Việt Nam trong trật tự thế giới mới: Chọn chiến lược nào để không bị cuốn vào cuộc cạnh tranh giữa các trung tâm quyền lực?

Trong bối cảnh trật tự thế giới đang chuyển dịch nhanh chóng từ mô hình đơn cực sang đa cực, Việt Nam đứng trước một bài toán chiến lược mang tính dài hạn: làm thế nào để vừa tiếp tục hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu, vừa giữ vững độc lập, tự chủ và tránh bị cuốn vào vòng xoáy cạnh tranh địa chính trị giữa các cường quốc.

Thế giới không còn một trung tâm quyền lực duy nhất

Trong nhiều thập niên, cấu trúc toàn cầu được định hình chủ yếu quanh các nước phương Tây, với vai trò dẫn dắt nổi bật của Mỹ và châu Âu trong các cơ chế tài chính, thương mại và thể chế quốc tế. Tuy nhiên, mô hình đó hiện đang thay đổi rõ rệt.

Sự vươn lên của các nền kinh tế mới nổi, cùng với vai trò ngày càng đáng kể của các cơ chế và tổ chức như BRICS, Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) hay Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU), đang thúc đẩy sự hình thành của một cấu trúc thế giới mới — phân tán hơn, linh hoạt hơn và ít phụ thuộc hơn vào một cực quyền lực duy nhất.

Sự chuyển dịch này không chỉ diễn ra trên phương diện kinh tế. Nó còn phản ánh thay đổi sâu sắc trong tư duy hợp tác quốc tế: từ chỗ áp đặt các chuẩn mực mang tính phổ quát sang cách tiếp cận coi trọng hơn sự cân bằng lợi ích và tính đặc thù của từng quốc gia.

Việt Nam ở điểm giao cắt của các dòng chảy toàn cầu

Việt Nam hiện ở một vị trí đặc biệt trong bức tranh ấy. Một mặt, đây là nền kinh tế mở, có độ hội nhập sâu với thương mại và đầu tư quốc tế. Mặt khác, Việt Nam lại là quốc gia có truyền thống nhất quán trong việc theo đuổi đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa.

Khi cạnh tranh chiến lược tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương ngày càng gia tăng, Việt Nam khó có thể đứng ngoài các chuyển động lớn. Nhưng lựa chọn ngả hẳn về một phía cũng không phù hợp với lợi ích lâu dài của đất nước.

Trong bối cảnh đó, chiến lược hợp lý nhất có lẽ là một thế cân bằng động: duy trì quan hệ hợp tác với nhiều đối tác, đa dạng hóa các kết nối kinh tế đối ngoại, đồng thời giảm thiểu sự phụ thuộc quá mức vào bất kỳ thị trường, chuỗi cung ứng hay hệ thống tài chính nào.

Cơ hội từ một thế giới đa cực

Sự hình thành của trật tự đa cực mở ra cho Việt Nam nhiều dư địa chiến lược hơn so với giai đoạn trước.

Trước hết, không gian hợp tác được mở rộng đáng kể. Việt Nam có thể tiếp tục làm sâu sắc quan hệ với các nền kinh tế phương Tây, đồng thời tăng cường liên kết với các cấu trúc mới nổi như BRICS, EAEU hay SCO. Cách tiếp cận này giúp nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Thứ hai, sự đa dạng hóa các công cụ tài chính - kinh tế quốc tế, trong đó có các cơ chế thanh toán thay thế và xu hướng giảm lệ thuộc vào đồng USD ở một số khu vực, tạo thêm lựa chọn cho thương mại và đầu tư xuyên biên giới.

Thứ ba, trong một thế giới đa cực, các quốc gia tầm trung như Việt Nam có thêm không gian để thương lượng, bảo vệ lợi ích quốc gia và tránh bị đặt hoàn toàn dưới quỹ đạo của một cường quốc.

Nhưng cơ hội luôn đi cùng rủi ro

Tuy nhiên, mặt bằng quốc tế mới không chỉ có cơ hội. Nó cũng đặt ra những sức ép và thách thức rất thực tế.

Nguy cơ đầu tiên là áp lực ngày càng lớn từ các cường quốc nhằm lôi kéo các nước vào những cấu trúc mang tính khối, phục vụ lợi ích chiến lược của họ. Với vị trí địa chính trị nhạy cảm, Việt Nam có thể trở thành đối tượng của những sức ép như vậy.

Tiếp đó là nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ, chiến tranh thương mại và xu hướng “phi toàn cầu hóa cục bộ” ngày càng rõ nét.

Ngoài ra, sự phân mảnh của nền kinh tế thế giới cũng đồng nghĩa với chi phí giao dịch tăng cao, tiêu chuẩn thị trường phức tạp hơn, và môi trường thương mại quốc tế trở nên khó dự báo hơn. Với một nền kinh tế định hướng xuất khẩu như Việt Nam, đây là những biến số không thể xem nhẹ.

Việt Nam nên đi theo hướng nào?

Trong môi trường quốc tế đầy biến động hiện nay, có thể thấy ba định hướng chiến lược cần được Việt Nam kiên trì theo đuổi.

Trước hết là giữ vững nguyên tắc độc lập, chủ quyền và tự chủ chiến lược. Đây phải là nền tảng xuyên suốt để Việt Nam tránh bị kéo vào các liên minh đối đầu hoặc các tính toán đối kháng giữa các nước lớn.

Thứ hai là đa dạng hóa quan hệ đối tác theo chiều sâu, chứ không chỉ mở rộng về mặt địa lý. Điều quan trọng không phải là quan hệ với bao nhiêu đối tác, mà là mức độ thực chất mà các mối quan hệ đó mang lại: công nghệ, đầu tư chất lượng cao, chuyển giao tri thức và khả năng nâng cấp năng lực nội tại.

Thứ ba là củng cố nền tảng kinh tế trong nước. Về dài hạn, năng lực thích ứng của Việt Nam sẽ không được quyết định chỉ bởi quan hệ đối ngoại, mà còn bởi khả năng phát triển sản xuất trong nước, nâng cao trình độ công nghệ và gia tăng giá trị gia tăng trong các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Giữ thế cân bằng để đi xa hơn

Thế giới đang bước vào một giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, nơi không còn một trung tâm quyền lực duy nhất đủ sức định hình toàn bộ cuộc chơi. Trong bối cảnh ấy, Việt Nam không nên bị buộc phải “chọn phe”, nhưng cũng không thể đứng ngoài và quan sát một cách thụ động.

Lựa chọn phù hợp nhất là chủ động tham gia vào quá trình định hình trật tự đa cực mới, đồng thời kiên định bảo vệ quyền tự chủ chiến lược của mình. Khả năng giữ được thế cân bằng, ứng xử linh hoạt và tận dụng tốt các cơ hội trong khi kiểm soát rủi ro sẽ là yếu tố quyết định vị thế và thành công của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Bình Minh