Ngoài dầu mỏ, Iran còn sở hữu một 'kho báu khổng lồ' dưới lòng đất

Xung đột leo thang tại Trung Đông không chỉ đặt thế giới trước nguy cơ khủng hoảng dầu mỏ, mà còn làm lộ diện một "vũ khí" chiến lược khác của Tehran: kho báu khoáng sản khổng lồ nằm sâu trong lòng đất.

Từ mỏ lithium "vàng trắng" tại Hamedan đến trữ lượng đồng và sắt hàng đầu thế giới, Iran đang nắm giữ những quân bài quyết định trong chuỗi cung ứng năng lượng sạch toàn cầu.

Giữa vòng vây trừng phạt ngặt nghèo của phương Tây, tham vọng biến khoáng sản thành động lực kinh tế mới của Tehran không chỉ là lời giải cho bài toán sinh tồn, mà còn là đòn phản công trực diện vào trật tự địa chính trị hiện nay.

"Vàng trắng" Lithium tại Iran

Trong khi thế giới vẫn mải mê nhìn vào các giếng dầu của Tehran, một "cơn địa chấn" khoáng sản đã âm thầm diễn ra dưới lòng đất tỉnh Hamedan. Theo báo cáo từ Bộ Công nghiệp, Khai khoáng và Thương mại Iran (MIMT), việc phát hiện mỏ lithium tại Qahavand với trữ lượng ước tính khoảng 8,5 triệu tấn đã đưa Iran trở thành quốc gia sở hữu trữ lượng lithium lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Chile.

Đây được coi là một bước ngoặt địa chính trị, bởi lithium chính là "vàng trắng" - thành phần không thể thay thế trong sản xuất pin xe điện và hệ thống lưu trữ năng lượng tái tạo.

Sự xuất hiện của Iran trên bản đồ lithium toàn cầu diễn ra đúng thời điểm chuỗi cung ứng pin xe điện đang chịu áp lực lớn từ cuộc đua giữa Tesla, BYD và các hãng xe phương Tây.

Theo phân tích từ Financial Times, khả năng cung ứng lithium quy mô lớn có thể giúp Iran thoát khỏi sự cô lập kinh tế, khi các quốc gia đang nỗ lực chuyển đổi xanh buộc phải cân nhắc lại các lệnh trừng phạt.

“Chúng tôi đang đứng trước cơ hội thay thế sự phụ thuộc vào dầu mỏ bằng một loại nhiên liệu của tương lai”, một quan chức cấp cao thuộc Cơ quan Phát triển và Tái thiết Khai thác mỏ Iran (IMIDRO) khẳng định.

Theo dự báo từ Goldman Sachs, nhu cầu lithium toàn cầu sẽ tăng gấp 10 lần vào năm 2030, điều này biến kho báu tại Hamedan trở thành một "quân bài" thương lượng kinh tế vững chắc cho Tehran trước các đợt bao vây tài chính từ Washington.

Đồng và sắt là xương sống của nền kinh tế

Không chỉ có lithium, Iran còn sở hữu những khoáng sản truyền thống nhưng có giá trị thương mại cực cao. Theo dữ liệu từ Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), nước này hiện nắm giữ khoảng 7% trữ lượng đồng toàn cầu.

Mỏ đồng Sarcheshmeh tại tỉnh Kerman là một trong những mỏ lộ thiên lớn nhất thế giới, với trữ lượng quặng lên tới hàng tỷ tấn. Đồng không chỉ là vật liệu dẫn điện thiết yếu mà còn là "nhân vật chính" trong hạ tầng năng lượng mặt trời và gió.

Theo BloombergNEF, việc phát triển các mỏ đồng quy mô lớn đã giúp Iran duy trì nguồn thu ngoại tệ ổn định bất chấp các lệnh cấm vận khắc nghiệt nhắm vào ngành ngân hàng.

Bên cạnh "vàng đỏ", trữ lượng sắt của Iran cũng đạt con số ấn tượng 2,7 tỷ tấn, tập trung tại các khu vực như Chadormalu và Golgohar. Theo Hiệp hội Thép Thế giới, nhờ nguồn quặng dồi dào và giá năng lượng rẻ, Iran đã vươn lên vị trí thứ 10 trong danh sách các quốc gia sản xuất thép lớn nhất hành tinh.

Việc tự chủ nguồn nguyên liệu thô giúp Tehran xây dựng một chuỗi cung ứng nội địa khép kín, từ khai thác đến chế biến sâu. Theo các chuyên gia tại J.P. Morgan, chính nội lực từ ngành khai khoáng đã giúp Iran thực hiện chiến lược "nền kinh tế kháng chiến", biến các lệnh trừng phạt thành động lực để hiện đại hóa hạ tầng công nghiệp nặng và giảm bớt sự tổn thương trước các cú sốc giá dầu khí.

Liên minh khoáng sản mới nổi

Sự trỗi dậy của ngành khai khoáng Iran không thể tách rời khỏi mối quan hệ chiến lược với Trung Quốc. Theo Reuters, trong khuôn khổ thỏa thuận hợp tác 25 năm, Bắc Kinh đã cam kết đầu tư hàng chục tỷ USD vào hạ tầng khai thác và chế biến khoáng sản tại Iran.

Trung Quốc hiện là quốc gia kiểm soát phần lớn chuỗi cung ứng pin toàn cầu, và việc tiếp cận được nguồn lithium cũng như đồng dồi dào từ Iran giúp nước này củng cố vị thế độc tôn trước sự cạnh tranh từ Mỹ và EU.

“Sự kết hợp giữa công nghệ chế biến của Trung Quốc và nguồn tài nguyên thô của Iran đang tạo ra một cực đối trọng mới trên thị trường khoáng sản chiến lược”, chuyên gia năng lượng tại CFR nhận định.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị bắt tay với Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif khi kí kết thỏa thuận hợp tác 25 năm tại Bắc Kinh. Ảnh: Forbes.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất đối với Iran hiện nay chính là công nghệ và vốn. Theo Ngân hàng Thế giới, mặc dù sở hữu kho báu khổng lồ, phần lớn các mỏ tại Iran vẫn đang sử dụng công nghệ khai thác cũ kỹ, làm giảm hiệu suất và gây ô nhiễm môi trường.

Việc thiếu hụt các máy móc hiện đại do lệnh cấm vận vận chuyển đã khiến tiến độ khai thác mỏ lithium tại Hamedan chậm hơn so với kỳ vọng. Dẫu vậy, với trữ lượng khổng lồ của các loại khoáng sản quý hiếm, Iran đang gửi đi một thông điệp mạnh mẽ tới thế giới: Ngay cả khi không có dầu mỏ và vũ khí hạt nhân, quốc gia này vẫn sở hữu những quân bài đủ mạnh để buộc các cường quốc phải ngồi vào bàn đàm phán.

Rất có thể, tương lai của cuộc cách mạng năng lượng sạch toàn cầu có thể sẽ phải đi qua những hầm mỏ sâu thẳm dưới lòng đất Iran.

Tiến Lợi