Bộ trưởng Văn hoá Lâm Thị Phương Thanh nói về dời di tích làm đường nối sân bay Gia Bình

© Ảnh : Embraer

Giải trình đề xuất di dời di tích làm đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội

Sáng 23/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội thảo luận dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua tỉnh Bắc Ninh và Dự án xây dựng Doanh trại Trung đoàn Không quân Công an Nhân dân.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết Chính phủ thống nhất đề nghị áp dụng cơ chế, chính sách di chuyển đối với hai di tích đình Đông Côi (phường Thuận Thành) và đình Tam Sơn (xã Lương Tài) theo Điều 2 Nghị quyết 256 của Quốc hội. Riêng đền Tân Trăn (xã Lâm Thao), Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo rà soát hiện trạng và các vấn đề liên quan đến Luật Tín ngưỡng, tôn giáo nên chưa đưa vào dự thảo nghị quyết trình Quốc hội.

“Chính phủ đã chỉnh lý dự thảo nghị quyết của Quốc hội theo tinh thần này”, Bộ trưởng nói.

Theo bà Lâm Thị Phương Thanh, quá trình thực hiện phải tuân thủ pháp luật, bảo tồn tối đa và phát huy giá trị di tích. Việc di chuyển phải bảo đảm công khai, minh bạch, khách quan, có tham vấn người dân và chỉ tiến hành khi thực sự cần thiết, không còn giải pháp thay thế để bảo tồn tại chỗ. Bộ trưởng lưu ý đình, đền là những thiết chế truyền thống gắn chặt với làng, xã và cộng đồng dân cư. Vì vậy, địa điểm mới cũng phải bảo đảm mối liên hệ này.

“Khi cộng đồng dân cư di chuyển, các đình cũng sẽ di chuyển theo cộng đồng dân cư của đình, của làng đó. Đây là điều phù hợp. Việc di chuyển đến địa điểm mới phải được thực hiện đúng quy trình về tu bổ di tích, giữ gìn tối đa các yếu tố gốc cấu thành di tích, tuân thủ các quy định của pháp luật và tiếp tục phát huy giá trị di sản”, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh lưu ý.

Theo bà, mục tiêu không đơn thuần là chuyển công trình sang một địa điểm khác mà phải bảo tồn “tinh thần, hồn cốt” cùng các giá trị văn hóa, lịch sử gắn với cộng đồng.

“Theo thẩm quyền, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức thực hiện. Chính phủ có trách nhiệm hướng dẫn, theo sát quá trình này để bảo đảm việc thực hiện đúng quy định và các mục tiêu đã đề ra theo tinh thần của Quốc hội”, Bộ trưởng cho biết.

Cần quyết định đặc cách có tầm vóc của Quốc hội

Thảo luận trước đó, đại biểu Nguyễn Thị Sửu (đoàn Huế) tán thành sự cần thiết ban hành nghị quyết, song cho rằng phải cân bằng giữa yêu cầu triển khai các công trình hạ tầng chiến lược với việc gìn giữ những di tích chứa đựng lịch sử, tín ngưỡng và bản sắc cộng đồng.

Cần nhắc lại, Đình Đông Côi và đình Tam Sơn đều là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh của Bắc Ninh. Trong đó, đình Đông Côi thờ ba vị Thành hoàng, theo truyền thống địa phương là ba anh em họ Nguyễn có công giúp Triệu Quang Phục chống quân Lương vào thế kỷ VI.

“Điều đáng quý là di tích vẫn gắn bó với đời sống cộng đồng hôm nay. Đình là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội và kết nối ký ức làng quê. Đây cũng là đặc trưng của vùng Kinh Bắc, nơi hệ thống đình, chùa, lễ hội và các tư liệu sắc phong tạo nên không gian văn hóa liên tục qua nhiều thế hệ”, đại biểu nói.

Đình Tam Sơn cũng chứa đựng nhiều lớp giá trị, không chỉ ở kiến trúc mà còn gồm thần tích, sắc phong, đồ thờ, nghi lễ và ký ức cộng đồng.

“Vì vậy, nếu phải di chuyển, chúng ta không thể cho rằng đó chỉ là việc tháo dỡ một công trình rồi dựng lại ở nơi khác”, bà Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.

Theo đại biểu, yêu cầu bảo tồn cần được đặt trong bối cảnh các dự án có tính cấp thiết cao. Tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là một phần của hệ thống hạ tầng chiến lược, cần hoàn thành đồng bộ để phục vụ Hội nghị cấp cao APEC 2027; trong khi dự án Doanh trại Trung đoàn Không quân Công an Nhân dân gắn với yêu cầu quốc phòng - an ninh.

“Tôi cho rằng chính ở đây cần quyết định đặc cách có tầm vóc của Quốc hội. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để phát triển mà không làm mất đi những giá trị cốt lõi của di sản?”, đại biểu nêu.

Tán thành cho phép di chuyển đình Đông Côi và đình Tam Sơn, bà Nguyễn Thị Sửu đề nghị nghị quyết giới hạn rõ phạm vi áp dụng đối với hai di tích này, không mở rộng thêm đối tượng thông qua cơ chế hướng dẫn.

Việc di chuyển phải có phương án cụ thể được cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành và tiếp tục phát huy giá trị di tích. Công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng cũng cần được coi là yêu cầu bắt buộc, để người dân không chỉ biết di tích được chuyển đến đâu mà còn được tham gia xây dựng phương án bảo tồn đời sống văn hóa gắn với di tích.

UBND tỉnh Bắc Ninh phải chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn; Chính phủ chịu trách nhiệm chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền.

“Một con đường có thể mở ra không gian phát triển mới; một sân bay có thể tạo động lực mới cho cả vùng; một công trình quốc phòng - an ninh có thể đáp ứng những yêu cầu chiến lược của đất nước. Nhưng một di tích khi mất đi những giá trị cốt lõi thì không dễ gì tạo dựng lại được”, đại biểu Nguyễn Thị Sửu nói.

Theo bà, di chuyển không đơn thuần là đặt di tích ở một vị trí khác, mà phải bảo đảm di sản tiếp tục tồn tại, được cộng đồng nhận diện, thực hành và truyền lại cho các thế hệ sau.