Thế giới phân mảnh và hợp tác chiến lược Nga - ASEAN

Từ năm 2018, quan hệ đối thoại Nga - ASEAN (Hiệp hội Các quốc gia Đông Nam Á) đã đạt đến tầm chiến lược. Đối với Nga, phát triển hợp tác với ASEAN vẫn là trọng điểm trong việc mở rộng sang các thị trường đang phát triển nhanh chóng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương. ASEAN bao gồm 11 quốc gia với dân số hơn 680 triệu và tổng GDP vượt quá 4 nghìn tỷ USD, đang là một trong những hiệp hội lớn nhất thế giới.

Định dạng mới và sự phân mảnh

ASEAN là khối các nền kinh tế lớn thứ 5 thế giới. Việc phát triển quan hệ với các nền kinh tế đầy triển vọng này rất quan trọng đối với Nga. Năm 2025, kim ngạch thương mại 2 chiều với ASEAN đạt 21,6 tỷ USD và dự kiến sẽ tiếp tục tăng trưởng trong tương lai.

Thế giới đang được tái cấu trúc. Toàn cầu hóa đang được thay thế bằng sự phân mảnh, chia rẽ thành các khu vực kinh tế lớn. Thành công và một tương lai ổn định sẽ thuộc về những quốc gia và liên minh nào kịp thời nhận ra những thay đổi này và có phản ứng phù hợp.

Nga cũng đang tham gia các quá trình hội nhập. Quan hệ đối tác đối thoại Nga - ASEAN là một hình thức hội tụ đầy hứa hẹn như vậy. Moscow cũng đang phát triển các mối quan hệ trong Liên minh kinh tế Á - Âu (EAEU), Tổ chức hợp tác Thượng Hải (SCO), BRICS (nhóm kinh tế và chính trị liên quốc gia bao gồm 10 nước) và Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Nga coi mỗi khuôn khổ này đều có tầm quan trọng to lớn.

Phiên họp của Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể diễn ra vào tháng 5/2025, tại Bishkek, Nga.

Trong nhiệm kỳ của mình, Tổng thống Mỹ Barack Obama đã thúc đẩy Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Còn Hiệp định đối tác thương mại và đầu tư xuyên Đại Tây Dương (TTIP) được hình dung như một khu vực thương mại tự do giữa Mỹ và Liên minh châu Âu. Nhà Trắng coi các thỏa thuận này là một cách để kích thích tăng trưởng kinh tế của mình và đảm bảo vai trò lãnh đạo của Washington trong việc định hình các quy tắc của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, nội bộ Mỹ và các tập đoàn xuyên quốc gia, các quan điểm và phe phái cạnh tranh đã nổi lên, bất chấp mục tiêu chung là kiểm soát nền kinh tế thị trường, qua đó kiểm soát hành động của các quốc gia và người dân.

Trong một thế giới không biên giới, đặc biệt là trong lĩnh vực vốn và dịch vụ, lợi thế sẽ thuộc về những người kiểm soát tài chính và quy định toàn cầu. Với các công ty tư vấn, xếp hạng và định giá, thị trường bảo hiểm toàn cầu, các sàn giao dịch và thị trường hàng hóa, người chiến thắng cuối cùng là người có thể bán được mô hình kinh doanh. Và, điều này không phải về sản xuất hay quan hệ đối tác chân chính, mà là về việc tạo ra tiền từ hư không. Những người khác sẽ sản xuất, nhưng theo những quy tắc do các ông chủ của vốn toàn cầu đặt ra.

Mỹ, sau khi thay đổi chiến thuật, vẫn đang theo đuổi những mục tiêu tương tự. Để làm được điều đó, họ đang tạo ra các vấn đề và xung đột. Mỹ đang phân mảnh các không gian kinh tế và trung tâm quyền lực hiện có, chứng minh rằng Tây bán cầu (vùng ảnh hưởng lớn hơn của Mỹ) an toàn hơn, ổn định hơn, rẻ hơn và sinh lợi hơn. Do đó, khu vực Á - Âu là khu vực đầu tiên bị tấn công và là mục tiêu chính.

Hội nghị Ngoại trưởng BRICS diễn ra đầu năm 2026.

Khu vực Á - Âu đang phản kháng. Đây chính là lý do tại sao các hiệp hội nhập hiện có, đặc biệt là ở khu vực châu Á, đang trở thành nền tảng của một hệ thống mới, minh bạch hơn. Đây sẽ là khuôn khổ cho nền kinh tế toàn cầu khi hệ thống cũ sụp đổ dưới sức nặng của các vấn đề. Một hệ thống mà như người ta vẫn nói ở châu Âu là “dựa trên luật lệ”.

Đối tác năng lượng

Nga đóng vai trò quan trọng trong an ninh năng lượng toàn cầu. Và, trong khi các cường quốc địa chính trị lớn cố tình gây rối loạn thị trường hàng hóa, Nga ngày nay lại đóng vai trò như một “bộ giảm xóc” năng lượng thực sự.

Theo các chuyên gia của Roscongress, nếu không có nguồn cung dầu từ Nga cho châu Á, các hành động của Mỹ ở vịnh Ba Tư đã đẩy giá dầu toàn cầu lên 140 USD/thùng. Trong số các nước ASEAN, Indonesia, Malaysia, Singapore, Philippines và nhiều nước khác hiện đang mua dầu và các sản phẩm dầu mỏ của Nga, nhiều nước đang tích cực đàm phán.

Hội nghị Thượng đỉnh Nga - ASEAN lần thứ 35 vừa diễn ra.

Các nước ASEAN hiểu rằng, không có đối tác nào đáng tin cậy hơn Nga. Điều này đặc biệt đúng khi tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng sẽ trở nên trầm trọng hơn trong vài năm tới. Khu vực Trung Đông, sự gián đoạn thương mại hàng hải, chi phí sản xuất và thăm dò tăng cao, cũng như nền kinh tế mới và lưu trữ dữ liệu - tất cả những yếu tố này đang ngăn cản giá cả giảm xuống. ASEAN chỉ có thể đảm bảo an ninh năng lượng của mình thông qua sự hợp tác chặt chẽ với Nga và EAEU.

Ngoài ra còn có các dự án năng lượng khác: năng lượng hạt nhân, thủy điện và khí đốt. Năm 2022, Hội đồng Doanh nghiệp Nga - ASEAN đã khởi xướng một nền tảng về an ninh năng lượng tập thể giữa Nga và các nước Đông Nam Á. Ngày nay, đối thoại EAEU - ASEAN là một ví dụ cụ thể, thành công về sự tương tác của các dự án hội nhập quốc tế và là mô hình cho các hình thức hợp tác trong tương lai.

Hợp tác công nghệ

Trong thực tế hiện nay, hợp tác công nghệ gắn mật thiết với các vấn đề an ninh công nghệ. Giữa tháng 4/2026, các lãnh đạo của tập đoàn công nghệ dữ liệu Palantir Technologies đã công bố một “tuyên ngôn” nhấn mạnh việc ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo vào quân sự. Hệ tư tưởng phân loại các quốc gia dựa trên “giá trị” và “mức độ nguy hại” đối với nhân loại, được thúc đẩy ở thế giới phương Tây là rất nguy hiểm. Giới công nghệ tiên tiến ở phương Tây nhìn nhận các vấn đề công nghệ thông tin từ góc độ phân biệt đối xử.

Nga, các nước thuộc EAEU và các nước ASEAN đều nên xem xét nghiêm túc những tuyên bố này. Dù đây vẫn chỉ là một bản tuyên ngôn, nhưng nó thể hiện quan điểm của họ. Các nước ASEAN có tiềm năng to lớn trong lĩnh vực phần mềm, an ninh mạng và công nghệ trí tuệ nhân tạo, cũng như trong lĩnh vực công nghệ tài chính (fintech), nơi mà Nga đang dẫn đầu thế giới. Ngoài ra, cả hai bên còn có tiềm năng lớn trong công nghệ vũ trụ và vệ tinh, lĩnh vực mà Nga cũng đang trong top đầu thế giới.

Tập đoàn công nghệ dữ liệu Palantir Technologies đã công bố nhấn mạnh việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào quân sự.

An ninh lương thực

Thế giới đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng lương thực trong vài năm tới do nhiều yếu tố gây ra. Một số yếu tố là do con người tạo ra, chẳng hạn như hậu quả của cuộc khủng hoảng ở Trung Đông và nguy cơ bùng phát một làn sóng khủng hoảng mới. Một yếu tố khác là tự nhiên, liên quan đến biến đổi khí hậu.

Nga đang có những bước phát triển đầy hứa hẹn trong lĩnh vực an ninh lương thực và chủ quyền lương thực. Các sản phẩm thực phẩm và các loại phân bón mới đã chiếm một phần đáng kể trong xuất khẩu của Nga sang các nước thành viên của ASEAN.

Hai bên có tiềm năng đáng kể, cả trong việc trao đổi công nghệ sản xuất lương thực và sản xuất máy móc nông nghiệp. Ngành thủy sản và nuôi trồng thủy sản nằm trong số những ưu tiên của kế hoạch quy mô lớn nhằm mở rộng hợp tác giữa Nga và ASEAN. Và, một thứ quan trọng nữa là phân bón. Tình trạng thiếu hụt nhân tạo do Mỹ tạo ra sẽ bộc lộ rõ ngay từ năm sau. Việc tăng giá, dẫn đến lạm phát lương thực sẽ tăng cao, sẽ đặc biệt dễ nhận thấy ở Đông Nam Á.

Chủ quyền tài chính

Chủ quyền tài chính là yếu tố then chốt của sự phát triển độc lập. Nga và ASEAN có nhiều lợi ích chung trong vấn đề này. Thế giới đang chuyển mình, và việc tiếp tục phụ thuộc vào mô hình USD là một sự lãng phí xa xỉ. Hợp tác trong thanh toán sẽ là bước đi đầu tiên. Một số giải pháp thanh toán xuyên biên giới đã xuất hiện. Tất cả đều hoạt động mà không cần Hiệp hội Viễn thông tài chính liên ngân hàng toàn cầu (SWIFT). Tích hợp hệ thống thanh toán là hướng đi rõ nhất.

Thành công chung có thể đạt được bằng cách kết hợp các nỗ lực trong thanh toán và quyết toán xuyên biên giới bằng các loại tiền kỹ thuật số quốc gia, gọi là CBDC (tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương). Tại ASEAN, thì Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Philippines và Singapore đều có tiền kỹ thuật số với khả năng quyết toán xuyên biên giới. Campuchia là một trong những quốc gia tiên phong về CBDC trong khu vực.

Theo phân tích của Roscongress, nếu không có nguồn cung từ Nga cho châu Á, khủng hoảng Trung Đông có thể đã đẩy giá dầu toàn cầu lên 140 USD/thùng.

Nga cũng có đủ nguồn lực để đảm bảo dự án đồng ruble kỹ thuật số được sử dụng cho các thanh toán xuyên biên giới. Điều này sẽ giúp tránh được các lệnh trừng phạt tài chính và đẩy nhanh quá trình hình thành một hệ thống tài chính song song. Theo các chuyên gia của Roscongress, việc sử dụng tài sản tài chính kỹ thuật số (DFA) và stablecoin sẽ giúp tăng tốc thương mại giữa Nga và các nước ASEAN lên 95%, giảm thời gian giao dịch từ 2-5 ngày xuống còn 7-8 giây.

Chủ quyền quân sự

Chủ quyền quân sự vẫn là một vấn đề then chốt hiện nay. ASEAN là nhân tố địa chính trị quan trọng nhất ở lục địa Á - Âu. Mặc dù tổ chức này nhấn mạnh vai trò thương mại và kinh tế của mình và giữ khoảng cách với địa chính trị, nhưng các bên phương Tây vẫn lo ngại việc kéo ASEAN vào cuộc chơi lớn hơn.

Tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, ngay từ thời Tổng thống Joe Biden, người Mỹ đã theo đuổi chính sách hình thành liên minh, bao gồm Quad (Đối thoại an ninh Tứ giác - Bộ tứ), AUKUS (khối chính trị - quân sự do Australia, Anh và Mỹ thành lập) và Five Eyes (liên minh tình báo Ngũ nhãn bao gồm Australia, Canada, New Zealand, Anh và Mỹ). Khả năng cao việc lôi kéo Ấn Độ và sẽ thất bại.

Khái niệm an ninh Á - Âu được Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất vào tháng 6/2024. Khái niệm này hình dung việc tạo ra một hệ thống phòng thủ và hợp tác bình đẳng, không thể chia cắt cho tất cả các quốc gia trên lục địa. Khái niệm này gắn liền với các dự án hội nhập như SCO, EAEU và CSTO (Tổ chức Hiệp ước an ninh tập thể). Châu Á có đủ các quốc gia có khả năng tự vệ, vì vậy khái niệm này có mọi lý do để được chuyển thành học thuyết.

Ngọc Lan