Tại sao mọi người ở Đông Nam Á lại ít đọc sách đi?

© Shutterstock/FOTODOM / Prostock-studio

Các quốc gia Đông Nam Á đang quan ngại sâu sắc về sự suy giảm sở thích đọc sách của người dân. Nguyên nhân là do kỹ năng hiểu bài text bị suy giảm, khoảng thời gian tập trung bị rút ngắn và tư duy phản biện suy yếu do xem quá nhiều màn hình điện tử. Các chính phủ khu vực này đã phát động chiến dịch tích cực nhằm khôi phục văn hóa đọc.

Ví dụ, Singapore đã đưa ra một chương trình khuyến khích: người tham gia chương trình nhận được các khoản thưởng bonus cho mỗi 15 phút đọc sách đăng ký trên trang web của chính phủ. Indonesia bắt đầu phân phối rộng rãi hơn 5,5 triệu cuốn sách cho các trường học vào tháng 7, họ chi hơn 2 triệu USD cho chương trình này. Malaysia đã đi theo con đường khuyến khích tài chính bằng cách phân phát phiếu mua (voucher) sách trị giá 100 RM (24 USD) cho 2,2 triệu sinh viên mua sách trên nền tảng sách điện tử của nước này.

Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rằng chỉ các chương trình của chính phủ và việc tăng cường hướng người dân đến với sách là không đủ để tạo ra thói quen bền vững. Tình hình trở nên trầm trọng hơn do ảnh hưởng của AI và trình độ văn hoá của thanh thiếu niên giảm xuống mức thấp lịch sử theo PISA. Để khắc phục điều này, các câu lạc bộ và cộng đồng đọc sách đang mọc lên khắp khu vực, từ công viên Manila đến các quán bar ở Singapore.

Ở Việt Nam, tình hình nói chung cũng đi theo xu hướng ở Đông Nam Á: các bài đăng và các content ngày càng tăng nhưng việc đọc tự nguyện vẫn còn thấp và các thiết bị kỹ thuật số đang là yếu tố khiến giới trẻ mất tập trung nghiêm trọng. Tuy nhiên, chỉ số trình độ văn hoá của Việt Nam trong các bài kiểm tra quốc tế vẫn cao hơn mức trung bình của OECD, mặc dù đã giảm đáng kể so với những năm trước.

Người dân tại một hội chợ sách ở Thành phố Hồ Chí Minh.
© Shutterstock/FOTODOM / sanandshaji

Việt Nam đang thúc đẩy việc đọc chủ yếu thông qua các sự kiện và cơ sở hạ tầng hơn là các biện pháp dùng tiền: vào tháng 10 năm 2026, Hà Nội đã tổ chức “Ngày hội Văn hóa Đọc dành cho Thanh niên” lần đầu tiên, khởi động chương trình “Đại sứ Văn hóa Đọc Thanh niên Hà Nội” cùng các quầy sách và hội thảo. Ở cấp độ chính sách, trọng tâm là tạo ra không gian đọc trong trường học và cộng đồng, đồng thời gắn việc đọc với việc số hóa.

Một vấn đề quan trọng mà Việt Nam cũng phải đối mặt là nguồn thông tin sẵn có không làm cho việc đọc sâu phát triển. Sách điện tử và sách nói đang phát triển với tốc độ chóng mặt (số đầu sách tăng 49,3%), nhưng các chuyên gia nhắc nhở rằng “việc có sách” không đồng nghĩa với“đọc” và các công cụ AI làm cho người ta có thể “nắm được nội dung cuốn sách chỉ trong một phút” có thể gây hại cho việc đọc sâu và tư duy phản biện. Các nhà giáo dục và các nhà văn kêu gọi giới trẻ đừng hài lòng với những đoạn video và ghi chú ngắn mà hãy duy trì sự tập trung và tư duy độc lập mà việc đọc chậm mang lại.