Góc nhìn chiến sự Trung Đông: Trò chơi 'mặc cả' diễn đến bao giờ?

Trước thời hạn ngừng bắn 2 tuần giữa Mỹ và Iran (ngày 22-4), đội ngũ đàm phán của Tổng thống Donald Trump hoãn chuyến bay tới Islamabad, Pakistan nhằm đẩy cao căng thẳng, ép Iran phải nhượng bộ. Ở phía bên kia, Iran cũng cho thấy một “khí thế” không khoan nhượng. Thế giới nín thở khi cả Mỹ và Iran đều không xuống nước. Trong bối cảnh căng thẳng đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ gia hạn ngừng bắn. Lý do ông đưa ra là “để ban lãnh đạo đang chia rẽ của Iran” có thêm thời gian quyết định theo những điều khoản của Mỹ, kèm theo đó là tăng cường hiện diện quân sự ở Hormuz. Sự bất nhất trong những tuyên bố của Tổng thống Donald Trump khiến thế giới như đang đứng giữa một đám hỏa mù: Vừa hứa hẹn Iran có thể trở thành một quốc gia "hùng mạnh và tuyệt vời" nếu đạt được một thỏa thuận tốt lại vừa đe dọa xóa sổ nền văn minh Ba Tư. Ông cũng liên tục đặt ra các thời hạn cùng những tối hậu thư rồi lại gia hạn khi những thời hạn đó đến gần.

Những gì đang diễn ra ở khu vực Trung Đông những ngày qua cho chúng ta thấy một trong những cuộc đàm phán kỳ lạ nhất từ trước đến nay. Ảnh: Hoover Institution

Hành động này của người đứng đầu nước Mỹ cho thấy phía Washington có vẻ như đã sẵn sàng chấp nhận một thỏa thuận chưa hẳn đã tốt hơn so với thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA), bởi ngoài áp lực giá dầu trong nước, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng đang tới gần (dự kiến đầu tháng 11-2026), khiến áp lực đặt lên đảng Cộng hòa và người đứng đầu nước Mỹ ngày càng lớn. Trong khi đó, Iran cũng đang đứng trước nhiều áp lực do cơ sở hạ tầng bị tàn phá, các hoạt động kinh tế, đặc biệt là xuất khẩu dầu mỏ, bị ảnh hưởng nặng nề và cần một “khoảng nghỉ” để tái thiết sau xung đột.

Thế nhưng, những gì phía Mỹ và Iran đang thể hiện lại chẳng khác nào những bà nội trợ đi chợ với niềm tin rằng cách duy nhất để mua được giá hời là không bao giờ để người bán hàng biết mình cần mua món hàng cụ thể nào và phải làm sao để người bán hàng nghĩ rằng mình sẵn sàng bỏ đi khi không đạt được mức giá mong muốn.

Trong khi cả hai bên đang mải mê với trò chơi mặc cả của mình thì nỗi lo của cả cộng đồng quốc tế là hoàn toàn có cơ sở. Các bên trung gian như Pakistan đang nỗ lực tạo ra một lộ trình hòa bình trên thực tế, nhưng cũng đều nơm nớp lo sợ đổ vỡ. Đó là bởi khi động thái của các bên được đẩy lên quá cao, mọi diễn biến bất ngờ vượt ngoài tầm kiểm soát rất có thể sẽ xảy ra và kết quả mong muốn sẽ không đạt được cho cả hai bên. Khi hai bên luôn phải nỗ lực để thuyết phục đối phương rằng mình luôn sẵn sàng rời bỏ bàn đàm phán, thì sẽ có lúc, vì thể diện, họ có thể sẽ buộc phải làm đúng như vậy! Kết quả sẽ lại là bom đạn và sự phô trương sức mạnh quân sự của cả hai bên sẽ dẫn đến những thỏa hiệp còn đau đớn hơn sau đó.

Tình huống hiện tại cho thấy cả Mỹ và Iran đều cần một thỏa thuận nhưng lại luôn làm như mình không cần nó và luôn chứng minh rằng đối phương mới là bên mong đợi đạt được thỏa thuận.

Bất chấp những tổn thương hữu hình cả về kinh tế lẫn chính trị cho cả hai bên, Mỹ và Iran vẫn tuyên bố sẵn sàng chiến đấu “vô thời hạn”. Cứ như vậy, mỗi lần tưởng chừng đã nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm thì họ lại đột ngột đổi hướng, đẩy bàn cờ Trung Đông vào một tương lai đầy bất định.

Mạc Triều