Việt Nam: Doanh nghiệp tự quyết giá xăng, mỗi cửa hàng một giá

© Shutterstock/FOTODOM / Duc Huy Nguyen

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công Thương, cho biết nếu cơ chế này được thông qua, giá xăng tại cùng một cửa hàng có thể thay đổi ngay trong ngày, chẳng hạn tăng vào buổi sáng rồi giảm sau đó nếu doanh nghiệp điều chỉnh chính sách giá.

Nhà nước chuyển sang giám sát, doanh nghiệp tự quyết giá

Nội dung trên được ông Linh chia sẻ tại Hội nghị lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo Nghị định thay thế các nghị định của Chính phủ về kinh doanh xăng dầu, diễn ra sáng 30/9. Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của dự thảo nằm ở cơ chế điều hành giá bán lẻ xăng dầu.

Theo đề xuất mới, Nhà nước sẽ không còn định kỳ công bố giá cơ sở mà chuyển trọng tâm sang kiểm tra và giám sát. Các thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối đáp ứng đủ điều kiện sẽ được chủ động xác định, công bố và kê khai giá bán.

Mức giá bán lẻ được hình thành từ nhiều cấu phần, gồm giá mua, chi phí tạo nguồn, chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận và các khoản thuế. Trong đó, giá mua và chi phí tạo nguồn được tính theo thực tế hoạt động của doanh nghiệp. Phần lợi nhuận sẽ do doanh nghiệp tự quyết định.

Đối với chi phí kinh doanh định mức, dự thảo cho phép doanh nghiệp điều chỉnh hằng năm theo biến động CPI. Định kỳ 3 năm, Bộ Công Thương sẽ rà soát và công bố lại mức chi phí này dựa trên báo cáo kiểm toán độc lập.

Ông Linh cho rằng với cơ chế như vậy, giá xăng dầu sẽ vận động nhiều hơn theo thị trường và quyết định của từng doanh nghiệp. Khi nghị định có hiệu lực, việc mỗi cây xăng bán một mức khác nhau hay các hệ thống phân phối áp dụng giá không giống nhau sẽ là điều người tiêu dùng phải làm quen.

Theo ông, cách điều hành mới cũng mở thêm dư địa cho các cửa hàng bán lẻ xử lý bài toán chiết khấu và chi phí kinh doanh, thay vì thường xuyên rơi vào tình trạng phản ánh mức chiết khấu bằng 0.

Riêng tại những khu vực nằm xa cảng hoặc kho, thương nhân đầu mối được phép áp dụng giá bán thực tế cao hơn mức đã công bố để bù các khoản chi phí hợp lý phát sinh. Tuy nhiên, mức chênh lệch không được vượt quá 2% so với giá doanh nghiệp công bố tại cùng thời điểm.

Mỗi lần điều chỉnh giá, doanh nghiệp phải công bố trước khi áp dụng, hoàn tất kê khai trong vòng 1 ngày làm việc và kết nối dữ liệu giá với cơ quan quản lý.

Theo ông Linh, chính cơ chế linh hoạt này có thể dẫn tới tình huống giá xăng tại một cửa hàng thay đổi ngay trong ngày. Doanh nghiệp có thể tăng giá vào buổi sáng nhưng sau đó hạ xuống nếu thay đổi chính sách bán hàng.

Khi giá không còn đồng nhất, người tiêu dùng cũng sẽ phải chủ động so sánh giữa các cửa hàng và hệ thống phân phối trước khi mua, thay vì chỉ dựa vào một mức giá điều hành chung.

Về phía doanh nghiệp, những đơn vị kiểm soát chi phí tốt, tổ chức nguồn hàng hiệu quả và vận hành hệ thống tối ưu sẽ có điều kiện giảm giá để cạnh tranh và thu hút khách.

Dù vậy, ông Linh cũng lưu ý cơ chế này có thể làm xuất hiện chênh lệch giá rõ hơn giữa các khu vực, đặc biệt tại những địa bàn có ít doanh nghiệp hoặc số lượng cửa hàng hạn chế.

Petrolimex lo phát sinh chênh lệch giá

Một vấn đề khác được đại diện Petrolimex nêu ra liên quan đến giá bán của thương nhân phân phối.

Theo dự thảo, nhóm thương nhân này được tự quyết định mức giá của mình, nhưng không được bán cao hơn giá của thương nhân đầu mối đang có mức cao nhất trên địa bàn. Petrolimex cho rằng quy định này có thể phát sinh bất cập do các thương nhân đầu mối không nhất thiết điều chỉnh giá cùng thời điểm.

Cụ thể, tại thời điểm thương nhân phân phối công bố giá mới, mức giá này vẫn có thể hoàn toàn phù hợp với quy định. Tuy nhiên, nếu ngay sau đó một thương nhân đầu mối hạ giá, mức giá của thương nhân phân phối có thể lập tức cao hơn mức của đầu mối.

Như vậy, doanh nghiệp có thể rơi vào tình huống tuân thủ đúng tại thời điểm điều chỉnh nhưng lại phát sinh vướng mắc chỉ vì giá trên thị trường thay đổi ngay sau đó.

Từ thực tế này, Petrolimex đề nghị dự thảo quy định cụ thể hơn về thời điểm và cơ chế điều chỉnh giá để hạn chế rủi ro trong quá trình thực hiện cũng như khi doanh nghiệp phải giải trình với cơ quan quản lý.

Đề nghị làm rõ ngưỡng bình ổn giá

Đối với cơ chế bình ổn giá, dự thảo đưa ra các điều kiện liên quan đến thời gian và mức biến động để xác định khi nào cần kích hoạt biện pháp này.

Đại diện Petrolimex đề nghị nên lựa chọn một ngưỡng cố định thay vì quy định theo khoảng 15-20%.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp này cũng cho rằng cần xác định rõ mốc thời gian dùng để tính mức tăng hoặc giảm giá.

Việc quy định cụ thể ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn khi áp dụng, đồng thời tạo cơ sở minh bạch cho hoạt động kiểm tra và giải trình liên quan đến việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu sau này.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn, cơ chế điều hành giá xăng dầu có ảnh hưởng trực tiếp tới cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng.

Định hướng của dự thảo là mở rộng quyền chủ động cho doanh nghiệp trong việc quyết định giá bán, song đi kèm với trách nhiệm lớn hơn. Trong khi đó, vai trò của Nhà nước sẽ tập trung nhiều hơn vào công khai, minh bạch, kiểm tra và giám sát.

Mục tiêu cuối cùng là để giá xăng dầu phản ánh tương đối đầy đủ diễn biến thị trường, nhưng vẫn phải duy trì được một cơ chế quản lý đủ rõ ràng và hiệu quả nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng, đồng thời giữ ổn định thị trường.