Vì sao Bulgaria cấm cung cấp vũ khí cho Ukraine?

Việc Chính phủ mới của Bulgaria ban hành lệnh cấm cung cấp vũ khí từ kho lưu trữ quốc gia cho Ukraine đã làm dấy lên những tranh luận gay gắt. 

Quyết định này không ảnh hưởng đến các hoạt động xuất khẩu thương mại tư nhân, tạo ra một sự mâu thuẫn lớn và làm dấy lên câu hỏi: Phải chăng bước đi này chủ yếu nhằm xoa dịu dư luận trong nước thay vì là một thông điệp thực chất gửi đến Kiev?

Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria Dimitar Stoyanov (đứng giữa) cho biết, nước này “không còn vũ khí để cho đi nữa”.

Khi Bộ trưởng Quốc phòng Bulgaria Dimitar Stoyanov tuyên bố sẽ dừng cung cấp vũ khí nhà nước cho Ukraine, nhiều người dân nước này thấy một cảm giác quen thuộc. Ngay sau khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt vào năm 2022, các quan chức Bulgaria từng khẳng định “không một viên đạn nào do Bulgaria sản xuất” được gửi đến Ukraine.

Tuy nhiên trên thực tế, ngành công nghiệp quốc phòng nước này lại tăng mạnh xuất khẩu thông qua các bên trung gian như Ba Lan và Cộng hòa Czech. Sự sắp xếp khéo léo này giúp chính phủ liên minh thời điểm đó vừa giữ chân được các đảng thành viên thân Nga, vừa đảm bảo duy trì nguồn cung quân sự cho Ukraine.

Lệnh cấm mới nhất do chính phủ của Thủ tướng Rumen Radev và đảng Bulgaria Tiến bước (Progressive Bulgaria) ban hành chỉ áp dụng đối với các nguồn cung trực tiếp từ kho dự trữ quốc gia, trong khi ngành công nghiệp vũ khí tư nhân của Bulgaria vẫn hoàn toàn được phép xuất khẩu. Tại phiên điều trần trước Quốc hội, Bộ trưởng Stoyanov lập luận, các kho vũ khí dự trữ đã giảm xuống dưới mức tối thiểu. Tuy nhiên, thời điểm thông báo lại gây ra nhiều bối rối bởi chính ông thừa nhận phía Kiev chưa hề đưa ra bất kỳ yêu cầu xin viện trợ vũ khí nhà nước nào kể từ khi ông nhậm chức vào đầu tháng 5-2026.

Dù Bulgaria đã gửi tổng cộng 13 gói viện trợ quân sự cho Kiev kể từ đầu cuộc xung đột, Thủ tướng Rumen Radev liên tục phản đối các đợt chuyển giao tiếp theo, thậm chí mô tả các sáng kiến vũ khí quy mô lớn do châu Âu tài trợ vào năm 2025 là một “nguyên nhân định sẵn thất bại”. “Chúng ta đã cho đi đủ rồi, trong khi đất nước chúng ta tiếp tục phải chịu đựng những tổn thất kinh tế - xã hội từ cuộc chiến này” - Thủ tướng Radev tuyên bố để bảo vệ quyết định của chính phủ. Tuy nhiên, khi nhấn mạnh các hệ lụy kinh tế tiêu cực, ông Radev lại bỏ qua một thực tế quan trọng: Phần lớn viện trợ quân sự từ kho dự trữ nhà nước chuyển cho Ukraine đều được hoàn trả thông qua Cơ sở hòa bình châu Âu (EPF).

Theo Bộ Quốc phòng Bulgaria, nước này đã nhận được hơn 3 triệu euro (3,47 triệu USD) từ EPF trong năm 2025 và 2026. Hơn thế nữa, các thỏa thuận 3 bên đã mang lại hơn 200 triệu euro cho ngân sách Bộ Quốc phòng (hơn một nửa trong số tiền đó được dùng để bù đắp thâm hụt ngân sách nhà nước). Cựu Bộ trưởng Quốc phòng Todor Tagarev phân tích, cơ chế này giúp quân đội Bulgaria có thêm kinh phí tái đầu tư vào các dự án hiện đại hóa quân sự. Ngành công nghiệp quốc phòng tư nhân cũng bùng nổ, chiếm hơn 4% GDP của Bulgaria vào năm 2024. Cựu Bộ trưởng Ngoại giao Nadezhda Neynski khẳng định: “Viện trợ quân sự cho Ukraine không hề làm giảm năng lực của quân đội Bulgaria, ngược lại, nó còn nâng cao năng lực đó”.

Trước khi được bầu với đa số tuyệt đối vào tháng 4-2026 (một kỳ tích mà chưa một Thủ tướng Bulgaria nào đạt được kể từ năm 1997), ông Rumen Radev đã tranh cử với cương lĩnh chống tham nhũng, hạ giá cả và theo đuổi cách tiếp cận đối ngoại “thực dụng”. Thông điệp “ưu tiên nội địa trước viện trợ quân sự và tài chính cho Kiev” của ông Radev đang tỏ ra rất hiệu quả đối với một bộ phận xã hội Bulgaria.

Khảo sát Eurobarometer gần đây cho thấy, có đến 66% người dân Bulgaria phản đối việc tài trợ mua sắm vũ khí cho Ukraine, cao hơn rất nhiều so với mức trung bình 39% của toàn EU. Do đó, cựu Bộ trưởng Tagarev nhận định: “Các tuyên bố này chủ yếu nhằm phục vụ tiêu dùng nội địa - hướng tới nhóm cử tri thân Nga, nhằm duy trì quan điểm không muốn làm tổn hại đến lợi ích của Nga”.

Yên Vũ