Việt Nam muốn huy động “trí tuệ Việt Nam toàn cầu” cho công nghệ chiến lược

© Ảnh : Viện Hải dương học

Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài (Bộ Ngoại giao) tổ chức Hội thảo “Xây dựng và phát triển các mạng lưới chuyên gia, trí thức trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược.”

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cho biết Nghị quyết số 23-NQ/TW ngày 2/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người Việt Nam ở nước ngoài đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy, từ “vận động, tập hợp, chăm lo” sang đồng hành, kiến tạo cơ chế để kiều bào tham gia sâu hơn vào quá trình hội nhập, xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.

Theo Thứ trưởng, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài hiện có khoảng 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia, vùng lãnh thổ, trong đó khoảng 650.000 người có trình độ từ đại học trở lên.

Những năm gần đây, gần 2.000 chuyên gia, trí thức đã tham gia các mạng lưới; 5 mạng lưới đổi mới sáng tạo và chuyên gia được hình thành trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, lượng tử, an ninh mạng, hàng không, vũ trụ và máy bay không người lái. Khoảng 50 hội chuyên gia, trí thức tại các nước cũng đã được kết nối.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng cho rằng tiềm năng của đội ngũ này chưa được phát huy tối đa do chưa có đầy đủ không gian, môi trường và điều kiện để đóng góp.

Bà đề nghị đánh giá thực chất hoạt động của các mạng lưới, làm rõ những mô hình hiệu quả, những vướng mắc và nguyên nhân; đồng thời tăng cường kết nối nguồn lực chuyên gia ở nước ngoài với nhu cầu trong nước.

Theo Thứ trưởng, dù nhiều hội đoàn trí thức đã kết nối với các bộ, ngành, trường, viện và địa phương, hiệu quả vẫn chưa đạt như mong muốn, do đó cần cải thiện kết nối “cung-cầu” và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan liên quan.

Bộ Ngoại giao cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu về người Việt Nam ở nước ngoài. Trước mắt, có thể triển khai cơ sở dữ liệu chuyên gia, trí thức và nghiên cứu một nền tảng kết nối nguồn lực này với nhu cầu trong nước.

Đề xuất “ngân hàng bài toán quốc gia”

Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng cần chuyển từ tư duy “thu hút chuyên gia về nước” sang “huy động trí tuệ Việt Nam toàn cầu” thông qua các nhiệm vụ, bài toán cụ thể.

Một trong những đề xuất là xây dựng “ngân hàng bài toán quốc gia” cùng các nền tảng số liên thông, kết nối trực tiếp nhu cầu của doanh nghiệp, địa phương với mạng lưới chuyên gia trên toàn cầu.

Mô hình “Chuyến tàu công nghệ” cũng được đề xuất với quy trình 5 bước gồm: tiếp nhận nhu cầu - kết nối nguồn lực - hình thành dự án - triển khai - đánh giá kết quả và nhân rộng trên thực tiễn.

Các đại biểu đồng thời kiến nghị hoàn thiện cơ chế thù lao tương xứng, quy định liên quan bảo mật dữ liệu, sở hữu trí tuệ và xây dựng môi trường làm việc công bằng, minh bạch để tạo điều kiện cho trí thức kiều bào tham gia đóng góp.