Việt Nam tìm lời giải cho vướng mắc “13 tỷ USD”

© Shutterstock/FOTODOM / art.may18th

EVN đàm phán lại giá điện tái tạo cho 172 dự án, doanh nghiệp lo mất giá đến 47%

Công ty Mua bán điện (EPTC), trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), vừa gửi thông báo tới các chủ đầu tư năng lượng tái tạo về hướng xử lý những tồn tại trong hợp đồng mua bán điện (PPA).

Việc xử lý tập trung vào khoảng thời gian dự án đã được công nhận vận hành thương mại (COD) nhưng chưa có thông báo chấp thuận kiểm tra nghiệm thu công trình, hạng mục công trình đưa vào sử dụng của cơ quan chuyên môn (CCA).

EPTC đề nghị các chủ đầu tư đưa ra phương án tháo gỡ thông qua việc đàm phán giảm giá điện tối đa đối với khoảng thời gian dự án có vi phạm liên quan đến CCA. Mức giá đề xuất trong mọi trường hợp không vượt quá giá trần trong khung giá phát điện dành cho các dự án năng lượng tái tạo chuyển tiếp.

Theo Quyết định 21/2023 của Bộ Công Thương, giá trần chưa gồm VAT đối với điện mặt trời mặt đất là 1.184,90 đồng/kWh, điện mặt trời nổi 1.508,27 đồng/kWh, điện gió trong đất liền 1.587,12 đồng/kWh và điện gió trên biển 1.815,95 đồng/kWh. Giá cụ thể của từng nhà máy sẽ do các bên đàm phán.

Trong khi đó, mức giá FIT mà các dự án được hưởng trước đây có thể lên tới 9,35 cent/kWh, tương đương 2.231 đồng/kWh theo FIT 1, hoặc 7,09 cent/kWh, tương đương 1.692 đồng/kWh theo FIT 2. Theo tính toán được nêu, nếu áp dụng mức trần của cơ chế chuyển tiếp, giá mua điện có thể thấp hơn khoảng 24-47% so với giá ưu đãi. EPTC đề nghị các chủ đầu tư sớm gửi phương án giá, cơ sở liên quan và bố trí lịch đàm phán.

Một đại diện doanh nghiệp điện gió cho biết việc áp dụng giá FIT từ thời điểm có CCA trở đi là phù hợp, nhưng lo ngại mức giá áp dụng cho giai đoạn từ COD đến CCA. Với một số dự án, khoảng thời gian này kéo dài tới vài năm nên chênh lệch giá có thể gây thiệt hại lớn.

“Việc áp dụng cơ chế trên khiến cho có những doanh nghiệp bị thiệt hại nhiều vì có nhiều dự án mà khoảng thời gian từ COD đến khi CCA rất dài, tới cả vài năm. Trước đây khi ký COD và thực hiện mua bán điện EVN vẫn thanh toán bình thường, nhưng kể từ sau kết luận thanh tra, từ đầu năm 2025 EVN thực hiện thanh toán tạm. Dù việc này tháo gỡ bằng cách đàm phán lại nhưng nếu áp mức giá trên là rất khó”, đại diện doanh nghiệp điện gió cho biết trên báo Tuổi Trẻ.

Doanh nghiệp đề nghị sớm thanh toán, bù trừ tiền điện

Một nhà đầu tư điện mặt trời cho biết đã đàm phán với EPTC để chốt mức giá mới và dự kiến ký kết trong tuần này. Doanh nghiệp cho rằng phương án hiện nay gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư và không bảo đảm quy định về hồi tố theo pháp luật quốc tế.

“Dù vậy chúng tôi cũng chấp thuận và mong muốn dứt điểm việc này, sau khi EVN thống nhất thì áp dụng cơ chế trả tiền điện ngay từ tháng 10-2026 theo cơ chế giá FIT đã quy định trong hợp đồng mua bán điện trước đây”, doanh nghiệp cho biết.

Chủ đầu tư đồng thời đề nghị EVN tính toán cơ chế bù trừ giữa khoản tiền điện đang giữ lại với số tiền nhà đầu tư phải nộp lại theo mức giá mới, nhằm tránh đứt gãy dòng tiền và nguy cơ phát sinh nợ xấu.

Tranh luận hiện nay liên quan đến điều kiện CCA. Nhiều dự án năng lượng tái tạo đã vận hành trước năm 2020 và hưởng giá FIT trong giai đoạn CCA chưa được xem là điều kiện tiên quyết để công nhận COD. Theo nội dung được nêu trong kết luận thanh tra, 173 nhà máy hoặc phần nhà máy điện gió, điện mặt trời nối lưới đã vận hành thương mại nhưng chưa có văn bản chấp thuận nghiệm thu tại thời điểm COD hoặc trong thời gian hưởng giá FIT.

Sau kết luận thanh tra, nhiều dự án bị trì hoãn hoặc chỉ được thanh toán một phần. Bộ Công Thương sau đó đề xuất EVN và các chủ đầu tư rà soát điều kiện hưởng giá FIT, xác định lại giá với những dự án không đủ điều kiện và làm căn cứ bù trừ tiền mua điện.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp cho rằng tại thời điểm dự án được công nhận COD, quy định chưa yêu cầu việc nghiệm thu phải bắt buộc có văn bản. Theo họ, Thông tư 10/2023 mới bổ sung điều kiện này trước khi cấp giấy phép hoạt động điện lực, trong khi nhiều dự án đã vận hành từ năm 2021 trở về trước.

Do đó, các nhà đầu tư đề nghị giữ nguyên ngày COD đã được công nhận, không áp dụng hồi tố và thanh toán đầy đủ tiền điện theo hợp đồng. Theo quan điểm của doanh nghiệp, vi phạm về nghiệm thu theo pháp luật xây dựng có thể bị xử phạt và yêu cầu khắc phục, nhưng không nên làm thay đổi việc đáp ứng điều kiện vận hành thương mại của dự án.

Theo thông tin tại họp báo Chính phủ thường kỳ, các cơ chế đặc thù đang được triển khai để tháo gỡ cho 172 dự án điện gió, điện mặt trời với tổng công suất gần 9.800 MW. Việc xử lý các vướng mắc được kỳ vọng khơi thông khoảng 13 tỷ USD vốn đã đầu tư và có khả năng mang lại khoảng 50.000 tỷ đồng cho ngân sách.