Vaccine điều trị ung thư cá thể hóa - bước tiến mới của y học chính xác

Nga đã ghi nhận bước tiến mới trong lĩnh vực y học chính xác khi lần đầu tiên triển khai trên lâm sàng một loại vaccine điều trị ung thư cá thể hóa.

(Ảnh: AFP)

Theo thông báo của Bộ Y tế Nga, ngày 1/4, bệnh nhân đầu tiên tại nước này đã được tiêm Neooncovac - vaccine chống ung thư ứng dụng công nghệ mRNA, được thiết kế riêng theo đặc điểm sinh học của từng người bệnh. Đây được xem là dấu mốc quan trọng trong nỗ lực của Nga nhằm phát triển các liệu pháp điều trị ung thư thế hệ mới, chuyển từ mô hình điều trị đại trà sang hướng tiếp cận "đo ni đóng giày", trong đó hệ miễn dịch của người bệnh được "huấn luyện" để nhận diện và tiêu diệt chính xác các tế bào ác tính.

Theo Bộ Y tế Nga, người đầu tiên được tiêm Neooncovac là một bệnh nhân nam 60 tuổi đến từ tỉnh Kursk, được chẩn đoán mắc u hắc tố da (melanoma) - một trong những dạng ung thư da nguy hiểm nhất do có khả năng xâm lấn và di căn nhanh.

Vaccine được triển khai tại Trung tâm Nghiên cứu Y học Quốc gia về X-quang thuộc Bộ Y tế Nga. Trong thông báo chính thức, cơ quan này cho biết, đây là lần đầu tiên trong thực hành lâm sàng tại Nga, một loại vaccine điều trị ung thư cá thể hóa nội địa được sử dụng cho bệnh nhân.

Cơ chế "huấn luyện" miễn dịch chống ung thư

Khác với các loại vaccine phòng bệnh truyền thống, Neooncovac không nhằm ngăn ngừa ung thư ở người khỏe mạnh mà là liệu pháp điều trị cá thể hóa dành cho người đã được chẩn đoán mắc bệnh.

Quy trình phát triển loại vaccine này bắt đầu từ việc các nhà khoa học lấy mẫu mô khối u và mô lành của bệnh nhân để tiến hành giải trình tự gene. Từ dữ liệu thu được, nhóm nghiên cứu xác định các dấu ấn sinh học đặc trưng của khối u, sau đó thiết kế một loại mRNA riêng biệt nhằm hướng hệ miễn dịch nhận diện những tế bào ung thư mang các đặc điểm đó.

Nói cách khác, thay vì tấn công đại trà, vaccine sẽ giúp cơ thể người bệnh tạo ra phản ứng miễn dịch nhắm trúng đích, tập trung vào chính các tế bào đột biến nguy hiểm và hạn chế tối đa tác động lên mô lành.

(Ảnh: AFP)

Theo các chuyên gia Nga, cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các bệnh ung thư có tính dị biệt cao của từng bệnh nhân, trong đó có u hắc tố da - loại ung thư thường gắn với nhiều đột biến gene và có khả năng đáp ứng tốt với liệu pháp miễn dịch nếu được cá thể hóa đúng cách.

Dù vậy, giới chuyên môn cũng nhấn mạnh rằng các kết quả tiền lâm sàng chỉ mang tính tham khảo và cần được đánh giá thận trọng trong quá trình thử nghiệm trên người. Hiệu quả thực tế, mức độ an toàn dài hạn cũng như khả năng ứng dụng rộng rãi của vaccine sẽ chỉ có thể được xác định sau các giai đoạn nghiên cứu lâm sàng tiếp theo.

Chờ bằng chứng khoa học đầy đủ

Theo thông tin được phía Nga công bố, bệnh nhân đầu tiên được tiêm Neooncovac thuộc nhóm u hắc tố giai đoạn 3 có di căn, tức bệnh đã tiến triển đến mức có nguy cơ lan rộng trong cơ thể. Đây là nhóm bệnh nhân thường có tiên lượng điều trị khó khăn, đòi hỏi các phương pháp can thiệp chuyên sâu và theo dõi chặt chẽ.

Dự kiến, người bệnh sẽ được tiêm từ 8 đến 9 liều, mỗi liều cách nhau khoảng 2 - 3 tuần. Sau từng lần tiêm, các bác sĩ sẽ đánh giá phản ứng miễn dịch, theo dõi tác dụng không mong muốn và xác định mức độ đáp ứng của khối u cũng như các ổ di căn.

Pembroria là thuốc điều trị ung thư do Nga sản xuất, có hoạt chất chính là pembrolizumab - một kháng thể đơn dòng thuộc nhóm liệu pháp miễn dịch điều trị ung thư. (Ảnh: Biocad)

Ngoài Neooncovac và Oncopept, hệ thống nghiên cứu y sinh của Nga cũng đang theo đuổi nhiều hướng điều trị khác như liệu pháp CAR-T, một kỹ thuật tiên tiến trong đó tế bào miễn dịch của bệnh nhân được lấy ra, chỉnh sửa gene trong phòng thí nghiệm để tăng khả năng chống ung thư, sau đó truyền trở lại cơ thể.

Bộ trưởng Y tế Nga Mikhail Murashko cho biết một số liệu pháp mới, trong đó có Neooncovac và Oncopept, đang ở giai đoạn cuối để có thể sớm được đưa vào diện hỗ trợ hoặc chi trả thông qua hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia, nếu đáp ứng đầy đủ các tiêu chí chuyên môn và pháp lý.

Tuy nhiên, giới chuyên môn quốc tế nhìn chung vẫn cho rằng các công nghệ như vaccine mRNA điều trị ung thư, dù đầy triển vọng, cần được đánh giá trên cơ sở khoa học nghiêm ngặt qua các giai đoạn thử nghiệm lâm sàng nhiều trung tâm, cỡ mẫu lớn và theo dõi dài hạn. Những kết quả bước đầu tích cực, nếu có, mới chỉ là nền tảng cho quá trình xác thực hiệu quả trong tương lai.

Linh Quy