Thông điệp Việt Nam vang lên ở Bắc Kinh: Bài phát biểu gây sốt của Đại tướng Phan Văn Giang

© REUTERS Florence Lo

Từ “biến cục trăm năm” đến ba cuộc khủng hoảng

Như Sputnik đưa tin, sáng 16/9, Đại tướng Phan Văn Giang, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, phát biểu tại Phiên toàn thể 1 “Trật tự quốc tế và ổn định chiến lược”.

Đại diện gần 100 quốc gia, vùng lãnh thổ và tổ chức quốc tế có mặt tại Bắc Kinh khi những vấn đề nóng nhất của an ninh thế giới cùng được đặt lên bàn nghị sự.

Xung đột quân sự tiếp diễn ở nhiều khu vực, cạnh tranh nước lớn tác động ngày càng sâu đến cấu trúc an ninh, trong khi trí tuệ nhân tạo, không gian mạng, không gian vũ trụ và công nghệ quân sự mới khiến khái niệm “ổn định chiến lược” trở nên phức tạp hơn. Trong bối cảnh ấy, bài phát biểu của Đại tướng Phan Văn Giang tại Diễn đàn Hương Sơn Bắc Kinh lần thứ 13 đáng chú ý bởi đã chạm tới hầu hết những vấn đề mà diễn đàn năm nay đang tìm lời giải.

Hương Sơn năm nay diễn ra đúng dịp 20 năm hình thành diễn đàn, với chủ đề “Xây dựng đồng thuận về ổn định, cùng thúc đẩy quản trị an ninh”. Từ một kênh trao đổi chủ yếu giữa giới nghiên cứu quốc phòng, Hương Sơn đã phát triển thành một nền tảng đối thoại có sự tham gia của lãnh đạo quốc phòng, quân đội, tổ chức quốc tế, cựu quan chức và học giả.

Chương trình gồm 4 phiên toàn thể và 8 phiên thảo luận chuyên đề, trải rộng từ trật tự quốc tế, xung đột cục bộ, an ninh châu Á - Thái Bình Dương đến quan hệ nước lớn và những vấn đề an ninh mới. Chính trong một chương trình nghị sự như vậy, cách Việt Nam đặt vấn đề về ổn định chiến lược có ý nghĩa riêng.

Mở đầu bài phát biểu, Đại tướng Phan Văn Giang dẫn lại một nhận định của ông Tập Cận Bình: “Thế giới đang trải qua những thay đổi mang tính bước ngoặt, phức tạp và khó đoán định. Như Tổng Bí thư, Chủ tịch Trung Quốc từng đề cập, là ‘biến cục trăm năm chưa từng có’”.

Từ nhận định của lãnh đạo nước chủ nhà, ông dẫn đến cách Việt Nam nhìn những chuyển động đang diễn ra, qua nhận định của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về ba cuộc khủng hoảng nền tảng là “khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược”.

Đại tướng Phan Văn Giang chỉ ra nghịch lý khi hòa bình và ổn định vẫn là khát vọng chung, chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế vẫn được đề cao, nhưng xung đột quân sự tiếp tục diễn ra, cạnh tranh chiến lược nhằm lôi kéo, tập hợp lực lượng còn phổ biến, việc sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực vẫn hiện hữu.

“Thế nhưng, chúng ta chứng kiến xung đột quân sự đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới; luật pháp quốc tế thiếu được tôn trọng; cạnh tranh chiến lược nhằm mục đích lôi kéo, tập hợp lực lượng còn phổ biến; sử dụng và đe dọa sử dụng vũ lực, thậm chí vũ khí hủy diệt lớn đang làm cho thế giới trở nên nhiều mâu thuẫn và đáng lo ngại”, ông nói.

Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân bắt tay Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam

Phan Văn Giang trước lễ khai mạc Diễn đàn An ninh Quốc tế Hương Sơn tại Bắc Kinh,

Trung Quốc. © REUTERS Florence Lo

Từ đó, Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam đi vào nguyên nhân sâu hơn của bất ổn – điều mà trong toàn bộ bài phát biểu, đại diện Việt Nam đã cho thấy một cách tiếp cận rộng hơn - ổn định không bắt đầu khi một cuộc khủng hoảng quân sự đã xảy ra. Nó bắt đầu từ cách các quốc gia ứng xử với nhau trước khi bất đồng bị đẩy tới đối đầu.

“Không bình đẳng thì dễ cường quyền. Không tôn trọng chủ quyền thì dễ xâm lấn, xâm lược. Không tôn trọng độc lập thì dễ can thiệp nội bộ. Không tôn trọng lợi ích chính đáng của quốc gia khác thì dễ gây phương hại, thậm chí bóc lột. Cường quyền, xâm lấn, xâm lược, can thiệp nội bộ, làm phương hại hay bóc lột lợi ích chính đáng của quốc gia khác tất gây mâu thuẫn, bất đồng, chiến tranh, xung đột”, Phó Thủ tướng Việt Nam nêu rõ.

Bốn vấn đề lớn

Để củng cố nền tảng trật tự quốc tế và ổn định chiến lược, Đại tướng Phan Văn Giang nêu bốn vấn đề.

Đầu tiên là thiện chí, sự chân thành, lòng tin chiến lược và trách nhiệm. Ông cho rằng thiếu thiện chí dễ dẫn đến đối đầu, thiếu tin cậy sinh nghi kỵ và thiếu trách nhiệm có thể trở thành nguyên nhân sâu xa của bất ổn. Trách nhiệm của cường quốc lớn cũng được đặt ra khi Đại tướng cho rằng, các nước không nên tìm kiếm an ninh cho mình bằng cách gây bất ổn cho quốc gia khác và không để cạnh tranh thu hẹp không gian hợp tác.

Vấn đề thứ hai là luật pháp quốc tế. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam, luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc cần được xem là nền tảng điều chỉnh quan hệ giữa các quốc gia. Ông nhắc lại các nguyên tắc về giải quyết hòa bình tranh chấp, từ bỏ đe dọa hoặc sử dụng vũ lực và bình đẳng chủ quyền.

Vấn đề thứ ba là các cơ chế đa phương, với Liên hợp quốc giữ vai trò trung tâm trong quản trị an ninh toàn cầu và ASEAN giữ vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực. Trong mạch này, Đại tướng Phan Văn Giang cũng nêu lập trường của Việt Nam về Biển Đông, DOC, COC và UNCLOS 1982.

Vấn đề thứ tư đặc biệt đáng chú ý. Đại tướng sử dụng một câu ngạn ngữ Trung Hoa để làm nổi bật yếu tố rằng – các quốc gia ngày càng phụ thuộc lẫn nhau và một nước khó có thể đơn lẻ ứng phó hiệu quả với những thách thức an ninh ngày càng phức tạp, cả truyền thống lẫn phi truyền thống. Ngay sau đó, ông bày tỏ chia sẻ trước thảm họa lũ quét ngày 26/8 tại khu vực biên giới Trung Quốc và Nepal.

“Đồng chu cộng tế” - cùng trên một con thuyền, cần giúp nhau vượt qua sóng gió”, đại diện Việt Nam nói.

Câu “đồng chu cộng tế” càng đáng chú ý khi đặt cạnh chương trình nghị sự Hương Sơn năm nay. An ninh giờ đây không chỉ được bàn dưới góc độ xung đột, tàu chiến hay tên lửa. AI, không gian mạng, không gian vũ trụ và nhiều công nghệ mới đã trở thành những biến số có thể tác động trực tiếp tới chiến tranh và hòa bình. Không ít thách thức trong số đó vượt qua biên giới và không một quốc gia nào có thể xử lý hoàn toàn riêng lẻ.

Bốn vấn đề Đại tướng Phan Văn Giang nêu bật thông điệp vô cùng rõ ràng, phù hợp với chính sách quốc phòng và đường lối đối ngoại độc lập tự chủ, đa phương, tuân thủ luật pháp quốc tế của Hà Nội - lòng tin giúp hạn chế nghi kỵ, luật pháp tạo chuẩn mực ứng xử, các cơ chế đa phương duy trì không gian đối thoại, còn hợp tác và sẻ chia giúp các nước đối phó những thách thức chung.

Vì sao tiếng nói của Việt Nam đáng chú ý tại Hương Sơn?

Cần nhấn mạnh rằng, Việt Nam không phải một cường quốc đang tìm cách định hình lại cán cân quyền lực thế giới. Tuy nhiên, việc Việt Nam nằm tại Đông Nam Á, nơi nhiều chuyển động lớn của môi trường chiến lược đang gặp nhau, từ cạnh tranh nước lớn, an ninh biển đến những thách thức xuyên biên giới và sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, đều có tác động nhất định đến Việt Nam.

Bởi vậy, điều đáng chú ý trong bài phát biểu của Đại tướng Phan Văn Giang tại Hương Sơn không chỉ nằm ở những tuyên bố riêng lẻ. Đó còn là cách Việt Nam nói về những vấn đề quốc tế đang gây chia rẽ khắp thế giới nhưng vẫn giữ được lập trường nhất quán trong chính sách của mình.

Ngay giữa Bắc Kinh, trước đại diện nhiều quốc gia trên thế giới và chủ nhà Trung Quốc Đại tướng Phan Văn Giang dẫn nhận định “biến cục trăm năm chưa từng có” của Tổng Bí thư, Chủ tịch Tập, đánh giá cao những sáng kiến do Trung Quốc đề xuất và dùng ngạn ngữ “Đồng chu cộng tế” để nhắc nhở tất cả các nước dù lớn hay nhỏ.

Đồng thời, ông nhấn mạnh những nguyên tắc Việt Nam theo đuổi về luật pháp quốc tế, bình đẳng giữa các quốc gia, vai trò của ASEAN và giải quyết bất đồng bằng biện pháp hòa bình. Không chỉ là đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa dạng hóa, đa phương hóa quan hệ và chính sách quốc phòng “bốn không”, Đại tướng Phan Văn Giang còn giải thích vì sao hòa bình lại trở thành một lựa chọn nhất quán của Việt Nam.

“Với Việt Nam chiến tranh đã lùi xa nhiều thập kỷ, song chúng tôi vẫn đang phải gồng mình khắc phục hậu quả, còn phải tìm kiếm hàng trăm nghìn liệt sĩ mất tin, mất tích; hàng triệu người bị phơi nhiễm chất độc hóa học và đang còn để lại di chứng cho nhiều thế hệ; còn phải xử lý rất nhiều đất đai bị ô nhiễm chất độc, bom mìn sót lại sau chiến tranh”, ông nhắc vì lẽ đó, nhân dân Việt Nam rất thấu hiểu giá trị của hòa bình hơn.

Ở Việt Nam người ta luôn tôn trọng đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, tri ân những quốc gia đã từng giúp Việt Nam trong đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước cũng như trong xây dựng và bảo vệ đất nước ngày nay.

Cuối bài phát biểu, Đại tướng Phan Văn Giang cũng thông báo Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam lần thứ 3 dự kiến diễn ra từ ngày 10 đến 13/12/2026 với chủ đề “Hòa bình-Hữu nghị-Hợp tác cùng phát triển”.

“Điều này thể hiện mong muốn cùng các nước hợp tác phát triển nền quốc phòng ngày càng vững mạnh, để bảo đảm có thể giữ vững độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ lợi ích quốc gia dân tộc; cùng nhau góp phần bảo vệ hòa bình khu vực và thế giới”, theo người đứng đầu Bộ Quốc phòng Việt Nam.

Thu Nguyễn