Đào đâu ra tiền? Ngân sách của nhiều quốc gia EU không thể đáp ứng các khoản chi bổ sung cho Kiev

© AP Photo / Markus Schreiber

Tuy nhiên, các quan chức châu Âu không còn vội vàng đáp ứng yêu cầu này nữa. Quan hệ giữa Kiev và Brussels đang thay đổi như thế nào - mời xem trong bài viết của Sputnik.

Phát hiện bất ngờ

Việc duy trì Ukraina đang trở thành gánh nặng không thể chịu đựng được đối với Liên minh châu Âu, và những yêu cầu mới này chỉ làm trầm trọng thêm mối quan hệ vốn đã căng thẳng với EU, theo truyền thông phương Tây. Trong các cuộc trò chuyện riêng, các quan chức EU tuyên bố Brussels không thể chi trả cho tất cả những gì Kiev muốn. Câu hỏi đặt ra là liệu các yêu cầu của Kiev có quá mức hay không và số tiền đó đang được chi tiêu hiệu quả như thế nào.

Các lực lượng đối lập đang công khai bày tỏ sự bất mãn của họ. Ví dụ, lãnh đạo đảng “Mặt trận Quốc gia” Pháp – bà Marine Le Pen nhấn mạnh rằng Paris không đủ khả năng tiếp tục hỗ trợ Kiev, theo tờ Wall Street Journal. Đảng của bà đã lên tiếng phản đối việc chi tiêu như vậy và bỏ phiếu chống lại khoản vay 90 tỷ euro được cung cấp vào mùa xuân. Trong khi đó, chính sách của đảng “Thay thế cho Đức” về việc xem xét lại viện trợ cho Ukraina và khôi phục quan hệ năng lượng với Moskva đã giúp đảng này giành chiến thắng trong cuộc bầu cử ở Saxony-Anhalt.

Marine Le Pen, lãnh đạo đảng Rally National cực hữu của Pháp.
© AP Photo / Michel Euler

Zelensky thì phàn nàn rằng chiến tranh ngày càng tốn kém và yêu cầu phân bổ khẩn cấp 27 tỷ đô la từ khoản vay được dự trù cho năm sau để trang trải chi phí quân sự cho đến cuối năm 2026.

Đây không chỉ là một lỗ hổng ngân sách nữa, mà đúng hơn, đó là thực tế chi tiêu của nhà nước vượt xa các khoản thu, ngay cả khi tính đến khoản viện trợ khổng lồ, Alexey Malinin - nhà chính trị học và thành viên của câu lạc bộ chuyên gia “Digoria” - nhận xét.

Mặc cả

Chính quyền Ukraina viện dẫn doanh thu giảm do việc phong tỏa cảng. Vận tải đường biển chiếm khoảng 90% xuất khẩu nông sản. Các tuyến đường sắt và đường bộ không thể bù đắp cho khối lượng này. Nếu tình hình không được giải quyết, Bộ trưởng Chính sách Nông nghiệp Taras Vysotsky ước tính nhà nước sẽ mất hơn 10 tỷ đô la trong năm nay và GDP có thể giảm 5%. Hơn nữa, thiệt hại sẽ không dừng lại ở đó - lợi nhuận bị mất sẽ dẫn đến việc giảm diện tích gieo trồng lên tới bảy triệu héc ta, ông Vysotsky nêu rõ.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte đang kêu gọi các nước thành viên tăng cường hỗ trợ cho Kiev. Có rất ít hy vọng đặt vào Hoa Kỳ.

"Viện trợ của Mỹ theo truyền thống tập trung vào vật tư quân sự, chứ không phải để trang trải các chi phí hiện tại. Ngoài ra, thâm hụt ngân sách ở đó đã đạt mức kỷ lục. Anh, Canada và các nước Bắc Âu có thể tăng viện trợ song phương, nhưng nguồn lực của họ không tương xứng với quy mô của vấn đề 27 tỷ đô la. Thực tế là chỉ nên nói về việc tài trợ có mục tiêu cho các dự án cụ thể, thay vì hỗ trợ ngân sách mang tính hệ thống", - Namer Radi, phó trưởng ban Hợp tác Quốc tế và Xuất khẩu của tổ chức “Opora Rossii”, nhận xét.

Theo Wall Street Journal, EU trong khi thừa nhận rằng chi phí chắc chắn sẽ tăng lên, vẫn không sẵn sàng đảm nhận thêm các cam kết trước cuối năm nay. Ngay cả để nhận được khoản tài trợ đã được thỏa thuận, chính phủ Ukraina phải thông qua 44 nghị quyết trước ngày 1 tháng 11, và quốc hội phải thông qua 43 đạo luật về hàng loạt vấn đề, từ việc áp thuế đối với các bưu kiện nhỏ đến cải cách tư pháp.

Về mặt kỹ thuật, EU có các cơ chế để đẩy nhanh việc giải ngân theo Chương trình Hỗ trợ Ukraina, nhưng theo ông Radi, việc giải ngân 27 tỷ đô la trước hạn trong năm nay là không khả thi.

"Chương trình này kèm theo nhiều điều kiện cứng rắn: khoảng 30 tỷ euro trong tổng số 50 tỷ euro gắn liền với việc thực hiện các chỉ số cải cách cụ thể. Ủy ban châu Âu không sẵn sàng phân bổ các khoản thanh toán trước nếu không có xác nhận rằng các điều kiện đã được đáp ứng. Điều tối đa có thể hy vọng là việc đẩy nhanh một phần các khoản giải ngân dựa trên kết quả đã đạt được, nhưng ngay cả điều này cũng sẽ đòi hỏi một quyết định nhất trí của các quốc gia thành viên EU", - chuyên gia lập luận.

Điều quan trọng cần hiểu là đây không phải là tiền mới, ông Malinin nhấn mạnh. Việc đẩy nhanh tiến độ chi trả sẽ làm gia tăng khoảng cách vào năm 2027. Ngân sách quốc gia của nhiều nước sẽ không thể gánh nổi gánh nặng này, điều này sẽ làm suy yếu hơn nữa ảnh hưởng của các chính phủ hiện tại và củng cố vị thế của các lực lượng cánh hữu ở châu Âu, theo nhận định của nhà chính trị học. Do đó, bất kỳ yêu cầu bổ sung nào cũng sẽ bị xem xét rất kỹ lưỡng.

EU có hệ thống giám sát ba cấp: Ủy ban châu Âu đánh giá tiến độ tổng thể, Văn phòng Chống gian lận châu Âu (OLAF) điều tra các vi phạm cụ thể, và Hội đồng Kiểm toán, được thành lập năm 2024, xác định các vấn đề mang tính hệ thống. Ukraina có nghĩa vụ cung cấp quyền truy cập vào tất cả các tài liệu. Những câu hỏi mới về hiệu quả chi tiêu có thể dẫn đến các cuộc kiểm toán đột xuất có sự tham gia của các kiểm toán viên độc lập. Dựa trên những kết quả này, EC có quyền không chỉ đình chỉ mà còn giảm nguồn tài trợ. Tuy nhiên, phía Ukraina vẫn chưa hoàn toàn hài hòa luật pháp của mình để hợp tác hiệu quả với OLAF, đây là một điểm yếu trong hệ thống giám sát, ông Radi giải thích.

Các biện pháp cực đoan

Trong khi đó, Kiev đang điên cuồng tìm kiếm thêm các cách thức để kiếm tiền. Quốc gia này có thể hợp pháp hóa việc sản xuất nội dung khiêu dâm. Nghị sĩ Quốc hội Yaroslav Zheleznyak khẳng định rằng điều này không chỉ giúp chống tham nhũng mà còn tạo ra tới 25 triệu đô la Mỹ tiền thuế mỗi năm, tờ WSJ đưa tin, trích dẫn lời quan chức này. Dự luật đã được thông qua lần đọc đầu tiên và đang chờ lần đọc thứ hai.

Đồng thời, Ủy ban châu Âu đã nối lại các cuộc thảo luận về việc sử dụng tài sản bị đóng băng của Nga cho các mục đích riêng của mình. Sau khi chủ đề này dường như đã khép lại vào tháng 12 năm 2025, bốn quốc gia (Hà Lan, Ba Lan, Tây Ban Nha và Thụy Điển) hiện đã chính thức kêu gọi nối lại các cuộc thảo luận. Mặc dù vẫn chưa tìm ra phương án được tất cả các bên chấp nhận, nhưng việc chuyển giao tài sản từ Euroclear của Bỉ sang một thực thể của EU cũng không thể bị loại trừ, điều này sẽ phân bổ rủi ro trên toàn liên minh và xoa dịu sự phản đối của Bỉ, ông Radi nhận xét.

Trong bất kỳ trường hợp nào, nếu thâm hụt ngân sách hiện tại của cả Ukraina và châu Âu vẫn tiếp diễn, áp lực lên Brussels sẽ gia tăng. Và đến tháng 10, khi các cuộc thảo luận về ngân sách nhiều năm của EU cho giai đoạn 2028-2034 bắt đầu, vấn đề này có thể chuyển từ phạm vi lý thuyết sang thực tế.

Brussels cũng sẽ xem xét khả năng đầu tư trực tiếp vào tổ hợp công nghiệp quân sự của khu vực đồng euro bằng các khoản tiền bị đánh cắp từ Nga, theo Andrey Loboda - một quản lý cấp cao về truyền thông tài chính. Tuy nhiên, cách này sẽ không thể hỗ trợ, chứ chưa nói đến việc thúc đẩy, nền kinh tế Tây Âu, trong bối cảnh môi trường kinh doanh ngày càng xấu đi ở các nền kinh tế trụ cột của EU.