Nga tăng đầu tư thăm dò đất hiếm lên gấp đôi trong năm 2026

RIA Novosti dẫn lời Bộ Tài nguyên thiên nhiên Nga tuyên bố tổng vốn đầu tư nhà nước lẫn tư nhân cho hoạt động thăm dò kim loại đất hiếm tại nước này trong năm nay sẽ tăng 1,9 lần – từ 2,19 tỷ lên 4,15 tỷ rúp.

Chính phủ dự kiến phân bổ 659,8 triệu rúp, còn các đơn vị sử dụng tài nguyên khoáng sản đóng góp 3,49 tỷ rúp. Năm 2025, đầu tư nhà nước vào thăm dò đất hiếm (REM) tăng gấp 2,2 lần trong khi đầu tư tư nhân giảm 24%.

Đặc biệt với thăm dò vàng, Nga năm nay chuẩn bị dành ra 101,6 tỷ rúp – tăng 13% so với năm ngoái. Trong đó chính phủ sẽ đóng góp 993,9 triệu rúp còn doanh nghiệp tư nhân bỏ ra 100,57 tỷ rúp.

Tháng 1 vừa qua, Bộ Tài nguyên thiên nhiên Nga ước tính trữ lượng vàng của nước này tính đến năm 2025 tăng hơn 600 tấn.

Mức gia tăng đầu tư mạnh mẽ từ tư nhân - từ 1,6 tỷ lên 3,49 tỷ rúp - cho thấy hoạt động thăm dò REM đang hồi phục sau đợt suy thoái nhẹ năm ngoái. Bối cảnh thị trường đóng vai trò yếu tố thúc đẩy chính: đất hiếm khan hiếm trên quy mô toàn cầu, nhu cầu ngày càng tăng từ ngành xe điện cùng công nghiệp quốc phòng khiến hoạt động tìm kiếm - khai thác mỏ mới trở nên hấp dẫn về mặt chiến lược lẫn thương mại.

Đất hiếm gồm 17 kim loại có tính chất hóa học tương tự nhau, do sở hữu từ tính và cách thức phản ứng với ánh sáng đặc biệt nên được sử dụng rộng rãi cho xe điện, tua bin gió cùng nhiều thiết bị điện tử. Chúng không quá hiếm như tên gọi nhưng lại khó khai thác vì hầu hết các mỏ, đất hiếm đều có chất lượng lẫn hàm lượng thấp. Nhu cầu tăng cao khiến các quốc gia quyết liệt chạy đua đa dạng hóa nguồn cung. Cơ quan Năng lượng quốc tế ước tính nhu cầu đất hiếm năm 2040 sẽ gấp 7 lần hiện tại.

 

Kim loại đất hiếm là khoáng sản mang tính chiến lược - Ảnh: Yuriko Nakao/Reuters.

Trữ lượng lớn nhưng khai thác hạn chế

Có sự khác biệt đáng kể về số liệu từ tổ chức nước ngoài với báo cáo nội bộ của Nga. Khác biệt dường như do tiêu chuẩn đo lường và nhiều vùng trên địa bàn Siberia chưa được khám phá hết.

Cục Khảo sát địa chất Mỹ (USGS) xác định trữ lượng REM tại Nga tính đến giai đoạn 2024 - 2025 khoảng 3,8 triệu tấn, đứng thứ 5 thế giới sau Trung Quốc, Brazil, Việt Nam, Ấn Độ. Giới chức Nga lại cho biết nước này có đến hơn 28 triệu tấn trong 18 mỏ đã thăm dò, chứa ít nhất 15 loại kim loại đất hiếm khác nhau.

Dù trữ lượng lớn, ngành công nghiệp đất hiếm Nga lại bị ví như “kho báu ngủ quên”. Sản lượng khai thác thực tế chỉ khoảng 2.500 - 2.600 tấn/năm – chiếm chưa đến 1% thị phần toàn cầu năm 2024.

Nước này chỉ mới khai thác dưới 2% trữ lượng hiện có. Phần lớn nhu cầu REM đang phụ thuộc vào nhập khẩu. Nhằm tăng khả năng tự chủ chiến lược, Tổng thống Vladimir Putin đã chỉ đạo xây dựng lộ trình phát triển đất hiếm dài hạn thông qua một số dự án lớn như đẩy nhanh tiến độ khai thác mỏ Tomtor của tập đoàn Rosneft; xây dựng các tổ hợp khai thác - chế biến tại Krasnoyarsk Krai, Irkutsk và Khakassia với kế hoạch đưa cơ sở đầu tiên đi vào hoạt động từ năm 2027. Nga đặt mục tiêu đến năm 2030 sản lượng đạt 7.500 tấn.

Hoạt động thăm dò - khai thác REM tại Nga đối mặt không ít thách thức. Nước này thiếu công nghệ phân tách và tinh chế hiện đại, trừng phạt từ phương Tây khiến việc tiếp cận vốn và thiết bị công nghệ cao trở nên khó khăn. Nhiều mỏ lớn nằm ở vùng Bắc Cực hoặc Siberia khắc nghiệt, thiếu hệ thống đường sá cùng điện lưới để vận hành quy mô lớn.

Bên cạnh khai thác, Nga còn đẩy mạnh thu hồi đất hiếm từ phụ phẩm nông nghiệp (phosphogypsum – chất thải của sản xuất phân bón lân), từ bùn đỏ và quặng thải (của khai thác titan hoặc đồng), từ nam châm vĩnh cửu.

Cẩm Bình