Vụ Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela: Tranh cãi pháp lý bùng lên tại Liên Hợp Quốc

Tính hợp pháp của việc Mỹ bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro sẽ được xem xét kỹ lưỡng tại phiên họp của Liên Hợp Quốc ngày 5/1. Nhưng Washington khó có thể phải đối mặt với sự chỉ trích mạnh mẽ từ các đồng minh về chiến dịch quân sự của mình tại quốc gia Mỹ Latinh này.

Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro. (Ảnh: AP)

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc gồm 15 thành viên sẽ họp vào ngày 5/1 sau khi Lực lượng Đặc nhiệm Mỹ bắt giữ ông Maduro trong một chiến dịch chớp nhoáng ngày 3/1. Chính quyền Venezuela cũng cho biết chiến dịch này gây thương vong không nhỏ.

Ông Maduro hiện đang bị giam giữ tại New York và chờ ra tòa với cáo buộc liên quan đến ma túy.

Nga, Trung Quốc và các đồng minh khác của Venezuela đã cáo buộc Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế, nhưng các đồng minh của Mỹ - nhiều nước trong số đó phản đối ông Maduro - lại ít lên tiếng về việc Mỹ sử dụng vũ lực.

“Xét theo phản ứng của các nhà lãnh đạo châu Âu cho đến nay, tôi cho rằng các đồng minh của Mỹ sẽ có những động thái lập lờ khéo léo tại Hội đồng Bảo an”, ông Richard Gowan - chuyên gia về các vấn đề và thể chế toàn cầu tại Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, một tổ chức tư vấn - cho biết.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres coi chiến dịch của Mỹ là “một tiền lệ nguy hiểm”. Nhiều chuyên gia pháp lý cũng cho rằng hành động của Mỹ là bất hợp pháp, mặc dù Washington sẽ có thể ngăn chặn bất kỳ nỗ lực nào của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhằm buộc họ chịu trách nhiệm.

Sau chiến dịch của Mỹ, các quốc gia châu Âu phần lớn kêu gọi tôn trọng luật pháp quốc tế mà không trực tiếp chỉ trích Washington, mặc dù Ngoại trưởng Pháp Jean-Noel Barrot cho rằng Mỹ đã vi phạm "nguyên tắc không sử dụng vũ lực, vốn là nền tảng của luật pháp quốc tế".

Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định rằng các quốc gia thành viên "phải kiềm chế đe dọa hoặc sử dụng vũ lực chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ hoặc độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào".

Theo các chuyên gia pháp lý, chiến dịch của Mỹ là bất hợp pháp vì thiếu sự cho phép của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc, không có sự đồng ý của Venezuela và không cấu thành hành động tự vệ chống lại một cuộc tấn công vũ trang.

“Hành động này vi phạm luật quốc tế”, ông Tom Dannenbaum - giáo sư tại Trường Luật Stanford - cho biết. “Sự phản đối về mặt pháp lý đối với chế độ của ông Maduro không phải là cơ sở pháp lý để sử dụng lực lượng quân sự ở Venezuela”.

Nhưng Washington không thể bị Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc quy trách nhiệm cho bất kỳ vi phạm nào. Mỹ nắm giữ quyền phủ quyết - cùng với Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp - nên có thể ngăn chặn việc này.

Ông Maduro bị Mỹ truy tố vào năm 2020 với các cáo buộc liên quan đến ma túy. Tuy nhiên, ông đã nhiều lần phủ nhận các cáo buộc này.

“Ngay cả khi ông Maduro phải chịu trách nhiệm, thì việc buôn lậu ma túy không cấu thành một cuộc tấn công vũ trang và không phải là cái cớ để Mỹ sử dụng vũ lực tự vệ”, bà Milena Sterio - giáo sư tại Trường Luật Đại học Bang Cleveland - cho biết. Bà nói rằng Washington “không thể thực hiện quyền tài phán ngoài lãnh thổ để bắt giữ các cá nhân ở bất cứ nơi nào họ muốn”.

Ông Adil Haque - giáo sư tại Trường Luật Rutgers - cũng cho rằng, việc Mỹ bắt giữ ông Maduro “là một hành vi vi phạm quyền bất khả xâm phạm và quyền miễn trừ của một nguyên thủ quốc gia đương nhiệm, người có thể thiếu tính hợp pháp theo quan điểm của Mỹ, nhưng rõ ràng đang thực hiện các nhiệm vụ chính thức của mình”.

Minh Hạnh