Giá dầu Nga vọt từ 40 lên 100 USD, cơ chế trừng phạt mất tác dụng

Chiến sự Iran đẩy giá dầu Nga tăng vọt và làm lung lay cơ chế trừng phạt mà phương Tây áp đặt với Mátxcơva suốt nhiều năm qua.

Giá dầu Nga có thời điểm lên đến hơn 100 USD/thùng, cao hơn cả giá dầu Brent khi chiến sự Iran nổ ra. Ảnh: TASS.

Chỉ trong vòng chưa đầy 2 tuần, giá dầu thô Urals của Nga đã có bước nhảy vọt chưa từng thấy.

Ngày 27.2, một ngày trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran, dầu Urals chỉ giao dịch quanh mức 40 USD/thùng. Đến ngày 10.3, dầu Urals giao dịch ở mức 100,67 USD/thùng - thậm chí cao hơn cả giá dầu Brent chuẩn toàn cầu khoảng 99 USD.

Đây là lần hiếm hoi dầu Nga - vốn chịu các lệnh trừng phạt của phương Tây từ năm 2022 - vượt qua giá tham chiếu quốc tế. Diễn biến này khiến toàn bộ cơ chế kiểm soát giá dầu Nga được thiết lập sau xung đột Ukraina bị đảo lộn chỉ trong vòng 12 ngày.

Đà tăng của giá dầu toàn cầu đến từ cú sốc lớn tại Trung Đông. Sau khi Iran đáp trả các cuộc tấn công bằng cách gây gián đoạn giao thông tại eo biển Hormuz, khoảng 21 triệu thùng dầu mỗi ngày - tương đương gần 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu - bị mắc kẹt. Nguồn cung sụt giảm nhanh chóng khiến giá Brent vượt mốc 100 USD/thùng lần đầu kể từ năm 2022.

Ngay cả khi Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) tuyên bố tung ra 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ chiến lược - mức xả lớn kỷ lục, thị trường vẫn chưa hạ nhiệt. Nhiều tổ chức tài chính, trong đó có Goldman Sachs, đã nâng dự báo giá dầu Brent cuối năm với giả định khủng hoảng Hormuz kéo dài hơn dự kiến.

Trong bối cảnh đó, dầu Nga trở thành nguồn cung thay thế hiếm hoi còn lại trên thị trường. Trước khi chiến sự nổ ra, Nga đối mặt với áp lực tài chính lớn khi doanh thu dầu khí giảm mạnh. Tháng 2.2026, nguồn thu này của Mátxcơva giảm tới 44% so với cùng kỳ năm trước, trong khi ngân sách được xây dựng dựa trên giả định dầu Urals ở mức khoảng 59 USD/thùng.

Nhưng khủng hoảng Trung Đông đã đảo chiều tình thế. Khi dầu Iran gần như biến mất khỏi thị trường và nguồn cung từ Venezuela vẫn bị hạn chế, các nhà giao dịch năng lượng lớn buộc phải quay lại với dầu Nga.

Ấn Độ - một trong những khách hàng lớn nhất của dầu Nga - nhanh chóng tăng mua trở lại. Chỉ trong vài ngày sau khi Mỹ ban hành miễn trừ 30 ngày cho phép các nhà máy lọc dầu Ấn Độ nhận các lô dầu Nga đang lênh đênh trên biển, New Delhi đã mua thêm khoảng 30 triệu thùng.

Sự thay đổi này cũng phản ánh thực tế khó khăn của các lệnh trừng phạt. Khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh, việc duy trì mức trần giá thấp đối với dầu Nga trở nên khó thực thi hơn.

Trước đó, Liên minh châu Âu (EU) từng hạ mức trần giá dầu Nga xuống khoảng 44 USD/thùng vào tháng 2. Nhưng khi giá Brent tiến sát 100 USD/thùng, cơ chế kiểm soát này gần như mất tác dụng.

Bên cạnh yếu tố thị trường, bối cảnh địa chính trị cũng đang thay đổi. Mỹ được cho là cân nhắc nới lỏng trừng phạt với dầu Nga nhằm ổn định giá năng lượng trong nước.

Trong khi đó, tại châu Âu, một số quốc gia bắt đầu thảo luận lại quan hệ năng lượng với Mátxcơva khi giá khí đốt tăng mạnh do khủng hoảng Trung Đông.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý nhất không phải là mức giá dầu tăng vọt trong ngắn hạn, mà là những rạn nứt đang xuất hiện trong hệ thống trừng phạt của phương Tây. Nếu các miễn trừ và ngoại lệ tiếp tục được mở rộng, những gì xảy ra trong 2 tuần chiến sự Iran vừa qua có thể trở thành bước ngoặt lâu dài đối với thị trường năng lượng toàn cầu.

Song Minh