanh toán liên thông, thủ tục hải quan đơn giản hơn, tiêu chuẩn chung cho thương mại điện tử và hạ tầng xuyên biên giới tuy ít được chú ý nhưng lại có tác động lớn đến quyết định của nhà đầu tư.

Theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) trong Báo cáo Cập nhật Tình hình Kinh tế Việt Nam công bố tháng 5/2026, Việt Nam bước vào năm 2026 với vị thế nổi bật trong khu vực Đông Nam Á sau khi đạt mức tăng trưởng GDP 8% trong năm 2025.

Ông Zhang Nianshan, Tổng Vụ trưởng Vụ Đông Nam Á của Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) khi nói với TTXVN đã đánh giá cao triển vọng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026-2027 được đánh giá tương đối vững chắc và khả quan so với nhiều nền kinh tế trong khu vực nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định, dư địa tài khóa còn lớn và tỷ lệ nợ công ở mức thấp. Trong khi đó, tập đoàn công nghệ bất động sản IQI Global đã đưa Việt Nam vào nhóm “Fabulous Five” - năm nền kinh tế được đánh giá có khả năng định hình xu hướng đầu tư và quỹ đạo tăng trưởng của ASEAN trong hai thập kỷ tới.

Vị thế ngày càng được củng cố của Việt Nam gắn liền với quá trình chuyển đổi sâu rộng trong cơ cấu kinh tế và sản xuất. Nhiều tổ chức quốc tế cùng chung nhận định rằng Việt Nam đang từng bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào lao động giá rẻ sang nền kinh tế dựa trên công nghệ, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Ông Shan Saeed, Kinh tế trưởng của IQI Global, cho rằng Việt Nam đang nổi lên như một trong những điểm đến hàng đầu của làn sóng đa dạng hóa chuỗi sản xuất toàn cầu theo chiến lược “Trung Quốc +1”, đồng thời sở hữu năng lực xuất khẩu ngày càng tinh vi và mức độ tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất quốc tế. Mức độ hội nhập đó được phản ánh qua tỷ lệ thương mại trên GDP gần 170%, đưa Việt Nam trở thành một trong những nền kinh tế có độ mở cao và hội nhập sâu rộng nhất thế giới.