Trung tâm Nhiệt đới và sự hồi sinh của hệ sinh thái rừng Việt Nam

© Getty Images / UCG/Universal Images Group/Giovanni Mereghetti

Các lĩnh vực hoạt động chính của Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga là y học, sinh thái học và khoa học vật liệu, bao gồm nghiên cứu hậu quả của chiến tranh hóa học do Hoa Kỳ gây ra đối với dân cư, thiên nhiên và động vật hoang dã của Việt Nam, cũng như nghiên cứu hiệu suất của các vật liệu và thiết bị do Liên Xô và Nga sản xuất trong điều kiện Việt Nam.

Trong cuộc phỏng vấn với Sputnik, Tiến sĩ Khoa học Andrey Kuznetsov, Đồng Tổng Giám đốc phía Nga của Trung tâm Nhiệt đới Việt-Nga, lưu ý: "Trong công tác bảo vệ môi trường, chúng tôi đặc biệt chú trọng đến hệ sinh thái rừng nhiệt đới, bao gồm đa dạng sinh học đang đối mặt với nguy cơ suy thoái cao".

Chúng tôi hiểu khái niệm này không chỉ là sự đa dạng của các sinh vật mà còn là các mối liên hệ được hình thành trong hệ sinh thái giữa các thành phần cấu thành của nó: đất và môi trường sống, thực vật, động vật, vi khí hậu, thủy văn và nhiều yếu tố khác. Nếu không nghiên cứu những mối liên hệ này, không thể hiểu được sự vận hành của một hệ sinh thái. Và chỉ bằng cách nghiên cứu các yếu tố này, chúng tôi mới có thể hiểu được cách phục hồi hệ thống này.

Các khu rừng nguyên sinh là hệ sinh thái rừng tự nhiên hiện chỉ còn tồn tại trong các khu bảo tồn. Nhiều loài thực vật và động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Điều này là do quá trình đô thị hóa tại Việt Nam trong những thập kỷ gần đây diễn ra với tốc độ rất nhanh, mang tính "ồ ạt", do việc phá rừng để xây dựng, và tất nhiên, do hậu quả sự xâm lược của Mỹ.
Giáo sư Kuznetsov dẫn ra các số liệu và dữ kiện cụ thể.

Trong những năm chiến tranh, quân đội Mỹ đã rải xuống miền Nam Việt Nam khoảng 73-80 triệu lít chất độc hóa học và sử dụng bom napalm, phá hủy hơn 2 triệu hecta rừng nhiệt đới. 90% diện tích rừng ngập mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long đã bị hủy diệt do chất độc hóa học, làm thay đổi hoàn toàn hệ sinh thái và mất đi nơi cư trú của nhiều loài sinh vật. Sau chiến tranh, việc khai thác gỗ công nghiệp quy mô lớn đã bắt đầu ở Việt Nam, gây ra những thay đổi tiêu cực nghiêm trọng đến môi trường sống của các loài động vật hoang dã. Những tác động này không chỉ phá hủy nơi ở mà còn đe dọa trực tiếp đến sự tồn tại của hệ sinh thái rừng. Sau đó, việc trồng cà phê quy mô lớn đã bắt đầu. Việt Nam hiện là một trong những nước xuất khẩu cà phê hàng đầu thế giới. Nhưng việc mở rộng quy mô trồng cà phê công nghiệp gây ra nạn phá rừng quy mô lớn, đe dọa đa dạng sinh học và biến đổi khí hậu. Do đó vấn đề phục hồi rừng đang trở nên cấp bách.

Trung tâm Nhiệt đới đang tích cực nghiên cứu vấn đề này. Kết quả rất khả quan. Giáo sư Kuznetsov lại dẫn ra những số liệu cụ thể:

Rừng Việt Nam có hơn 3.000 loài cây, khoảng 350 loài cây bản địa đóng vai trò chủ chốt, tạo nên cấu trúc và sự bền vững của các hệ sinh thái rừng tự nhiên, bao gồm các loài gỗ quý và cây đa tác dụng. 400 loài cây là cây thân gỗ lớn có chiều cao từ 20 đến trên 50 mét. Làm việc với những cây này đòi hỏi phải hiểu biết về sinh học và sinh thái học của chúng. Điều này có nghĩa là các nhà khoa học phải đi sâu vào bản chất sự sống của chúng và hiểu chi tiết cách các loài cây này hoạt động. Cho đến nay, chúng tôi mới chỉ học được cách làm việc với ba mươi loài. Nhưng ngay cả như vậy cũng là một bước tiến.

Các chuyên gia của Trung tâm Nhiệt đới đang nghiên cứu tình hình hệ sinh thái rừng Việt Nam bằng cách lắp đặt các tổ hợp cột đo kim loại cao khoảng 50 mét vươn lên trên tán rừng. Các tháp quan trắc khí tượng này đo đạc các thông số khí hậu tại các độ cao khác nhau từ mặt đất đến trên tán rừng để đánh giá sự phân bố nhiệt độ, độ ẩm và dòng chảy, cường độ bức xạ mặt trời trên bề mặt – tổng cộng 30 thông số.

Alexei Syunnerberg