Những thông tin ít được biết về chương trình tên lửa hạt nhân đầu tiên của Liên Xô

Chính vì thế, cách đây 70 năm, vào tháng 6-1956, việc Liên Xô đưa vào trang bị loại tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân đã san bằng lợi thế chiến lược của Mỹ và đồng minh về khả năng tấn công hạt nhân phủ đầu đối thủ.

Xung quanh chương trình phát triển tên lửa đạn đạo mang đầu đạn hạt nhân đầu tiên của Liên Xô cũng như trên thế giới có rất nhiều thông tin bí mật mới chỉ được công bố trong thời gian gần đây.

Khi tên lửa đạn đạo được chọn là vũ khí chiến lược

Theo tờ Izvestia của Nga, Liên Xô đã bắt tay vào phát triển vũ khí tấn công tầm xa ngay sau khi Chiến tranh Thế giới thứ hai kết thúc, khi chứng kiến sức mạnh của không quân chiến lược Mỹ và đồng minh với khả năng thọc sâu vào lãnh thổ Liên Xô bằng vũ khí hạt nhân. Chương trình phát triển tên lửa hạt nhân tầm xa mang mật danh "DAR" đã chính thức được giới chức Liên Xô khởi động.

Tên lửa R-5M được phát triển xoay quanh khả năng mang theo đầu đạn

hạt nhân RDS-4. Ảnh: Izvestia

Quá trình này được đẩy nhanh vào năm 1949, khi Liên Xô chính thức sở hữu bom nguyên tử. Quả bom hạt nhân RDS-1 được chế tạo để phù hợp với các thông số kỹ thuật của máy bay ném bom Liên Xô. Tuy nhiên, vào thời điểm đó, giới chức Liên Xô nhận ra rằng, Moscow không thể nào bắt kịp đối thủ về năng lực cũng như số lượng máy bay ném bom chiến lược. Và tên lửa đạn đạo tầm xa mới chính là “câu trả lời” hiệu quả nhất.

Việc phát triển tên lửa đạn đạo R-5M đã được Liên Xô triển khai vào tháng 5-1954 dưới sự giám sát của Tổng công trình sư Dmitry Ustinov. Kỹ sư trưởng của chương trình là Dmitry Kozlov, một kỹ sư trẻ thuộc viện thiết kế OKB-1 do nhà khoa học tên lửa huyền thoại Sergei Korolev đứng đầu.

Các tài liệu lịch sử ghi nhận, kỹ sư Dmitry Kozlov đóng vai trò then chốt trong việc đưa tên lửa R-5M rời bệ phóng thành công. Với tầm bắn lên tới 1.200km và khả năng mang đầu đạn hạt nhân, yêu cầu về độ tin cậy của R-5M được đặt lên hàng đầu.

Thực tế, tên lửa R-5M được phát triển xoay quanh khả năng mang theo đầu đạn hạt nhân RDS-4. Với khối lượng khoảng 1,2 tấn, sức công phá tương đương 300 kiloton tới 1 megaton, đầu đạn hạt nhân của Liên Xô đủ khả năng hủy diệt các mục tiêu kiên cố nhất của đối phương ở thời điểm đó. Sức mạnh của RDS-4 gấp hàng chục lần so với các quả bom nguyên tử đầu tiên được Mỹ ném xuống Hiroshima và Nagasaki (Nhật Bản).

Nhiệm vụ quan trọng nhất của các nhà thiết kế là tối ưu trọng lượng tên lửa để nó đạt được tầm bắn xa nhất. Cùng với đó, tên lửa cũng phải có nhiều phương án dự phòng để đảm bảo khả năng hoạt động đáng tin cậy trong những tình huống cực đoan nhất.

Một vụ phóng thử tên lửa R-5M. Ảnh: TASS

Vụ thử tên lửa hạt nhân đầu tiên trên Trái Đất

Theo sáng kiến của Bộ trưởng Quốc phòng Liên Xô, Đại nguyên soái Georgy Zhukov, cuộc thử nghiệm đầu tiên của tên lửa R-5M mang đầu đạn hạt nhân thực tế được tiến hành vào ngày 2-2-1956.

Nguyên mẫu R-5M được phóng từ bãi thử Kapustin Yar trong khuôn khổ một chiến dịch mang bí danh “Baikal”. Quả tên lửa đã mang theo đầu đạn hạt nhân có sức công phá 80 kiloton đánh trúng mục tiêu tại khu vực sa mạc Aral Karakum và đầm lầy muối Chelkar-Tengiz.

Để đo đạc các tham số của vụ phóng thử, hệ thống cảm biến, radar và máy quay phim tự động đã được lắp đặt ở gần khu vực mục tiêu. Các tham số sau đó xác nhận vụ phóng thử đã thành công rực rỡ và nguyên mẫu R-5M đã đạt tầm bắn hơn 1.200km.

"Vụ phóng diễn ra suôn sẻ. Tên lửa R-5M mang theo đầu đạn hạt nhân bay vào không gian lần đầu tiên. Sau khi bay quãng đường theo kế hoạch là 1.200 km, đầu đạn đã hồi quyển và rơi xuống sa mạc Aral Karakum. Ngòi nổ được kích hoạt và vụ nổ hạt nhân được ghi nhận, đánh dấu sự khởi đầu của kỷ nguyên tên lửa hạt nhân trong lịch sử loài người", Viện sĩ khoa học Liên Xô Boris Chertok viết trong hồi ký cá nhân.

Tên lửa R-5M tham gia duyệt binh trên Quảng trường Đỏ. Ảnh: TASS

Ngay sau vụ thử thành công, tên lửa R-5M được sản xuất hàng loạt tại Nhà máy số 586 ở Dnipropetrovsk và được biên chế cho các đơn vị công binh thuộc Lực lượng dự bị Bộ tư lệnh Tối cao (tiền thân của Lực lượng Tên lửa Chiến lược – SMF).

Nhờ việc tạo ra thứ vũ khí chiến lược đặc biệt này, các kỹ sư Sergei Korolev, Valentin Glushko, Andrei Sakharov, Yuli Khariton cùng 7 nhà khoa học khác đã được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động Xã hội chủ nghĩa. Vào ngày 7-11-1957, tại cuộc duyệt binh trên Quảng trường Đỏ kỷ niệm 40 năm Cách mạng Tháng Mười, sự xuất hiện của tên lửa R-5M đã gây ấn tượng mạnh, không chỉ với người dân Liên Xô mà còn cả các đối thủ của Moscow vào thời điểm đó.

Cuối năm 1958, Liên Xô từng có kế hoạch bí mật triển khai Lữ đoàn công binh số 72 tại Đông Đức. Vị trí được chọn là một căn cứ mật ở gần rừng Fürstenberg, cách Berlin 1 giờ lái xe. Các hầm phóng đặc biệt được xây dựng để chứa tên lửa nhằm đưa các mục tiêu chiến lược ở châu Âu vào trong tầm ngắm. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau, kế hoạch triển khai vũ khí hạt nhân tại Đông Đức sau đó đã bị hủy bỏ.

Vũ khí hạt nhân giúp giữ hòa bình thế giới

Liên Xô dừng sản xuất tên lửa R-5M vào năm 1959, khi thế hệ tên lửa đạn đạo mới R-7 bắt đầu được triển khai. Tuy nhiên, trong nhiều năm sau đó, R-5M vẫn tiếp tục được sử dụng làm bia bay để thử nghiệm khả năng đánh chặn của các hệ thống phòng không, cũng như đóng vai trò mô phỏng trong việc phát triển các biện pháp đối phó chiến tranh hạt nhân. Các đơn vị tên lửa R-5M chính thức được loại biên vào năm 1966.

Nhiều ý tưởng thiết kế của R-5M vẫn xuất hiện trên các mẫu ICBM hiện đại

của Nga ngày nay. Ảnh: RIAN

R-5M đã tạo ra khái niệm về "lá chắn tên lửa quốc gia" và dập tắt hoàn toàn các ý định tấn công hạt nhân phủ đầu nhằm vào Liên Xô trong giai đoạn căng thẳng cực độ của Chiến tranh Lạnh.

Giới chuyên gia quân sự đánh giá, tên lửa R-5 đã định hình hướng phát triển của tên lửa đạn đạo quân sự cũng như các chương trình thám hiểm vũ trụ của Liên Xô sau này. Hầu hết các chương trình phát triển tên lửa đạn đạo chiến thuật và tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) về sau đều thừa hưởng một phần ý tưởng từ mẫu tên lửa mang đầu đạn hạt nhân đầu tiên này.

Tuấn Sơn