Vì sao nhiều thành phố mưa liên tục như trút nước?

Nhiều ngày trong tuần qua, mưa lớn tiếp tục trút xuống nhiều khu vực TP.HCM. Mưa liên tục, nước dâng cao gây khó khăn cho việc di chuyển đúng thời điểm người dân tan ca.

Đến giờ tan tầm, vùng mưa mở rộng sang cả các quận khu vực trung tâm, khiến dân văn phòng phải đội mưa về nhà hoặc nán lại công ty.

Mưa lớn kéo dài chưa từng có

Đợt mưa được hình thành trong điều kiện hội tụ gió trên cao hoạt động trên khu vực. Hình thế này làm khí quyển xáo trộn, tạo điều kiện cho các đám mây đối lưu phát triển mạnh, khiến mưa thường đi kèm dông sét và gió giật.

Trên thực tế, khi phân tích đến những trận mưa lớn, các nhà khoa học khí hậu cho rằng rất khó phân biệt đâu là hiện tượng tự nhiên và đâu là do biến đổi khí hậu.

Mưa lớn trút xuống TP.HCM vào cuối giờ chiều ngày 30/9 khiến nhiều

tuyến đường ngập nước.

Tuy nhiên, theo ABC, điều mà các nhà khoa học chắc chắn là nhìn chung, các trận mưa cực đoan nhất đang gây ra lượng mưa nhiều và thường xuyên hơn, ngay cả ở những nơi lượng mưa nói chung đang giảm.

Có một lý do khá đơn giản cho điều đó. Theo đó, không khí càng ấm thì càng có thể chứa nhiều hơi nước, dạng khí của nước. Điều này rất quan trọng đối với thời tiết vì hơi nước là thứ sẽ biến thành mưa khi ngưng tụ và càng nhiều thì lượng mưa càng lớn.

Đây chính là điểm cho thấy rõ tác động của biến đổi khí hậu. Lượng khí thải nhà kính gia tăng đã làm nóng lên bầu khí quyển và đại dương trên Trái Đất. Tính đến nay, nhiệt độ trung bình của Trái đất đã tăng khoảng 1,4 độ C kể từ thời kỳ tiền công nghiệp.

Không khí ấm có thể chứa nhiều hơi ẩm hơn. Nó giống như một miếng bọt biển đầy, nên sẽ có nhiều hơi ẩm hơn có thể được hút ra từ đó khi hệ thống thời tiết thích hợp xuất hiện để gây mưa.

"Mưa sẽ rơi trong khoảng thời gian tương tự, nhưng lượng nước ở đó nhiều hơn nên lượng mưa sẽ lớn hơn", giáo sư Jason Evans thuộc Đại học New South Wales cho biết.

Các quan sát cho thấy trên toàn cầu, lượng mưa trung bình trong những trận mưa lớn nhất hàng ngày hiện nay cao hơn khoảng 8-9% so với trước thời kỳ tiền công nghiệp.

Sự gia tăng này gần như hoàn toàn phù hợp với các định luật vật lý, theo đó cứ mỗi độ tăng nhiệt độ, khí quyển có thể chứa thêm khoảng 7% độ ẩm.

Đối với các trận mưa ngắn nhưng dữ dội, kéo dài khoảng một giờ hoặc ít hơn, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy cường độ mưa đang gia tăng hơn nữa, có nơi lên đến 20%.

Tác động của siêu El Nino mạnh nhất lịch sử

Hệ thống khí hậu Châu Á dự kiến chịu sự chi phối mạnh mẽ của các dao động đại dương, và sự kiện định hình toàn bộ đặc tính thủy văn của năm 2026 chính là sự xuất hiện của một đợt siêu El Nino tàn khốc nhất trong lịch sử.

El Nino là hiện tượng khí hậu toàn cầu xuất hiện vài năm một lần và thường kéo dài khoảng một năm. Thông thường, nước ấm thường tích tụ ở khu vực Tây Thái Bình Dương. Nhưng trong những năm xảy ra El Nino, khối nước ấm khổng lồ này lại dịch chuyển về phía đông, hướng thẳng tới Nam Mỹ.

Chính sự dịch chuyển này là điềm báo cho sự xuất hiện của El Nino. Thông qua việc đo lường sự biến thiên nhiệt độ đại dương, các nhà khoa học có thể dự báo cường độ tàn phá của nó.

Theo dữ liệu từ NOAA, nhiệt độ mùa hè năm nay ở vùng trung tâm và đông Thái Bình Dương đang chạm ngưỡng cao nhất lịch sử. Các mô hình dự phóng cho thấy cường độ của đợt này sẽ vượt mặt cả những siêu El Nino tàn khốc nhất trong quá khứ.

Các tác động điển hình của El Nino. Đồ họa: Guardian. Chuyển ngữ: Anh Tuấn.

Trong báo cáo đầu năm của Climate Impacts Tracker Asia, đại dương đang nóng nhất trong ít nhất 1.000 năm qua, nóng lên nhanh hơn bất kỳ thời điểm nào trong 2.000 năm trở lại đây.

Các nhà khoa học cảnh báo đợt nắng nóng kỷ lục năm 2025 đã làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan hơn vào năm 2026, khiến các cơn bão đổ bộ vào các cộng đồng ven biển trở nên nghiêm trọng hơn, với lượng mưa lớn hơn và nguy cơ lũ lụt cao hơn.

Những hậu quả khác của sự tích tụ nhiệt kỷ lục ở đại dương bao gồm mực nước biển dâng cao đe dọa hàng tỷ người ở các khu vực ven biển và các đợt sóng nhiệt biển kéo dài hơn, phá hủy hệ sinh thái biển.

Không một quốc gia nào thuộc khu vực Nam bán cầu, đặc biệt là các nước đang phát triển ở châu Á, tránh khỏi những hiện tượng thời tiết cực đoan.

Các nghiên cứu cho thấy bão ở khu vực Đông Á và Đông Nam Á đã gia tăng sức tàn phá, trong khi số lượng bão cấp 4 và 5 đã tăng gấp đôi hoặc gấp ba lần quy mô.

Theo dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu Thảm họa Quốc tế, các quốc gia bao gồm Ấn Độ, Pakistan, Trung Quốc, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Philippines, đã trải qua nhiều trận lũ lụt nhất từ năm 2000-2022. Khu vực này có số người bị ảnh hưởng trên mỗi km vuông cao nhất.

Lý do chính là châu Á đang ấm lên nhanh hơn mức trung bình toàn cầu, với tốc độ gần như tăng gấp đôi kể từ giai đoạn 1961-1990. Các mô hình khí hậu cho thấy một xu hướng đáng lo ngại tương tự sẽ tiếp tục định hình tương lai của châu Á.

Theo phân tích của 146 mô hình khí hậu , châu Á sẽ phải đối mặt với nguy cơ mưa lớn và lũ lụt nghiêm trọng vào năm 2030. Trong khi khoảng 3-5 tỷ người trên toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng vào năm 2100, không lục địa nào phải đối mặt với những thay đổi lượng mưa lớn như châu Á.

Theo nghiên cứu, trong số 25 quốc gia được dự báo sẽ trải qua sự gia tăng lượng mưa, 12 quốc gia nằm ở châu Á.

Hơn 70% mô hình được xem xét cho thấy các khu vực đông dân cư, nơi sinh sống của hơn 2,7 tỷ người ở Trung Quốc và Ấn Độ, sẽ có lượng mưa gia tăng. Các quốc gia châu Á khác bị ảnh hưởng đáng kể bao gồm Bangladesh, Nhật Bản, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Việt Nam và Indonesia.

Anh Tuấn