Iran dùng UAV giá rẻ gây 'hỗn loạn' khắp Trung Đông như thế nào?

Bên trong một kho chứa UAV của Iran. Video: FARS News Agency

Theo BBC, trong 6 ngày sau đó, Iran đã phóng hơn 2.000 UAV giá rẻ vào các mục tiêu trên khắp Trung Đông nhằm áp đảo hệ thống phòng thủ và gây hỗn loạn trong khu vực.

Các UAV Shahed cảm tử mang theo thuốc nổ sẽ phát nổ khi va chạm và có thể gây thiệt hại đáng kể. Cuộc tấn công gây thương vong nặng nề nhất cho lực lượng Mỹ cho đến nay là do một UAV tấn công căn cứ ở Kuwait, làm 6 lính Mỹ thiệt mạng.

Một số vụ tấn công đã xảy ra ở các thành phố đông dân cư, khiến người dân và chính phủ các quốc gia vùng Vịnh lo ngại. Một số chuyên gia cho rằng đây có thể là một phần trong chiến lược "gieo rắc sợ hãi" của Iran và gây áp lực buộc Mỹ phải nhanh chóng chấm dứt xung đột.

Một video đã được BBC xác minh cho thấy, một UAV của Iran lao xuống với tốc độ cao rồi đâm vào một trạm radar tại trụ sở Hạm đội 5 Hải quân Mỹ ở Manama, Bahrain, khiến mảnh vỡ bay tứ tung. Video khác từ Các Tiểu vương quốc Ảrập Thống nhất (UAE) cho thấy, một UAV đâm vào một khách sạn trên Palm Jumeirah - quần đảo nhân tạo sang trọng của Dubai, gây ra quả cầu lửa khổng lồ và một tiếng nổ lớn vang vọng khắp thành phố.

Bản vẽ UAV Shahed của Iran. Ảnh: The Guardian

Các cuộc tấn công bằng UAV vào lĩnh vực năng lượng trong khu vực đã gây ra tác động đặc biệt nghiêm trọng. Nhà máy lọc dầu lớn nhất của Ảrập Xêút tại Ras Tanura trên bờ biển vùng Vịnh đã phải ngừng sản xuất vì hỏa hoạn xuất phát từ mảnh vỡ UAV bị đánh chặn rơi xuống. Tại Qatar, trạm xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới cũng đã phải đóng cửa sau khi bị UAV của Iran nhắm mục tiêu.

UAV của Iran, có thiết kế đơn giản và chi phí sản xuất tương đối rẻ, đang gây ra thiệt hại đáng kể trên khắp khu vực. Loại UAV tầm xa Shahed 136, được sản xuất tại Iran, ước tính có giá từ 20.000 đến 50.000 USD.

Không giống nhiều UAV thương mại, việc điều khiển từ xa chiếc Shahed đang bay là không thể thực hiện được. Thay vào đó, nó được lập trình sẵn trước khi phóng để bay theo một lộ trình định sẵn đến mục tiêu bằng hệ thống định vị vệ tinh. Với tầm bay tối đa 2.500km, nó có thể bay từ Tehran đến Athens.

Mặc dù không đặc biệt nhanh, nhất là khi so sánh với tên lửa đạn đạo, nhưng hình dáng thon gọn và khả năng bay ở độ cao thấp của UAV khiến nó có thể dễ dàng qua mặt radar và các hệ thống cảnh báo sớm tập trung vào mối đe dọa từ tên lửa.

Mick Mulroy, cựu lính thủy đánh bộ Mỹ, sĩ quan bán quân sự của Cục Tình báo trung ương Mỹ (CIA) kiêm Phó Trợ lý Bộ trưởng Chiến tranh phụ trách Trung Đông nói với BBC rằng UAV đã “chứng tỏ hiệu quả cao” trong các cuộc xung đột trước đây, đến mức Mỹ đã phát triển phiên bản riêng của mình.

UAV Lucas của Mỹ. Ảnh: BBC

UAV của Mỹ, được biết đến với tên gọi Lucas (hệ thống tấn công chiến đấu không người lái giá rẻ), đã được sử dụng lần đầu tiên ở vùng chiến sự vài ngày gần đây. Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu lực lượng Mỹ ở Trung Đông cho biết, họ đã lấy thiết kế của Iran, cải tiến chúng và bắn trả lại Iran.

Mỹ chưa tiết lộ đã triển khai bao nhiêu UAV nhưng dữ liệu về số lượng UAV Iran phóng đi đang được công bố. UAE cho biết, đến nay đã có hơn 1.000 UAV của Iran bắn vào nước này nhưng chỉ có 71 chiếc vượt qua được hệ thống phòng thủ. Tuy nhiên, mỗi vụ đánh chặn đều có cái giá của nó.

Các chuyên gia cho hay, có thể hạ gục UAV Shahed bằng nhiều cách, gồm cả sử dụng các thiết bị gây nhiễu GPS chuyên dụng và hệ thống vũ khí laser nhưng hiện nay nhiều chiếc đang bị bắn hạ bởi tên lửa phóng từ máy bay chiến đấu hoặc các hệ thống tên lửa đất đối không đắt tiền.

Năm 2024, khi Iran tấn công Israel bằng hàng trăm UAV, Anh được cho là đã sử dụng máy bay chiến đấu của Không quân Hoàng gia Anh (RAF) để bắn hạ một số chiếc bằng tên lửa, ước tính mỗi tên lửa có giá khoảng 200.000 bảng Anh.

UAV Shahed. Ảnh: Iran Int

Theo ông Nicholas Carl, chuyên gia về Iran tại Viện Doanh nghiệp Mỹ - một tổ chức cố vấn, buộc Mỹ và các đồng minh phải sử dụng hết kho dự trữ tên lửa đánh chặn là một phần trong chiến lược triển khai UAV và tên lửa của Iran. Tuy nhiên, ông Carl cũng nhận xét, Iran đang cố gây sức ép và áp lực tâm lý lên Mỹ và các đối tác của nước này để buộc Tổng thống Mỹ Donald Trump phải ký thỏa thuận ngừng bắn.

Hiện chưa rõ Iran có thể duy trì áp lực đó trong bao lâu. Nhiều nhà quan sát tin rằng nước này đã sản xuất hàng chục nghìn UAV Shahed trước khi xung đột nổ ra nhưng không rõ còn bao nhiêu chiếc nguyên vẹn sau nhiều ngày Iran bị Mỹ và Israel tấn công.

Đô đốc Mỹ Cooper ngày 5/3 cho biết, số lượng UAV do Iran phóng đã giảm 83% kể từ ngày đầu tiên giao tranh, trong khi việc sử dụng tên lửa đạn đạo giảm 90%.

Hoài Linh