Nga trong chiến lược gây ảnh hưởng thương mại với Kiev

Mỹ và phương Tây đang đạt được những thành tựu lớn ở Trung Đông sau khi giải quyết vấn đề hạt nhân Iran, nhưng cũng vì thế mà họ đang lơ là đi tình hình khủng hoảng Ukraine. Và Nga đã không bỏ lỡ cơ hội.


Một cuộc chiến thương mại có vẻ như đã được Moscow phát động vào khủng hoảng Ukraine như một động thái tận dụng thời cơ nhằm tiến thêm một bước trong việc kiểm soát nền kinh tế của đất nước láng giềng, và chiến lược của người Nga là: tăng bán và giảm mua.

Thế giới đã bước sang thế kỷ 21 với những lý thuyết về kinh tế ngày càng đa dạng, nhưng có vẻ như những phương pháp cổ điển chưa bao giờ mất đi giá trị. Để làm suy yếu tiềm lực kinh tế của một quốc gia ở thời điểm hiện tại, các biện pháp trừng phạt và cấm vận kinh tế thường là những lựa chọn hàng đầu của các cường quốc trên thế giới, mà Mỹ là một điển hình. 

Việc cô lập và cấm vận kinh tế có thể khiến nền kinh tế của một quốc gia suy yếu nghiêm trọng do mất đi mối quan hệ thương mại với các quốc gia khác, nhưng bản thân những nước ra lệnh trừng phạt cũng không có lợi. Có một cách làm khác, cổ điển hơn, đó là lý thuyết kinh tế của chủ nghĩa trọng thương từng rất thịnh hành trong thế kỷ 16, 17 ở châu Âu. 

Lý thuyết này cho rằng cách tốt nhất để phát triển kinh tế của một nước và làm giảm sức mạnh kinh tế của đối thủ, là phải tìm cách xuất khẩu hàng hóa sang quốc gia đối thủ nhiều nhất có thể, và hạn chế nhập khẩu hàng hóa của đối phương vào nước mình ít nhất có thể. Lý thuyết này giờ đây đã không còn được sử dụng do các hiệp ước thương mại song phương tương đối bình đẳng giữa các bên.

Nhưng, lý thuyết này lại đang chứng tỏ rằng, nó chưa bao giờ là hết tác dụng. Miễn là có thể áp dụng được nó vào điều kiện thực tế. Và đó là cách mà Nga đang làm với Ukraine ở thời điểm hiện tại. Cuộc xung đột kéo dài một năm vừa qua ở Ukraine đã xác nhận một điều rằng: gần như chắc chắn nước này sẽ không quay trở lại vị trí nằm trong tầm ảnh hưởng về chính trị của xứ sở bạch dương thêm một lần nữa, và người Ukraine đang chứng tỏ họ sẵn sàng trả một giá đắt để làm điều này. 

Trong tình trạng đó, điều duy nhất Nga có thể làm ở thời điểm hiện tại là tránh để xảy ra kịch bản một Ukraine hùng mạnh về kinh tế và thân phương Tây ở sát nách mình. Không thể ngăn chính phủ ở Kiev thân phương Tây, thì Nga tìm cách kiểm soát kinh tế Ukraine vậy. Và điện Kremlin đang chọn cách áp dụng lý thuyết trọng thương với nước láng giềng của mình.

Cơ sở lý thuyết của chủ nghĩa trọng thương là tìm cách nâng cao tối đa tiềm lực bản thân và hạ tối đa tiềm lực của đối thủ, bằng cách bán nhiều hàng nhất có thể cho đối thủ và hạn chế mua hàng của đối phương càng ít càng tốt. Đây cũng là điều mà Moscow đang làm với Ukraine hiện nay. 

Trong một động thái mới nhất cách đây ít ngày, tổng thống Vladimir Putin đã khiến giới phân tích bất ngờ khi tuyên bố Nga sẽ xem xét hạ giá khí đốt bán cho Ukraine trong thời gian tới như một hành động thiện chí với Kiev. Điều khiến tất cả bất ngờ là trước đó Nga đã tuyên bố sẽ xem xét nâng mức giá khí đốt bán cho Ukraine sau khi có những tin tức về việc phương Tây sẽ bắt đầu cung cấp khí đốt cho nước này vào cuối năm nay bằng đường ống riêng của mình.

Việc tổng thống Putin tuyên bố sẽ hạ giá khí đốt bán cho Ukraine được xem như chìa khóa mở toang cánh cửa cho Kiev tiếp cận với nguồn cung khí đốt giá khá mềm của Nga. Ngay sau tuyên bố của ông Putin, Nga lập tức nhận được đơn đặt hàng cung cấp 1 tỷ mét khối khí đốt cho Ukraine trong tháng 4.2015, gấp ba lần lượng khí đốt mà Nga cung cấp cho nước láng giềng trong tháng 3. 

Và nhu cầu đối với khí đốt Nga của Ukraine được dự đoán là sẽ còn tiếp tục tăng mạnh trong thời gian tới. Bộ trưởng năng lượng Nga Alexander Novak cho biết, Ukraine sẽ cần mua khoảng 11 đến 12 tỷ mét khối khí đốt trong suốt mùa hè để bổ sung dự trữ cho mùa đông vốn là thời điểm giá khí đốt lên cao do tăng nhu cầu sử dụng. 

Những nhân nhượng rộng rãi từ phía Nga cho Ukraine còn tới mức, những tập đoàn khí đốt Nga như Gazprom tuyên bố sẽ không áp dụng các khoản phạt nếu như Kiev vì một lý do gì đó không nhập khẩu đúng lượng khí đốt được ký kết trong hợp đồng.

Việc thể hiện thiện chí ở mức độ cao từ phía Nga đối với Ukraine trong vấn đề khí đốt giá rẻ được xem như một động thái cần thiết của tổng thống Vladimir Putin và các cộng sự trong việc chen chân vào thị trường khí đốt ở Ukraine. Khí đốt Nga về cơ bản vẫn có giá thành thấp hơn khí đốt từ phương Tây khá nhiều, và khi mà Ukraine đang khó khăn về tài chính thì một sự rộng rãi từ phía Nga có thể khiến Ukraine phụ thuộc hơn vào nguồn cung khí đốt giá rẻ của Nga. 

Nhưng cũng cùng lúc đó, Nga lại đang phát động một chiến dịch ngăn chặn hàng hóa từ Ukraine xâm nhập thị trường nước này. Cơ quan giám sát bảo vệ người tiêu dùng Nga đã ra chỉ thị kiểm tra chặt chẽ 15 mặt hàng xuất khẩu từ Ukraine, chủ yếu là các mặt hàng xa xỉ như mỹ phẩm, nước hoa và đồ nội thất. 

Tổng giá trị các mặt hàng này của Ukraine xuất khẩu vào Nga trong những năm trước thường đạt tới trên 1 tỷ USD. Các nhà phân tích cho rằng xu hướng kiểm soát và ngăn chặn hàng hóa từ Ukraine vào thị trường Nga sẽ còn được mở rộng thêm nhiều mặt hàng khác trong thời gian tới.

Vì thế, không khó để nhận ra chiến lược thực sự của điện Kremlin với Ukraine ở thời điểm hiện tại là gì. Bằng cách giảm giá và đưa ra những ưu đãi, Nga đang xâm nhập mạnh mẽ vào thị trường khí đốt của Ukraine như một cách kiếm lời nhiều nhất có thể từ thị trường béo bở nhất của nước. Ngược lại, Nga cũng đang ngăn chặn luồng xuất khẩu hàng hóa từ Ukraine vào Nga như một cách làm giảm sức mạnh kinh tế của nước láng giềng. 

Tổng thống Vladimir Putin và các cộng sự đang áp dụng nguyên lý của chủ nghĩa trọng thương một cách cương quyết nhất đối với Ukraine. Khó để nói tác dụng của chiến lược này có thể hiệu quả đến đâu, nhưng chắc chắn là với một nền kinh tế Ukraine đang tương đối dặt dẹo hiện nay thì chiến lược này của Nga hẳn không phải là một liều thuốc bổ.