Iran 'học chiêu Nga', tung drone thế hệ mới thách thức Mỹ

Những đoạn video do các lực lượng dân quân Iraq thân Iran công bố tuần này khiến giới quan sát liên tưởng rõ rệt tới chiến trường Ukraine – nơi máy bay không người lái (UAV) đang định hình lại cách thức tác chiến hiện đại.

Trong video, những thiết bị bay không người lái điều khiển bằng dây cáp quang, gần như không bị gây nhiễu điện tử, bay phía trên một căn cứ Mỹ tại Baghdad. Sau đó, các drone góc nhìn thứ nhất lao xuống tấn công trực diện, đánh trúng một trực thăng Black Hawk và hệ thống radar phòng không. Đây được xem là biểu hiện rõ rệt của một phương thức tác chiến mới đã lan tới Trung Đông.

Đoạn video cho thấy các UAV tấn công căn cứ Camp Victoria ở Baghdad.

(Nguồn: Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq/Storyful)

Tổng thống Donald Trump đã điều hàng nghìn binh sĩ Mỹ tới khu vực. Trong trường hợp các nỗ lực ngoại giao không đạt kết quả, Washington đang cân nhắc phương án quân sự nhằm mở lại eo biển Hormuz và gây sức ép buộc Iran ngừng bắn.

Tuy nhiên, nếu lực lượng Mỹ đổ bộ, họ sẽ phải đối mặt với môi trường tác chiến khác biệt đáng kể so với Iraq hay Afghanistan trước đây. Mối đe dọa không còn chủ yếu đến từ súng bộ binh hay thiết bị nổ tự chế, mà là các UAV giá rẻ, cơ động và khó kiểm soát.

“Binh sĩ Mỹ trên bộ hay tàu chiến tại Vùng Vịnh đều có thể trở thành mục tiêu ở cự ly gần. Drone FPV sẽ là phương thức tác chiến của cả hai bên”, ông Martin Sampson, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, nhận định.

Theo ông, ngoài thiết bị gây nhiễu, quân đội Mỹ chưa triển khai rộng rãi các hệ thống chống UAV trên phương tiện và tàu đổ bộ, trong khi đây đã trở thành tiêu chuẩn tại chiến trường Ukraine. Điều này có thể là điểm yếu mà Iran đã nhận ra và tìm cách khai thác.

Quân nhân Ukraine đứng cạnh một UAV hải quân. (Ảnh: Vlad Smilianets/Reuters)

Không chỉ các drone FPV, nhiều công nghệ mới đang làm thay đổi cục diện chiến sự. Tại Ukraine, UAV hải quân đã giúp Kiev gây thiệt hại đáng kể cho Hạm đội Biển Đen của Nga, buộc đối phương phải hạn chế hoạt động tại nhiều khu vực. Dù các phương tiện không người lái trên biển của Iran chưa đạt mức độ tinh vi tương tự và thiếu công nghệ dẫn đường tiên tiến, giới chuyên gia cho rằng trong không gian hẹp như eo biển Hormuz, chúng vẫn có thể gây nguy hiểm lớn cho tàu chiến và tàu chở dầu.

Đáng chú ý, các drone FPV sử dụng cáp quang, vốn được Nga triển khai hiệu quả từ năm 2024, hiện đã xuất hiện tại Trung Đông. Loại phương tiện này gần như không thể bị vô hiệu hóa bằng các biện pháp tác chiến điện tử thông thường. Nga cũng đã nâng cấp các dòng UAV tầm xa do Iran phát triển, đồng thời chia sẻ kinh nghiệm thực địa với Tehran.

“Là đồng minh, Nga và Iran hợp tác chặt chẽ, từ công nghệ đến kinh nghiệm chiến trường. Iran đang tiếp thu rất nhanh các bài học từ Ukraine”, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Andriy Zagorodnyuk nhận định.

Thủy quân Lục chiến Mỹ vận hành một drone góc nhìn thứ nhất trong cuộc thi tại

Hawaii trong tháng này. (Ảnh: Thủy quân Lục chiến Mỹ)

Một vấn đề lớn đặt ra là khả năng thích ứng của quân đội Mỹ trước sự thay đổi nhanh chóng của cuộc chiến công nghệ cao. Trong khi Iran chủ động học hỏi, quân đội Mỹ được cho là vẫn thận trọng trong việc điều chỉnh học thuyết và chiến thuật. Tổng thống Trump thậm chí bác bỏ đề nghị hỗ trợ từ Ukraine về phòng thủ UAV, khẳng định Mỹ hiểu rõ công nghệ này.

Trên thực tế, Thủy quân Lục chiến Mỹ mới bắt đầu thử nghiệm và huấn luyện các đơn vị vận hành drone FPV, và theo các chuyên gia, đây vẫn chỉ là giai đoạn ban đầu.

Chiến dịch không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran từ cuối tháng 2 đến nay chưa thể chặn hoàn toàn các đợt tấn công bằng tên lửa và UAV, cũng như chưa đảm bảo tự do hàng hải tại eo Hormuz, tuyến vận chuyển từng chiếm khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Tại Ukraine, drone FPV hiện gây ra phần lớn thương vong, tạo nên các khu vực nguy hiểm kéo dài hàng chục km dọc chiến tuyến. Một số UAV sử dụng cáp quang có tầm hoạt động tương đương chiều rộng hẹp nhất của eo Hormuz.

Khói bốc lên sau một vụ nổ tại khu phức hợp Đại sứ quán Mỹ ở Baghdad, Iraq, sau một cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Iran, ngày 17/3/2026. (Ảnh: REUTERS/Ahmed Saad)

Theo các chuyên gia, cách hiệu quả nhất để đối phó không phải là đánh chặn mà là phát hiện và vô hiệu hóa các kíp vận hành từ sớm. Dù Mỹ có lợi thế về trinh sát và vũ khí tầm xa, nhiều ý kiến cho rằng chưa có lực lượng nào thực sự sẵn sàng trước dạng giao tranh này.

“Không quân đội nào, kể cả Mỹ hay châu Âu, đã chuẩn bị đầy đủ cho thách thức này, cả về công nghệ, tư duy lẫn kinh nghiệm”, cựu Ngoại trưởng Ukraine Pavlo Klimkin cảnh báo.

Diễm Châu