Chuyên gia Nga: Việt Nam có thể trở thành quốc gia dẫn đầu ASEAN về công nghệ xanh, công nghệ cao

Tháng 3/2026, Tổng Giám đốc Tập đoàn Năng lượng Nguyên tử Quốc gia Nga (ông Alexey Likhachev) và Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ Việt Nam (ông Trần Văn Sơn) ký kết thỏa thuận hợp tác liên chính phủ về việc xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 tại Việt Nam.

Nhân dịp này, ông Dmitry Raspopin, Giám đốc Văn phòng Mạng lưới Quốc tế Rosatom tại Việt Nam, giải thích lý do đằng sau việc Việt Nam tập trung vào năng lượng hạt nhân và cách công nghệ của Rosatom có thể hỗ trợ thông qua bài viết tựa đề "Việt Nam đón nhận năng lượng nguyên tử" - được Rosatom đăng tải vào tháng 4/2026.

Chiến lược năm 2035, tầm nhìn 2050 của Việt Nam

Ngành điện lực Việt Nam đứng thứ hai khu vực ASEAN về công suất. Song, công suất 80 Gigawatt hiện tại là hoàn toàn không đủ để đáp ứng tất cả các nhu cầu và thực hiện các mục tiêu chiến lược của Việt Nam.

Trong khi đó, tăng trưởng GDP của Việt Nam vượt trội so với tất cả các nước khác trong khu vực, đạt khoảng 7-8% mỗi năm, có nghĩa là nhu cầu điện năng tăng gấp đôi sau mỗi 10 năm. 

Đây là lúc vai trò của điện hạt nhân thể hiện rõ nhất. Năng lượng hạt nhân đóng vai trò then chốt trong việc đa dạng hóa nguồn phát điện và đảm bảo an ninh năng lượng lâu dài. 

Sau thời gian tạm dừng bắt đầu từ năm 2016, Việt Nam đã nối lại chương trình hạt nhân vào năm 2024 và tích hợp vào Quy hoạch điện VIII (PDP8) điều chỉnh. Ngày 18/3/2026, Chính phủ Việt Nam đã phê duyệt Chiến lược Phát triển Sử dụng Năng lượng Nguyên tử vì Mục đích Hòa bình đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050. 

Chiến lược này quy định năng lượng hạt nhân là một trong những động lực chính cho sự phát triển lâu dài của đất nước, nhằm tăng cường tính độc lập về công nghệ, hiện đại hóa công nghiệp và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Lợi thế của điện hạt nhân 

Với lợi thế cung cấp nguồn điện nền sạch và ổn định, giảm thiểu nguy cơ mất điện, các nhà máy điện hạt nhân sẽ giúp cung cấp điện cho các nhu cầu hàng ngày (chiếu sáng, thiết bị gia dụng, giao thông điện...). 

Hơn nữa, điện hạt nhân còn giảm sự phụ thuộc vào than và khí đốt nhập khẩu, đồng thời cải thiện điều kiện môi trường. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các vùng nông thôn và các thành phố đang phát triển, nơi các nhà máy nhiệt điện than gây ô nhiễm không khí.

Năng lượng hạt nhân cũng sẽ hỗ trợ các ngành công nghiệp hướng xuất khẩu của Việt Nam (điện tử, dệt may và nông nghiệp) – ví dụ như các doanh nghiệp như Samsung, Intel, Nike và các doanh nghiệp khác đã đầu tư hàng tỷ đô la vào sản xuất tại Việt Nam từ lâu. 

Việc sản xuất điện ổn định và đáng tin cậy sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của ngành hóa dầu và các ngành công nghiệp nặng khác. 

Ông Dmitry Raspopin, Giám đốc Văn phòng Mạng lưới Quốc tế Rosatom tại Việt Nam.

Ảnh: Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội

Một ngành công nghiệp đa dạng và được cung cấp đầy đủ sẽ giúp nền kinh tế quốc gia cạnh tranh hơn và tất nhiên sẽ tạo ra nhiều việc làm mới trong lĩnh vực năng lượng và các lĩnh vực liên quan.


Năng lượng hạt nhân cũng sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển đổi sang một mô hình công nghệ mới. 

Việt Nam đang tích cực thu hút đầu tư vào các trung tâm dữ liệu: Google, Amazon, Microsoft và các công ty lớn trong nước như Viettel, FPT và CMC đang xây dựng các trung tâm tại nước này nhờ chi phí xây dựng thấp và thị trường đang phát triển nhanh chóng. 

Các cơ sở này đòi hỏi một lượng lớn năng lượng ổn định, ít phát thải carbon. Năng lượng hạt nhân, đặc biệt là các lò phản ứng mô-đun nhỏ (SMR), là một lựa chọn lý tưởng cho nguồn điện ổn định, và nhiều nhà đầu tư trên thị trường đang nghiêm túc xem xét lựa chọn này.

Công nghệ hạt nhân cũng thúc đẩy nghiên cứu và phát triển, được sử dụng trong sản xuất dược phẩm phóng xạ, nông nghiệp (chiếu xạ thực phẩm) và bảo vệ môi trường. 

Về lâu dài, tất cả những điều này sẽ giúp Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực ASEAN về công nghệ xanh và công nghệ cao.

Khả năng của Nga

Việt Nam đang thể hiện sự quan tâm lớn đến các dược phẩm phóng xạ tiên tiến, vật liệu mới và công nghệ sản xuất bồi đắp (thường gọi là in 3D). Những công nghệ này rất cần thiết trong ngành dầu khí, đóng tàu, năng lượng và y tế. 

Lò VVER-1200 nặng 334 tấn là công nghệ xuất khẩu chủ lực của Tập đoàn Rosatom.

Ảnh: Rosatom

Các đối tác Việt Nam quan tâm đến việc phát triển công nghệ lưu trữ năng lượng và xây dựng chuỗi giá trị khép kín trong lĩnh vực năng lượng gió, bao gồm cả sản xuất nam châm cho tuabin gió. 

Các lĩnh vực quan tâm khác bao gồm phát triển trung tâm dữ liệu, mô hình song sinh kỹ thuật số và mô phỏng cho ngành công nghiệp hạt nhân và điện lực, logistics và các giải pháp môi trường – trong bối cảnh tình hình chất lượng không khí và quản lý chất thải tại nhiều tỉnh thành, kể cả thủ đô, đang gặp nhiều thách thức. 

Tập đoàn Rosatom sẵn sàng chia sẻ chuyên môn của mình với các đối tác Việt Nam trong tất cả các lĩnh vực này, bởi tập đoàn sở hữu nhiều kinh nghiệm và năng lực liên quan.

"Đối với chúng tôi, đây không chỉ là một thỏa thuận về việc xây dựng hai tổ máy điện hạt nhân. Chúng tôi xem đây là nền tảng cho một quan hệ đối tác công nghiệp lâu dài, có nghĩa là tăng cường sự độc lập về năng lượng của Việt Nam và mở ra những cơ hội mới cho tăng trưởng kinh tế" - Tổng Giám đốc Rosatom, ông Alexey Likhachev, phát biểu sau khi ký hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam ngày 22/3.

Trang Ly