Loạt giếng khoan tự phun ở Gia Lai, nghi liên quan hoạt động núi lửa trẻ

© Ảnh : Phạm Hoàng

Nhiều giếng khoan cùng phun khí, nước

Từ năm 2024 đến nay, xã Chư Prông ghi nhận ít nhất 4 vị trí khoan giếng xảy ra hiện tượng khí và nước tự phun lên mặt đất.

Trong đó, giếng của gia đình anh Bùi Văn Tự tại xã Ia Phìn cũ, nay thuộc xã Chư Prông, phun vào ngày 9/12/2024. Đến ngày 21/4/2026, hiện tượng tương tự xuất hiện tại giếng của ông Lê Danh Lăng ở thôn Hưng Tiến.

Tại làng Klă, các giếng khoan của gia đình ông Đàm Xuân Hòa cũng xuất hiện tình trạng phun khí, nước. Trong tháng 7, do thiếu nước phục vụ sinh hoạt và tưới cây, gia đình ông Hòa khoan sâu thêm một giếng cũ. Trong quá trình này, hỗn hợp khí và nước bất ngờ phun lên với áp suất lớn, tạo thành cột cao hơn 10 m.

Ông Hòa sau đó dùng máy múc mở rộng khu vực miệng giếng với mục đích giảm áp lực, song dòng khí và nước tiếp tục trào mạnh, gây xói lở và khiến miệng giếng mở rộng gần gấp đôi.

UBND xã Chư Prông đã xử phạt ông Hòa 42,5 triệu đồng do tổ chức hành nghề khoan nước dưới đất khi không có giấy phép và thực hiện khoan giếng khi chưa được cơ quan có thẩm quyền cấp phép.

Từ ngày 23/7 đến 6/8, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai phối hợp với Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam tổ chức nhiều đợt khảo sát. Kết quả bước đầu cho thấy các vị trí phun nằm gần như trên cùng một kinh tuyến, tạo thành dải dài khoảng 1,2 km, đi qua làng Klă, một họng núi lửa cổ đã tắt và kéo dài qua khu vực xã Ia Phìn cũ.

Theo thiết đồ lỗ khoan được phục dựng, các giếng đều xuyên qua lớp bazan phong hóa dày hàng chục mét trước khi chạm tới tầng đá bị dập vỡ mạnh, nghi là granit nứt nẻ. Đây được xác định là tầng chứa nước và khí có áp. Khi mũi khoan xuyên vào tầng này, áp suất được giải phóng, đẩy khí và nước lên mặt đất theo cơ chế của một "giếng phun tự nhiên".

Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam nhận định hiện tượng có tính chất địa chất khu vực, có thể liên quan đến tầng chứa nước có áp dưới lớp phủ bazan, hệ thống đứt gãy Pô Cô và hoạt động núi lửa trẻ.

Kết quả đo gamma tại hiện trường cho thấy suất liều bức xạ ở vị trí giếng phun khoảng 10 µR/h, tương đương phông tự nhiên của khu vực và không ghi nhận dị thường phóng xạ.

Tại một số giếng, khí thoát ra có mùi thoảng nhẹ, đứng gần miệng giếng khoảng 3 - 5 phút có thể cảm thấy hơi ngộp, khó chịu. Đánh giá ban đầu cho thấy khí đi cùng dòng nước có khả năng là carbon dioxide (CO₂) tự nhiên, với lưu lượng ước tính 10 - 20 m³/giờ.

Tuy nhiên, thành phần và nguồn gốc chính xác của khí vẫn chưa được xác định. Khí có thể liên quan đến quá trình thoát khí dọc các đứt gãy sâu, phản ứng địa hóa giữa nước và đá hoặc những quá trình địa chất sâu khác. Kết luận cuối cùng cần dựa trên kết quả phân tích thành phần và đồng vị khí.

Khoanh vùng 30 - 50 m quanh giếng đang phun

Do thành phần khí và chất lượng nước chưa được xác định đầy đủ, Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đã báo cáo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời đề nghị tỉnh Gia Lai triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn.

Theo đó, khu vực quanh các lỗ khoan đang phun cần được khoanh vùng với bán kính tối thiểu 30 - 50 m, cắm biển cảnh báo và dựng rào chắn tạm thời.

Người dân không nên tụ tập hoặc đứng lâu gần miệng giếng, đặc biệt vào sáng sớm, ban đêm hay khi trời lặng gió. Nếu hàm lượng CO₂ cao, khí có thể tích tụ tại những khu vực thấp và ảnh hưởng đến sức khỏe. Trẻ em, người cao tuổi và vật nuôi cũng không được tiếp cận khu vực này.

Cơ quan chuyên môn đặc biệt khuyến cáo không tự ý trám lấp, hàn kín hoặc bịt miệng giếng; không đốt lửa hay sử dụng nguồn nhiệt sát khu vực đang phun. Nước từ các giếng cũng không được dùng trực tiếp để ăn uống khi chưa có kết quả kiểm nghiệm.

Đối với các giếng khoan trong khu vực, độ sâu được khuyến nghị không vượt quá 150 m để tránh chạm tới tầng chứa nước và khí có áp.

Nếu phát hiện thêm vị trí phun khí, nước, mùi khí lạ, lưu lượng thay đổi bất thường hoặc có người xuất hiện triệu chứng như khó thở, chóng mặt, người dân cần thông báo ngay cho chính quyền và cơ quan chuyên môn.

Tiếp tục phân tích mẫu khí và nước

Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam đề xuất triển khai nhiệm vụ điều tra địa chất đột xuất trong 6 tháng nhằm làm rõ cấu trúc địa chất, quy luật phân bố tầng chứa nước có áp và nguồn gốc khí tự nhiên tại khu vực.

Ông Trương Bá Vinh, Trưởng phòng Địa chất và Khoáng sản, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Gia Lai, cho biết cơ quan chức năng đã kiểm tra thực tế, đưa ra những khuyến cáo ban đầu và sẽ tiếp tục tham vấn các đơn vị chuyên môn để hoàn thiện báo cáo trình UBND tỉnh.

"Cơ quan chức năng đã thu thập mẫu nước và khí tại hiện trường để phân tích chuyên sâu về nguồn gốc, cấu tạo địa chất cũng như thành phần hóa học", ông Vinh cho hay.

Kết quả phân tích sẽ là cơ sở để xác định rõ bản chất hiện tượng, đánh giá mức độ nguy hiểm và đưa ra giải pháp quản lý, khai thác nguồn nước dưới đất phù hợp. Trong thời gian chờ kết luận chính thức, cơ quan chức năng tiếp tục theo dõi các giếng khoan và khuyến cáo người dân tuân thủ những biện pháp bảo đảm an toàn.