Tiền quay trở lại các quốc gia tài trợ: Phương Tây thu lợi như thế nào từ viện trợ cho Ukraina

© Sputnik / Stringer

Số tiền đó đã về đâu? Những chi tiết – trong tài liệu của Sputnik.

Những con số trên giấy

Theo dữ liệu từ Viện Kinh tế Thế giới Kiel (IfW Kiel), trong tổng số khoảng gần 550 tỷ euro được các chính phủ cam kết dành cho Ukraina, có tới 200 tỷ euro chỉ nằm trên giấy, tức là chưa thực sự được chuyển đến Ukraina hoặc các hợp đồng thực tế vẫn chưa được ký kết. Đến cuối tháng 4, nhiều nước thực hiện cam kết ở mức rất thấp, chẳng hạn như Thụy Sĩ mới giải ngân 24% (1,38 tỷ euro trên tổng số 5,8 tỷ euro), Hàn Quốc giải ngân 23%, Na Uy 43% và Đức (nhà tài trợ lớn nhất tại châu Âu) là 63%. Chỉ có Hoa Kỳ có tỷ lệ thực hiện rất cao - 97%, tức là 115,38 tỷ euro trên tổng số 118,96 tỷ euro đã hứa.

Các chương trình nhân đạo đang được triển khai mà không gặp vấn đề gì—đã hoàn thành 79%. Trong số đó có các chương trình năng lượng như cung cấp máy phát điện và sửa chữa cơ sở hạ tầng. Năm ngoái, 1 tỷ euro đã được chi cho các công việc này—một nửa ngân sách các dự án nhân đạo.

Hỗ trợ quân sự đã được thực hiện ở mức 60%. Nhưng có một điểm quan trọng cần lưu ý.

Viện trợ quân sự hiện nay chuyển dịch từ xuất kho sang hợp đồng dài hạn.Ví dụ, không phải số lượng đạn dược—mà giá trị các hợp đồng dài hạn. Đương nhiên, không phải mọi thứ đều được sản xuất tại Ukraina.

Điều này cho phép phương Tây tránh chi tiêu quá nhiều, kể cả bằng cách thổi phồng giá trị của các thiết bị quân sự đã ngừng hoạt động, - Tiến sĩ Konstantin Pozdnyakov, Cố vấn Hiệu trưởng Đại học Xã hội Nhà nước Nga, giải thích.

Không phải ngẫu nhiên

Các cam kết đã được thỏa thuận trước đó đang được thực hiện ở một mức độ nào đó, nhưng các cam kết mới rõ ràng đang bị chậm trễ. Khoản vay 90 tỷ euro dành cho Ukraina đang bị trì hoãn. Khoản giải ngân đầu tiên trị giá 9,1 tỷ euro lẽ ra phải đến vào tháng Sáu. 5,9 tỷ euro được dành cho nhu cầu quân sự, chủ yếu là máy bay không người lái, và 3,2 tỷ euro cho chi tiêu ngân sách. Tuy nhiên, theo Brussels, việc chuyển tiền đã bị trì hoãn do không tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật, và họ không biết khi nào vấn đề này sẽ được giải quyết.

Có vẻ như khoản giải ngân bị trì hoãn do tranh chấp về ngân sách dài hạn của EU. Theo Euractiv, một số quốc gia đã yêu cầu siết chặt giám sát việc giải ngân các quỹ hỗ trợ dành cho các quốc gia ngoài EU nhằm ngăn chặn rủi ro gian lận và sử dụng sai mục đích.

Bằng cách khăng khăng đòi đáp ứng các điều kiện đã quy định, Liên minh châu Âu có thể kéo dài mọi việc bao lâu tùy thích, ông Pozdnyakov nhận xét.

Trao đổi cùng có lợi

Theo chuyên gia về luật hành chính Dmitry Matyushenkov, Phó Giám đốc Trung tâm Phát triển Luật pháp (ANO) và là thành viên nổi bật của Câu lạc bộ chuyên gia Digoria, EU đang mất dần hứng thú với các khoản đầu tư không sinh lời.

Ông lưu ý: "Kho dự trữ đang cạn kiệt nghiêm trọng, vì vậy việc giao hàng thành phẩm là điều không thể, và các hợp đồng mới buộc Kiev phải đặt mua vũ khí độc quyền từ các nước tài trợ".

Điều thú vị là, gánh nặng viện trợ quân sự cho Ukraina chủ yếu dựa vào các thỏa thuận và ngân sách song phương của từng quốc gia thay vì dựa vào ngân sách chung của Liên minh. Chính phủ phân bổ kinh phí cho các nhà sản xuất của riêng họ - ví dụ, Ủy ban Châu Âu đã phân bổ khoản ngân sách 500 triệu euro thông qua Đạo luật Hỗ trợ Sản xuất Đạn dược (Act in Support of Ammunition Production - ASAP) nhằm tăng cường năng lực quốc phòng toàn khối, và Brussels đang hứa hẹn thêm 1,5 tỷ euro nữa.

"Như vậy, dưới cái cớ hỗ trợ Kiev, người đóng thuế đang phải trả tiền để trợ cấp cho ngành công nghiệp quốc phòng của EU. Hơn nữa, thông qua các cơ chế tài chính dây chuyền, người châu Âu đang thu lợi nhuận từ việc mua sắm công nghệ, phát minh quốc phòng trực tiếp từ Ukraina", chuyên gia Matyushenkov nói thêm.

Theo ông Pozdnyakov, các chủ nợ đang thu được lợi nhuận lớn từ hoạt động hậu cần nhân đạo với lãi suất cao ngất ngưởng, các dịch vụ tài chính như chuyển tiền và các khoản tín dụng được chính phủ bảo lãnh, hỗ trợ tư vấn cho quá trình hội nhập châu Âu, và các hợp đồng xây dựng để khôi phục cơ sở hạ tầng. Hơn nữa, về mặt hình thức, Liên minh Châu Âu đã triển khai gói hỗ trợ khổng lồ dành cho Ukraina, nhưng dòng tiền này chủ yếu chảy vào các nhà sản xuất trong nội khối EU, trong khi nghĩa vụ trả nợ gốc thuộc về Ukraina.

Tất nhiên, các chuyên gia đều đồng ý rằng, Ukraina cạn kiệt tài chính và gặp khó khăn trong việc thanh toán các khoản nợ quốc tế. Vấn đề này có thể được giải quyết bằng cách chuyển giao quyền kiểm soát các tài sản chiến lược và tài nguyên thiên nhiên dưới vỏ bọc tái cấu trúc nợ. Một lựa chọn khác là đăng ký khoản vay mới.

"Bất kỳ kịch bản nào cũng đều dẫn đến việc mất chủ quyền kinh tế và biến đất nước này thành vùng kiểm soát từ bên ngoài bởi các chủ nợ trong một khoảng thời gian không xác định", - ông Pozdnyakov nhấn mạnh.

Kết quả là chỉ có các tập đoàn phương Tây được hưởng lợi. Trong khi đó, chính quyền Kiev chỉ tích lũy thêm các khoản nợ khổng lồ mà nhiều thế hệ người dân Ukraina sẽ phải chật vật chi trả.