Điện mặt trời có dư để bán, nhưng chưa ai bán: Nút thắt ở đâu?

© Ảnh : Press service of the Trungnam Group

Thông tin được ông Nguyễn Xuân Quy, Phó chủ tịch Hiệp hội Năng lượng sạch Việt Nam, nêu tại Diễn đàn "Mua bán điện trực tiếp và lưu trữ năng lượng: Đòn bẩy cho chuyển dịch xanh và phát triển bền vững" chiều 13/8.

Cuối tháng 6, Nghị định 243 cho phép người dân bán tối đa 50% sản lượng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu lên lưới quốc gia, thay mức trần 20% trước đó.

Theo ông Quy, đây là "điểm sáng", nhưng đến nay hiệp hội chưa ghi nhận trường hợp nào bán điện dư lên lưới. Ông cho rằng nguyên nhân chủ yếu là thiếu hướng dẫn cụ thể và doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm.

"Chúng tôi rất sốt ruột. Giá mua điện dư có thể rất thấp nhưng vẫn tốt hơn là lãng phí", ông nói.

Cả nước hiện có khoảng 103.000 hệ thống điện mặt trời mái nhà, tổng công suất hơn 9.500 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2030, 50% tòa nhà công sở và nhà dân sẽ sử dụng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu.

Riêng TP HCM có trên 5.000 hệ thống đã lắp đặt và thông báo, nhưng cũng chưa có trường hợp nào đăng ký bán điện dư.

"Tuy nhiên, TP HCM cũng chưa có trường hợp nào đăng ký bán điện dư lên lưới, dù nhu cầu tìm hiểu là rất lớn", ông Bùi Trung Kiên, Phó tổng giám đốc EVNHCMC, cho biết.

EVNHCMC đang thử nghiệm thủ tục mua điện dư với một số doanh nghiệp để chuẩn hóa quy trình, dự kiến hoàn thiện trong tháng 8.

Vướng mắc tương tự cũng xuất hiện với cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) qua lưới quốc gia.

Tại TP HCM, 14 hệ thống DPPA qua đường dây riêng, tổng công suất khoảng 60 MW, đang vận hành ổn định. Trong khi đó, DPPA qua lưới quốc gia mới ghi nhận thương vụ giữa Samsung Electronics Thái Nguyên và điện mặt trời TTC Đức Hội 2, vận hành từ ngày 1/6.

Ông Võ Phúc Nguyên, Giám đốc dự án Công ty Đầu tư phát triển điện Becamex, cho biết doanh nghiệp muốn tham gia nhưng chưa có hợp đồng mẫu, chưa rõ đầu mối, quy trình và cơ chế xử lý tranh chấp.

"Chúng tôi muốn triển khai DPPA mà thực sự không biết làm cách nào. Do đó, cơ quan chức năng cần công bố quy trình chuẩn, hợp đồng mẫu cho hai bên mua bán điện qua lưới biết phải làm gì", ông kiến nghị.

Theo ông Nguyễn Xuân Quy, thiếu hợp đồng mẫu chuẩn quốc tế có thể kéo dài thời gian phát triển dự án DPPA lên 3-5 năm. Các khoản phí truyền tải, phân phối, điều độ và tổn thất cũng chưa được công bố dài hạn, khiến doanh nghiệp và ngân hàng khó tính toán dòng tiền trong 15-20 năm.

Các chuyên gia đề xuất hoàn thiện quy trình, cơ chế phí và xây dựng "Sàn giao dịch điện" hoặc "Sàn giao dịch năng lượng số hóa" để kết nối bên mua, bên bán và chuẩn hóa giao dịch.