Hợp tác công nghệ an ninh Việt Nam - Liên bang Nga có gì đáng chú ý?

© Sputnik

Từ ngày 26-29/5/2026, tại Moskva, Liên bang Nga, Đại tướng Lương Tam Quang, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Công An Việt Nam, dẫn đầu đoàn đại biểu tham dự diễn đàn và có nhiều hoạt động quan trọng.

Một trong những điểm đáng chú ý là lễ ký Biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực công nghệ an ninh và hạ tầng số giữa Việt Nam và Liên bang Nga. Theo nội dung được công bố, bản ghi nhớ là bước khởi đầu để các bên tiếp tục trao đổi sâu hơn về chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, nghiên cứu - phát triển, thử nghiệm và triển khai các sản phẩm, giải pháp cụ thể.

Nga có thế mạnh lâu dài về bảo mật và mật mã

Trao đổi với Sputnik, Đại tá Nguyễn Minh Tâm, nguyên Giám đốc Trung tâm Thông tin khoa học và Tư liệu giáo khoa, Học viện Chính trị Công an nhân dân, cho rằng Nga có truyền thống và nền tảng lâu dài trong lĩnh vực bảo mật, mật mã và an ninh thông tin.

Theo ông, ngay từ thời Liên Xô, kỹ thuật mật mã và bảo mật thông tin vô tuyến, hữu tuyến đã đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ thông tin quân sự và an ninh. Đây là nền tảng lịch sử để Nga tiếp tục phát triển năng lực bảo mật trong thời đại công nghệ số.

“Trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, khi mà máy tính điện tử chưa ra đời thì kỹ thuật mật mã và bảo mật thông tin vô tuyến và hữu tuyến của Liên Xô như mã hóa văn bản, mã hóa lời thoại đã trở thành những bức tường vô hình khiến cho các cơ quan mã thám của phát xít Đức ‘đau đầu’ khi cố giải mã các bức điện của Hồng quân Liên Xô mà chúng có được”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm nói.

Từ nền tảng đó, chuyên gia cho rằng Nga hiện nay không chỉ là một cường quốc quân sự, mà còn có vị thế đáng chú ý trong lĩnh vực không gian mạng, công nghệ số và bảo mật thông tin.

“Ngày nay, trên cơ sở sự phát triển hiện đại của ngành an ninh thông tin thì có thể nói một cách thẳng thắn rằng Liên bang Nga không chỉ là cường quốc quân sự, cường quốc hạt nhân mà còn là cường quốc trên không gian mạng, không gian công nghệ số hóa; đặc biệt là trong lĩnh vực bảo mật và mật mã”, ông nhận định.

Từ phần mềm bảo mật đến hệ sinh thái số

Theo Đại tá Nguyễn Minh Tâm, năng lực công nghệ của Nga không chỉ thể hiện ở các giải pháp bảo mật riêng lẻ, mà còn ở hệ sinh thái công nghệ số tương đối hoàn chỉnh. Ông nhắc tới các tập đoàn và nền tảng như Kaspersky, Positive Technologies, Vkontakte (VK), Telegram, Odnoklassniki, RuTube, Yandex và RuNet như những ví dụ về khả năng phát triển các nền tảng công nghệ nội địa.

“Chỉ cần nhìn vào sản phẩm của các tập đoàn công nghệ số của Nga như Kaspersky, Positive Technologies… đang tăng cường hiện diện tại nhiều khu vực trên thế giới là thấy rõ điều đó”, chuyên gia phân tích.

Riêng trong lĩnh vực bảo mật thông tin, Đại tá Nguyễn Minh Tâm đặc biệt nhấn mạnh các năng lực phòng vệ theo thời gian thực, phát hiện mã độc, ngăn chặn phần mềm gián điệp, bảo vệ giao dịch trực tuyến, bảo mật dữ liệu cá nhân và tối ưu hiệu suất hệ thống.

Theo ông, đây là những nhóm công nghệ có thể hỗ trợ Việt Nam trong việc gia cố các lớp phòng thủ trước những nguy cơ như mã độc tống tiền, phần mềm gián điệp, tấn công vào hệ thống thông tin trọng yếu hoặc đánh cắp dữ liệu trong quá trình chuyển đổi số.

“Về Phòng vệ toàn diện, Kaspersky không chỉ diệt virus mà còn phát hiện và nhận diện nhanh chóng với tốc độ tính bằng 10% giây để ngăn chặn các mã độc tống tiền, các phần mềm gián điệp kiểu Trojan và các kỹ thuật hack mới nhất”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm cho biết.

Ông cũng nhấn mạnh khả năng phát hiện mối đe dọa theo thời gian thực của các giải pháp bảo mật Nga, trong đó có việc nhận diện, cảnh báo, ngăn chặn và xử lý các nguy cơ khi người dùng truy cập web, tải xuống hoặc mở tập tin.

Ý nghĩa với hệ thống dữ liệu quốc gia của Việt Nam

Trong bối cảnh Việt Nam đang xây dựng và vận hành các hệ thống dữ liệu quy mô lớn, yêu cầu bảo mật không còn dừng lại ở cấp độ bảo vệ máy tính cá nhân hay mạng nội bộ. Dữ liệu dân cư, dữ liệu hành chính, dữ liệu tài chính và các hệ thống thông tin phục vụ quản trị nhà nước đều có thể trở thành mục tiêu của tội phạm mạng.

Theo Đại tá Nguyễn Minh Tâm, hợp tác với Nga trong lĩnh vực công nghệ an ninh có thể giúp Việt Nam tiếp cận thêm các giải pháp về bảo mật dữ liệu, phát hiện sớm nguy cơ tấn công, bảo vệ hệ thống thông tin trọng yếu, đồng thời nâng cao năng lực vận hành và ứng phó sự cố.

Đáng chú ý, các nội dung hợp tác không chỉ bao gồm chuyển giao công nghệ, mà còn có đào tạo nhân lực, nghiên cứu - phát triển, thử nghiệm và triển khai sản phẩm, giải pháp cụ thể. Đây là những yếu tố quan trọng đối với một quốc gia đang đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số và xây dựng hạ tầng dữ liệu quốc gia.

“Với những thành tựu và sản phẩm kể trên, có thể nói trong lĩnh vực công nghệ số, không gian mạng và bảo mật thông tin, Việt Nam hướng về Moskva hơn là nhìn sang Washington, Bắc Kinh, Berlin hay Tokyo mặc dù đây cũng là những cường quốc công nghệ thông tin và số hóa”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm đánh giá.

Hợp tác an ninh mạng là bước nâng cấp trong quan hệ Việt - Nga

Theo chuyên gia, hợp tác công nghệ an ninh giữa Việt Nam và Liên bang Nga không phải là lĩnh vực hoàn toàn mới. Hai nước đã có nền tảng hợp tác trong các vấn đề liên quan đến bảo mật thông tin quốc phòng và an ninh từ những năm đầu thế kỷ XXI.

“Đây không phải là lần đầu tiên, Việt Nam và Liên Bang Nga đẩy mạnh hợp tác về công nghệ thông tin và số hóa. Đây là một bước nâng cấp rất đáng kể trong quá trình hợp tác đó, đưa sự hợp tác đó lên một tầm mức vượt trội, không chỉ về độ tin cậy chiến lược toàn diện mà còn có ý nghĩa rất lớn về khoa học và công nghệ”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm nhận định.

Trong cuộc gặp tại Hà Nội ngày 16/9/2025, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang và Trợ lý Tổng thống Nga, Chủ tịch Hội đồng Biển Liên bang Nga Nikolai Patrushev đã trao đổi về việc củng cố hợp tác an ninh, thực thi pháp luật giữa hai nước. Đến tháng 4/2026, Bộ Công an Việt Nam và Cơ quan Vệ binh quốc gia Liên bang Nga ký Chương trình hành động chung giai đoạn 2026-2028.

Theo Đại tá Nguyễn Minh Tâm, sự kiện Bộ trưởng Bộ Công an Việt Nam tham dự và phát biểu tại Diễn đàn An ninh quốc tế của Nga vào tháng 5/2026, cùng với việc các bên tiếp tục ghi nhận thêm các văn kiện hợp tác, trong đó có các biên bản ghi nhớ về công nghệ, an ninh và hạ tầng số, đánh dấu sự phát triển tốt đẹp của quan hệ hữu nghị truyền thống và đối tác chiến lược toàn diện Nga - Việt trên nhiều lĩnh vực.

“Trong đó hợp tác an ninh là một trong những trụ cột quan trọng và thiết thực đối với công tác bảo vệ an ninh, trật tự của Việt Nam trong những năm tiếp theo”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.

Tăng năng lực phòng chống tội phạm mạng

Một trong những nội dung trọng tâm của hợp tác lần này là phòng chống tội phạm công nghệ cao. Theo phân tích của chuyên gia, Việt Nam và Nga đang đẩy mạnh hợp tác công nghệ an ninh toàn diện, trong đó có an ninh mạng, hạ tầng số, bảo vệ dữ liệu và đấu tranh với tội phạm mạng.

Các lĩnh vực hợp tác được nhắc tới gồm bảo vệ dữ liệu, chống tội phạm công nghệ cao, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ lượng tử, bảo mật điểm cuối, đào tạo điều tra tội phạm mạng, chống khủng bố và rửa tiền.

Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi, việc nâng cao năng lực phát hiện, điều tra, truy vết và xử lý các hành vi xâm nhập hệ thống, đánh cắp dữ liệu, lừa đảo trực tuyến hoặc phát tán mã độc có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác bảo vệ an ninh trật tự.

Theo Đại tá Nguyễn Minh Tâm, phía Nga có thể hỗ trợ Việt Nam nâng cao năng lực giám sát, phát hiện sớm các nguy cơ tấn công mạng vào hệ thống thông tin trọng yếu. Đồng thời, hợp tác đào tạo nhân lực sẽ giúp Việt Nam củng cố đội ngũ chuyên trách trong điều tra và xử lý tội phạm mạng.

Bảo vệ chủ quyền số trên “không gian thứ tư”

Điểm nhấn quan trọng trong phân tích của Đại tá Nguyễn Minh Tâm là khái niệm chủ quyền quốc gia trong thời đại số. Theo ông, nếu trước đây chủ quyền quốc gia được bảo vệ trên vùng đất, vùng biển và vùng trời, thì hiện nay không gian mạng đã trở thành một địa bàn mới cần được bảo vệ.

“Vấn đề quan trọng nhất đối với Việt Nam hiện nay là bảo vệ chủ quyền quốc gia. Theo truyền thống, chủ quyền quốc gia được bảo vệ trên 3 không gian gồm vùng đất, vùng biển và vùng trời. Trong thời đại công nghệ 4.0, chủ quyền quốc gia còn phải được khẳng định và bảo vệ trên không gian thứ tư là không gian mạng”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh.

Theo Đại tá, bảo vệ dữ liệu quốc gia, bảo vệ hạ tầng số và chống tội phạm mạng không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là một phần của bảo vệ chủ quyền số. Khi các hệ thống dữ liệu quốc gia trở thành nền tảng cho quản trị nhà nước, dịch vụ công, định danh điện tử và bảo đảm an ninh trật tự, bất kỳ nguy cơ xâm nhập hoặc phá hoại nào cũng có thể tạo ra tác động vượt ra ngoài phạm vi công nghệ.

Theo chuyên gia, việc Việt Nam phê chuẩn Công ước Hà Nội vào ngày 7/4/2026, trở thành nước đầu tiên tại Đông Nam Á phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng, cũng tạo thêm tiền đề pháp lý cho hợp tác với Nga trong lĩnh vực an ninh mạng.

“Sự hợp tác này không chỉ củng cố an ninh mà còn giúp Việt Nam nâng cao khả năng bảo vệ chủ quyền số của quốc gia”, Đại tá Nguyễn Minh Tâm kết luận.

Trụ cột mới trong hợp tác an ninh Việt - Nga

Nhìn tổng thể, các văn kiện hợp tác được ký kết tại Diễn đàn an ninh quốc tế Moskva vừa qua cho thấy hợp tác an ninh Việt - Nga đang mở rộng từ các lĩnh vực truyền thống sang công nghệ, dữ liệu và hạ tầng số. Đây là những lĩnh vực ngày càng có vai trò quan trọng trong bảo vệ an ninh quốc gia hiện đại.

Với Việt Nam, hợp tác công nghệ an ninh với Nga có thể góp phần bổ sung năng lực bảo vệ hệ thống dữ liệu quốc gia, phòng chống tội phạm công nghệ cao, đào tạo nhân lực chuyên sâu và củng cố khả năng ứng phó trước các nguy cơ trên không gian mạng.

Trong bối cảnh an ninh mạng đã trở thành một phần của an ninh quốc gia, việc tăng cường hợp tác với các đối tác có nền tảng công nghệ và kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo mật được xem là bước đi cần thiết để Việt Nam bảo vệ tốt hơn hạ tầng số và chủ quyền số trong giai đoạn mới.

Taras Ivanov