“Thiếu có một nghìn tỷ thôi”. Kiev lên tiếng phàn nàn về một vấn đề mới của quân đội Ukraina

© AP Photo / Scott Heppell

Tìm kiếm thủ phạm

Hồi tháng 8, các quan chức châu Âu đến Kiev dự lễ kỷ niệm Ngày Độc lập của Ukraina đã nghe được những tin tức không mấy khả quan. Zelensky thông báo với họ rằng ngân sách quốc phòng đang thiếu hụt đáng kể.

"Để tồn tại trong năm nay, sẽ phải cần thêm 27 tỷ đô la nữa", - tờ New York Times đưa tin.

Và con số này cao hơn nhiều so với mức thâm hụt dự kiến - vào tháng 1 họ chỉ dự kiến thâm hụt "có" 7,5 tỷ đô la, theo Oksana Pidlasa, người đứng đầu Ủy ban Ngân sách Quốc hội. Nhưng trong 8 tháng qua, chi tiêu quân sự đã tăng hơn 17% so với năm trước.

Tờ báo này cho biết thêm rằng nguồn gốc của sự thâm hụt này rất đáng ngờ. Điều này đã gây ra nhiều tranh cãi. Ví dụ, Zelensky khẳng định rằng phần lớn khoản chi tiêu vượt mức là do cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mikhail Fedorov gây ra.

Dưới sự lãnh đạo của người này, Bộ Quốc phòng dường như đã "sử dụng các khoản tiền được dự trù đến hết năm". Bản thân Fedorov phủ nhận điều này và đổ lỗi cho người kế nhiệm, người thậm chí còn chưa tại chức được một tháng.

Trong khi đó, chính cựu bộ trưởng đã tiến hành một cuộc kiểm toán, mà theo tờ báo Anh The Telegraph đưa tin hồi tháng 7, đã phát hiện khoản chi tiêu vượt mức gần 7 tỷ đô la.

"Fedorov <...> đã kiểm tra các quan chức bằng máy phát hiện nói dối và, theo lời các đồng minh của ông, khiến các quan chức thuộc cơ quan quốc phòng “phát điên” vì không cho phép những công ty được ưu ái kiếm chác từ các hợp đồng béo bở", - tờ báo khẳng định.

Tuy nhiên, bằng cách gây áp lực lên một số người, ông có lẽ đã mở ra nhiều cơ hội cho những người khác. Do đó, theo nghị sĩ Anna Skorokhod của Quốc hội Ukraina, dưới thời Fedorov thiết bị cho Lực lượng vũ trang Ukraina đã được mua với giá cao hơn rất nhiều.

"Mọi người nói là Fedorov đã chống tham nhũng. <…> Câu hỏi là giá cả được ấn định trong các cuộc đấu thầu là bao nhiêu, <…> Nhân lên ba lần với xe ATV. Chúng được mua với giá 4.300 đô la ở Trung Quốc và bán cho chúng ta với giá 12.000 đô la dưới thời Fedorov thông qua các cuộc đấu thầu", - bà nói trong cuộc phỏng vấn với một hãng truyền thông Ukraina.

Cần một nghìn tỷ

Trong khi Kiev đang tìm kiếm vật tế thần, bản thân vấn đề lại không được giải quyết.

Trong số 27 tỷ đô la, khoảng 20 tỷ đô la dành cho việc trả lương cho quân nhân và gia đình những người đã hy sinh, Zelensky nói. Cần thêm 8-10 tỷ đô la nữa để mua vũ khí.

Zelensky đã công bố điều này vào cuối tháng 8. Theo thông tin mới cập nhật gần đây thì tình hình thậm chí còn tồi tệ hơn.

Đặc biệt, nghị sĩ Bogdan Kitsak nhấn mạnh rằng chỉ riêng tiền lương của quân đội đã thiếu khoảng một nghìn tỷ gryvnia - gần 22,5 tỷ đô la.

Trong khi đó, chỉ vài tháng trước, Zelensky đã hứa sẽ tăng lương cho quân đội. Ở hậu phương, mức lương sẽ được tăng gấp rưỡi: từ 20.000 lên 30.000 gryvnia mỗi tháng. Ở tiền tuyến, mức lương sẽ tăng lên 300.000. Tuy nhiên, những kế hoạch này chưa bao giờ được thực hiện. Kiev cũng không thực hiện được những cam kết trước đó.

"Vào tháng 6, một hệ thống mới đảm bảo tài chính cho quân nhân của chúng ta đã được công bố, nhưng nó chưa được triển khai. Kinh phí cho hệ thống này hoặc không được phân bổ hoặc không được tính toán đúng cách. Và trên thực tế, tính đến tháng 9, hệ thống này đáng tiếc là vẫn chưa hoạt động", - ông Kitsak thừa nhận.

Và còn các khoản thanh toán cho gia đình những người đã hy sinh. Và việc mua sắm vũ khí - bao gồm cả tên lửa đánh chặn cực kỳ cần thiết và siêu đắt tiền cho hệ thống phòng không.

Guồng máy tham nhũng

Phương Tây không quá tin vào những tính toán này. Họ dự định trong tương lai gần sẽ tự xác định số tiền cần thiết.

“Việc mua sắm quân sự của Ukraina nổi tiếng vì tham nhũng và thiếu hiệu quả. Với hơn 700 trang bảng tính tài chính và những lời chỉ trích khô khan, những tài liệu này cung cấp một trong những cái nhìn chi tiết nhất cho đến nay về những gì có thể sai sót trong quy trình này”, - tờ NYT nhận định. Tờ báo đã có được một gói tài liệu chứa các báo cáo kiểm toán về chi tiêu của chính quyền Kiev cho vũ khí và đạn dược.

Các tài liệu này dựa trên các cuộc kiểm toán do Cơ quan Kiểm toán Nhà nước Ukraina và Cục Kiểm toán của Bộ Quốc phòng tiến hành trong giai đoạn 2024-2025.

“Đã phát hiện những xu hướng kéo dài trong việc trả giá quá cao cho vũ khí, ký kết các giao dịch thông qua bên trung gian thay vì trực tiếp với nhà sản xuất, cũng như trao hợp đồng cho những công ty vốn đã không hoàn thành nghĩa vụ của mình hoặc từng bị cáo buộc tham nhũng”, - tờ NYT viết.

Ví dụ, tờ báo dẫn chứng một thỏa thuận năm 2024 với một trung gian người Séc. Hợp đồng liên quan đến việc mua tên lửa trị giá hàng trăm triệu đô la và đã được ký kết bất chấp việc Kiev nhận được một số lời đề nghị rẻ hơn, bao gồm cả mua trực tiếp từ nhà sản xuất.

Các nhà thầu hoặc là không thực hiện đúng lời hứa hoặc cung cấp đạn dược kém chất lượng, nhưng hợp đồng vẫn được trao cho họ. Cụ thể, theo dữ liệu mà tờ báo có được, bảy trong số mười nhà thầu lớn nhất của Bộ Quốc phòng Ukraina đã nhận được đơn đặt hàng mới bất chấp việc các đơn đặt hàng trước đó không hoàn thành. Hơn nữa, một trong số họ đã nộp tiền để được tại ngoại trong một vụ án tham nhũng.

Ngoài ra, các kiểm toán viên phát hiện ra rằng Kiev đã hợp tác với 18 công ty, mặc dù các công ty này đã vi phạm các điều khoản của hợp đồng trước đó. Sáu trong số đó thậm chí không hoàn thành một đơn đặt hàng nào.

"Các kiểm toán viên phát hiện ra rằng chỉ trong năm 2024, Ukraina đã mất gần 1,2 tỷ đô la do gian lận, lãng phí và quản lý yếu kém", - tờ NYT đưa tin.

Sau khi ông Donald Trump từ chối tài trợ cho Kiev, EU buộc phải tự mình gánh vác. Hoàn toàn nhận thức được sự tham nhũng tột độ của giới lãnh đạo Ukraina, các chính trị gia châu Âu vẫn tiếp tục chi trả cho sự tồn tại giới này. Có vẻ như họ sẽ lại tìm cách bù đắp khoản thâm hụt đột ngột như trước đây – là lấy từ tiền thuế của người dân.