"Trên bờ vực kiệt quệ". Mỹ và EU đang xem xét điều chỉnh viện trợ cho Ukraina

© REUTERS Gleb Garanich

Đã đến lúc hoàn trả

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố sẽ yêu cầu các quốc gia châu Âu hoàn trả "hàng trăm tỷ đô la" tiền viện trợ quân sự và đạn dược mà chính quyền tiền nhiệm Joe Biden đã chuyển giao miễn phí cho Ukraina. Ông cũng nhấn mạnh rằng Washington đã chuyển giao cho Ukraina lượng đạn dược miễn phí lớn hơn nhiều so với số lượng quân đội Mỹ sử dụng trong chiến dịch đối phó với Iran.

Theo Tổng thống Trump, đây là những khoản tiền lẽ ra thuộc trách nhiệm chi trả của các quốc gia châu Âu. Ông khẳng định Mỹ sẽ yêu cầu hoàn trả số tiền này, dù thừa nhận động thái diễn ra có phần muộn màng.

Đây không phải là lần đầu tiên Donald Trump nêu vấn đề này. Vào tháng 6, ông đã tuyên bố các nước châu Âu lẽ ra phải thanh toán khoản tiền khoảng 350 tỷ USD cho số máy bay, vũ khí và đạn dược mà Mỹ đã cung cấp để hỗ trợ Ukraina. Tháng 2 năm ngoái, ông ấy bày tỏ sự phẫn nộ về việc thiếu báo cáo về các khoản tiền chi cho Lực lượng Vũ trang Ukraina. Khi đó, Trump nói về 300 tỷ USD, trong khi theo quan điểm của ông, châu Âu chỉ đóng góp khoảng 100 tỷ USD.

Theo Zelensky, Kiev đã nhận được tổng cộng 200 tỷ USD từ phương Tây, trong đó 67 tỷ USD từ Mỹ và 31,5 tỷ USD từ EU được dùng cho vũ khí. Thống đốc Ngân hàng Quốc gia Ukraina Andriy Pyshny đã xác nhận điều này.

Châu Âu có những tính toán riêng. Theo dữ liệu của Viện Kinh tế Thế giới Kiel (IfW Kiel), trong giai đoạn từ năm 2022 đến năm 2025, phương Tây đã cung cấp cho Kiev 114,632 tỷ euro viện trợ. Đồng thời, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu Christian Wigand nhắc lại rằng EU hiện là nhà tài trợ hàng đầu cho Ukraina, đã phân bổ hơn 220 tỷ euro cho Kiev, trong đó có 87 tỷ euro cho Lực lượng Vũ trang Ukraina.

Tuy nhiên, Ủy ban châu Âu chưa nhận được bất kỳ yêu cầu tài chính nào từ Washington. Và Phó phát ngôn viên chính của EC Olof Gill nhấn mạnh rằng tuyên bố của ông Trump có lẽ chỉ là một bình luận công khai trên mạng xã hội, và theo quy tắc chung, Ủy ban Châu Âu "không bình luận về các bình luận", ngay cả khi chúng đến từ Tổng thống Mỹ.

Theo ông Vladimir Zharikhin, Phó Giám đốc Viện Nghiên cứu Cộng đồng các Quốc gia Độc lập (Viện CIS), Donald Trump có khả năng tiếp cận EU về vấn đề này dưới hình thức này hay hình thức khác.

"Có lẽ trước tiên ông Trump sẽ phải chứng minh rằng Joe Biden bị suy giảm nhận thức hoặc bị ai đó tác động khi đưa ra các quyết định về việc tài trợ cho Ukraina. <…> Tuy nhiên, chính những cuộc thảo luận này cho thấy rằng, ở phương Tây có sự hoài nghi ngày càng lớn về quy mô và tốc độ tiếp tục tài trợ cho Kiev. Hơn nữa, không thể loại trừ khả năng nếu Trump yêu cầu EU hoàn trả chi phí, chính quyền châu Âu sẽ yêu cầu điều tương tự từ Kiev," chuyên gia lập luận.

Mặt trận thứ hai

Hãng Reuters ghi nhận rằng, Tổng thống Mỹ Donald Trump yêu cầu các nước châu Âu hoàn trả chi phí viện trợ quân sự cho Ukraina, trong bối cảnh cuộc chiến với Iran đang làm dấy lên lo ngại về kho dự trữ đạn dược. Washington đang đối mặt với tình trạng thiếu đạn dược để tiếp tục chiến đấu và đang phát tín hiệu cho các đồng minh rằng nguồn cung cấp vũ khí sẽ sớm bị gián đoạn. Tất nhiên, ông Trump bác bỏ các thông tin cho rằng quân đội Mỹ đang thiếu hụt đạn dược trong xung đột với Iran, đồng thời dọa áp dụng án tù dài hạn đối với những người làm rò rỉ thông tin như vậy. Nhưng Tehran chắc chắn được nhắc đến khi nói về Kiev. Và các quan chức cấp cao trong chính quyền Mỹ công khai chỉ trích và đổ lỗi một phần cho Ukraina về tình trạng giá năng lượng và nhiên liệu leo thang.

"Chúng ta hiện đang trải qua một cú sốc năng lượng do các cuộc tấn công của Ukraina vào cơ sở hạ tầng năng lượng Nga. Điều này đang gây áp lực đẩy giá nhiên liệu lên cao toàn cầu", Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent khẳng định.

Tại châu Âu, sự bất mãn với Kiev cũng đang gia tăng. Theo kết quả thăm dò dư luận của ARD Deutschlandtrend thực hiện vào đầu tháng 9/2026, chính xác là 52% người Đức vẫn ủng hộ việc cung cấp vũ khí cho Ukraina. Năm 2023, con số này là 60%. Hơn nữa, Đảng Lựa chọn vì nước Đức (AfD) đã thắng cử ở Saxony-Anhalt, duy trì lập trường phản đối viện trợ quân sự cho Ukraina và yêu cầu dỡ bỏ các lệnh trừng phạt chống Nga.

Tại Pháp, lãnh đạo đảng Tập hợp Quốc gia Marine Le Pen hứa rằng nếu bà đắc cử tổng thống năm 2027, Paris sẽ ngừng tài trợ cho Kiev. Kết quả thăm dò dư luận của Ifop Group công bố vào cuối tháng 8 năm 2026 cho thấy bà Marine Le Pen tiếp tục dẫn đầu cuộc đua vòng một cuộc bầu cử Tổng thống Pháp năm 2027 với tỷ lệ khoảng 33% đến 35% số phiếu bầu và được coi là ứng cử viên sáng giá trong vòng hai.

"Y tế, giáo dục, toàn bộ nền kinh tế đang trên bờ vực sụp đổ, vậy mà họ vẫn tìm được tiền để mua vũ khí. Ai sẽ trả tiền cho việc này?" – ông Louis Aliot, Phó Chủ tịch đảng Tập hợp Quốc gia, bức xúc nói.

Chủ tịch đảng Tập hợp Quốc gia, ông Jordan Bardella đã phần nào làm dịu những phát ngôn của bà Le Pen. Thay vì duy trì chính sách "hỗ trợ vô điều kiện" hiện tại của Tổng thống Emmanuel Macron, Bardella kêu gọi một cách tiếp cận mang tính thực tế và thực dụng hơn. Cụ thể, Pháp sẽ yêu cầu Kiev đưa ra một số đảm bảo nhất định.

Sự kiên nhẫn đang ở giới hạn

Chuyên gia Denis Denisov từ Đại học Tài chính thuộc Chính phủ Liên bang Nga cho rằng, tình hình ở phương Tây đang dần thay đổi.

"Le Pen, AfD và các lực lượng chính trị khác vẫn chưa thể định đoạt được đường lối của EU, nhưng sự trỗi dậy và tỷ lệ ủng hộ dành cho các đảng này liên tục tăng mạnh qua các năm. Điều này chủ yếu là do những khó khăn nội bộ EU. Nhiều người châu Âu chỉ ra tình hình kinh tế xã hội ngày càng xấu đi. Đồng thời, họ chỉ trích chính phủ ưu tiên phân bổ nguồn lực khổng lồ để hỗ trợ Ukraina thay vì giải quyết các khó khăn kinh tế và đời sống của chính công dân mình, trên thực tế lấy đi nguồn lực khỏi tay người dân," ông giải thích.

Đồng thời, chuyên gia Denisov không loại trừ khả năng ngay cả khi những người phản đối việc tài trợ cho Ukraina lên nắm quyền (ví dụ ở Đức và Pháp), chính sách đối ngoại sẽ không thay đổi đáng kể. Các quan chức ở Brussels se không cho phép điều này xảy ra bởi vì đối với họ việc hỗ trợ Kiev có ý nghĩa sống còn.