Ngoài bị Mỹ gây o ép thuế quan, điều gì khiến các nhà xuất khẩu Việt Nam lo lắng?

© Sputnik

Thuế quan chưa phải tất cả: Điều gì gây sức ép lên các nhà xuất khẩu Việt Nam?

Nhóm công nghiệp chế biến tiếp tục dẫn dắt tăng trưởng với điện tử, máy tính, linh kiện, điện thoại, giày dép; trong khi xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cũng cải thiện nhờ tỷ trọng hàng chế biến sâu tăng lên.

“Chính phủ đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong năm 2026, đi kèm theo đó là xuất khẩu cũng tăng hai con số. Qua chặng đường gần nửa đầu năm, xuất khẩu đang giữ vai trò là trụ cột quan trọng của tăng trưởng”, ông Nguyễn Tuấn Việt, CEO Vietgo, chuyên gia xúc tiến thương mại và kết nối xuất khẩu, nhận định.

Theo Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trong 5,5 tháng đầu năm đạt gần 497 tỷ USD, tăng khoảng 25% so với cùng kỳ, bình quân khoảng 90,3 tỷ USD mỗi tháng.

“Với tốc độ này, mục tiêu đạt 1.000 tỷ USD tổng kim ngạch xuất nhập khẩu có thể đạt được”, ông Việt nhấn mạnh.

Theo ông, quy mô xuất nhập khẩu phản ánh sức mạnh của nền kinh tế và là một trong những chỉ dấu quan trọng đối với một quốc gia muốn trở thành cường quốc kinh tế.

Sự kết hợp giữa ổn định chính trị, vị trí chiến lược và mạng lưới 17 FTA đã tạo ra thế “kiềng ba chân” vững chắc. Các yếu tố này giúp Việt Nam giảm chi phí, rút ngắn thời gian giao hàng và tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu trên thị trường toàn cầu.

Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng vẫn còn nhiều điểm nghẽn. Doanh nghiệp trong nước hiện chỉ đóng góp khoảng 20% tổng kim ngạch xuất khẩu, còn gần 80% thuộc khu vực FDI. Giá trị gia tăng nội địa ở nhiều ngành vẫn thấp do phụ thuộc lớn vào nguyên liệu và linh kiện nhập khẩu.

Việc nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu tăng nhanh cũng khiến cán cân thương mại chuyển từ xuất siêu sang nhập siêu. Dù Bộ Công Thương cho rằng đây chủ yếu là nhập khẩu phục vụ đầu tư và sản xuất, xu hướng này vẫn phản ánh khả năng tự chủ của chuỗi cung ứng trong nước còn hạn chế.

Trước đó, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng cho biết xuất nhập khẩu của Việt Nam đang đối mặt với bốn rủi ro lớn gồm: độ mở của nền kinh tế quá cao; phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu; tập trung vào một số thị trường chủ lực; và chưa làm chủ chuỗi logistics quốc tế.

Theo Bộ Công Thương, những tháng cuối năm, xuất khẩu sẽ tiếp tục chịu tác động từ xu hướng bảo hộ thương mại, các vụ điều tra phòng vệ thương mại cùng những yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát thải carbon, chống phá rừng và phát triển bền vững.

Chi phí logistics cũng tiếp tục là gánh nặng. Báo Văn hóa dẫn lời ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP, cho biết chỉ sau ngày 15/6, cước vận chuyển container đi Los Angeles tăng từ khoảng 5.400 USD lên 6.500 USD/container, còn tuyến New York tăng từ khoảng 6.500 USD lên gần 8.000 USD/container, tương đương khoảng 30%.

Theo ông Nam, chi phí vận tải tăng đúng thời điểm doanh nghiệp thu mua nguyên liệu, trong khi nhiều đơn vị vẫn khó tiếp cận tín dụng và mở rộng hạn mức vay, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện đơn hàng và năng lực cạnh tranh.

Với ngành dệt may, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Dệt may Việt Nam, cho rằng dư địa tăng trưởng không còn nhiều. Điểm yếu lớn nhất vẫn nằm ở khâu dệt, nhuộm và hoàn tất - mắt xích quyết định khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ để tận dụng các FTA như CPTPP và EVFTA. Nhiều hiệp hội ngành hàng cũng kiến nghị tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa kiểm tra chuyên ngành, nâng cấp hạ tầng số cho hải quan, thuế và thương mại điện tử xuyên biên giới nhằm giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Phải nâng nội lực doanh nghiệp Việt Nam

Nhiều ý kiến cho rằng mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu hai con số không thể chỉ dựa vào mở rộng thị trường mà cần nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu chuyển tư duy xuất khẩu sang lấy nhu cầu thị trường làm trung tâm, đồng thời phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và đa dạng hóa thị trường sang châu Phi, Trung Đông, Mỹ Latinh và thị trường Halal để giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Song song với đó, Chính phủ đang thúc đẩy cắt giảm khoảng 50% thủ tục hành chính và 50% chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp; đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa hải quan, phát triển logistics, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn xanh.

Bộ Công Thương cho biết đã cắt giảm hơn 55% điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý và sẽ tiếp tục đơn giản hóa thủ tục, đồng thời tăng cường cảnh báo sớm về phòng vệ thương mại để hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó với các rào cản kỹ thuật mới.