Tên lửa R-37M biến Su-35 của Nga thành 'thợ săn tầm xa', NATO lo sốt vó

Nga đang tăng cường trang bị tên lửa không đối không tầm xa cho tiêm kích Sukhoi Su-35 của nước này, qua đó làm gia tăng đáng kể mối đe dọa tiềm tàng đối với không quân Ukraine và các nước NATO.

Nhận định này được đưa ra trong báo cáo mới nhất của ông Justin Bronk - một chuyên gia hàng đầu về sức mạnh không quân.

Ông Justin Bronk, nhà nghiên cứu tại Viện Các quân chủng thống nhất Hoàng gia Anh (RUSI) cho rằng, việc Nga thường xuyên trang bị tên lửa R-37M cho các tiêm kích Su-35 và Sukhoi Su-30SM2 đã “làm gia tăng mối đe dọa đối với các hoạt động không quân của NATO”.

Tiêm kích Su-25 của Nga. Ảnh: Military.com

Theo ông Bronk, R-37M (NATO gọi là RS-AA-13) sở hữu khả năng tấn công tầm xa vượt trội so với tên lửa R-77-1 mà Su-35 từng sử dụng phổ biến trước đây. R-77-1 có tầm bắn gần 100 km, trong khi R-37M được cho là có thể đạt tới tấm bắn hơn 300 km. Dù hiệu quả tiêu diệt mục tiêu ở cự ly xa còn phụ thuộc nhiều yếu tố tác chiến, ưu thế về tầm bắn vẫn mang ý nghĩa chiến thuật đặc biệt quan trọng.

Ông Bronk lưu ý, R-37M trước đây được xem là “vũ khí chuyên dụng”, chủ yếu trang bị cho một số ít tiêm kích đánh chặn MiG-31. Tuy nhiên, việc loại tên lửa này hiện được sử dụng thường xuyên trên Su-35S cho thấy sự thay đổi đáng kể trong cách Nga triển khai năng lực không chiến tầm xa.

Chuyên gia của RUSI nhấn mạnh Su-35 hiện là “máy bay chủ lực giành ưu thế trên không” của Nga. Năm 2023, Bộ Quốc phòng Anh từng mô tả đây là “máy bay chiến đấu tiên tiến nhất đang được sử dụng rộng rãi” trong biên chế Nga.

Từ góc nhìn của NATO, việc Nga tăng cường trang bị R-37M cho nhiều dòng tiêm kích là một vấn đề đáng quan ngại. Theo ông Bronk, điều này đồng nghĩa với việc Moscow sở hữu nhiều tên lửa không đối không tầm xa đáng tin cậy hơn qua đó làm tăng rõ rệt mức độ rủi ro đối với máy bay NATO trong trường hợp xảy ra xung đột.

Không chỉ năng lực vũ khí, yếu tố con người cũng được đánh giá là quan trọng. Ông Bronk cho rằng các phi hành đoàn Su-35 thường được tuyển chọn kỹ lưỡng, huấn luyện bài bản và có trình độ cao hơn so với phi công MiG-31. Những phi công ưu tú nhất của Nga thường vận hành các dòng tiêm kích hiện đại nhất. Đây cũng là lực lượng trực tiếp khai thác hiệu quả các tên lửa tầm xa này.

Theo ông, việc Nga thay đổi chiến thuật, chuyển từ trang bị tên lửa R-77-1 - loại tên lửa bị đánh giá là “khá hạn chế” sang sử dụng tên lửa R-37M cho các tiêm kích chủ lực đánh dấu “một sự thay đổi đáng kể” trong năng lực tác chiến không đối không của Nga.

Tên lửa tầm xa và bài học từ chiến trường Ukraine

Hiệu quả tác chiến của tên lửa R-37M được thể hiện rõ trong cuộc xung đột Nga – Ukraine bắt đầu từ tháng 2/2022.

Cuối năm 2022, một báo cáo của RUSI cho biết R-37M hoạt động đặc biệt hiệu quả khi kết hợp với tiêm kích đánh chặn MiG-31BM. Chúng rất khó bị đánh chặn nhờ tốc độ cao, tầm bắn vượt trội và đầu dò tối ưu cho mục tiêu bay ở độ cao thấp. Thời điểm đó, Nga mới chỉ bắt đầu triển khai loại tên lửa này trên tiêm kích Sukhoi Su-35S.

Báo cáo cập nhật của RUSI công bố tháng 11/2025 cho thấy Nga ngày càng gia tăng mức độ sử dụng R-37M. Nga đã dùng loại tên lửa này để phá hủy một số máy bay Ukraine ở khoảng cách xa, trong đó có vụ bắn hạ mục tiêu cách khoảng 175 km).

RUSI nhận định tầm bắn này “vượt xa đáng kể” khả năng của phần lớn tên lửa không đối không hiện có trong kho vũ khí NATO. Tuy nhiên, báo cáo cũng lưu ý hiệu quả của R-37M một phần là do Ukraine thiếu các hệ thống cảnh báo radar tiên tiến. Về mặt này, không quân NATO được trang bị đầy đủ và đồng bộ hơn.

Mối đe dọa gia tăng từ Su-35

Việc tăng cường hỏa lực cho Sukhoi Su-35 được xem là bước đi quan trọng trong chiến lược hiện đại hóa không quân Nga. Năm 2022, các nhà phân tích tại Tập đoàn RAND từng mô tả Su-35 là “máy bay chiến đấu hạng nặng tiêu biểu” của Moscow.

Dù Ukraine tuyên bố đã bắn hạ nhiều Su-35 kể từ khi xung đột bùng phát, chuyên gia Justin Bronk cho biết quy mô phi đội này thực tế vẫn tăng nhẹ so với trước xung đột. Theo ước tính của ông Justin Bronk, cuối năm 2020 Nga sở hữu khoảng 90 chiếc Su-35. Dù một số bị trong chiến đấu hoặc do tai nạn, nhưng quân đội Nga vẫn tiếp nhận thêm khoảng 55 đến 60 chiếc mới, nâng tổng số tiêm kích này lên khoảng 135–140 máy bay.

Chuyên gia Justin Bronk cho rằng sau 4 năm chiến đấu cường độ cao, lực lượng không quân Nga đã tích lũy đáng kể kinh nghiệm thực chiến, và “có khả năng gây ra mối đe dọa lớn hơn đối với không quân phương Tây”.

Trong kịch bản đối đầu trực tiếp giữa máy bay Nga và phương Tây, ông Bronk nhận định NATO vẫn duy trì một số lợi thế nhất định. Tuy nhiên, sự xuất hiện phổ biến của tên lửa không đối không tầm xa như R-37M khiến môi trường tác chiến trở nên phức tạp và rủi ro hơn.

Đáng chú ý, một cuộc xung đột tiềm tàng sẽ không chỉ diễn ra trên không. Không quân phương Tây sẽ phải đối mặt với mạng lưới phòng không mặt đất dày đặc của Nga vốn được củng cố và hoàn thiện hơn trong thời gian qua.

Các phi hành đoàn Su-35 hiện phối hợp hiệu quả hơn nhiều với hệ thống phòng không mặt đất, cho phép tiêm kích Nga hoạt động dưới “ô bảo vệ” của các tổ hợp tên lửa đất đối không. Sự tích hợp ngày càng chặt chẽ giữa tiêm kích và hệ thống phòng thủ mặt đất giúp Su-35 trở thành một mối đe dọa không chiến “đáng tin cậy hơn”.

Ông Bronk kết luận, việc cải thiện mạng lưới phòng không trong xung đột và trang bị tên lửa tầm xa mạnh hơn cho Su-35 là một trong những yếu tố giúp Moscow tăng cường đáng kể sức mạnh không quân so với thời điểm trước năm 2022.

Hồng Anh