'Bộ não quân sự' dẫn dắt Iran giữa tâm bão

Hôm 24/3, Iran đã bổ nhiệm ông Mohammad Bagher Zolghadr làm tân Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, thay thế người tiền nhiệm Ali Larijani vừa thiệt mạng trong cuộc không kích tuần trước.

Thông tin bổ nhiệm được Phó tổng thống Iran phụ trách truyền thông Mehdi Tabatabaei công bố trên mạng xã hội X. Ông Tabatabaei cho biết quyết định đã được Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei thông qua.

Nắm giữ một trong những vị trí nhạy cảm nhất hệ thống chính trị Iran, ông Zolghadr sẽ phải đối mặt với thách thức an ninh phức tạp, chịu tác động từ áp lực quân sự cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran, cũng như vấn đề nội bộ.

Cứng rắn và dày dạn kinh nghiệm

Phóng viên Suheib Alassa của Al Jazeera mô tả ông là “nhân vật an ninh tầm cỡ”, từng nắm giữ nhiều vị trí cấp cao trong các thiết chế quân sự, dân sự và tư pháp của Iran.

Ông Mohammad Baqer Zolqadr khi là phó tư lệnh IRGC vào năm 2004.

Ảnh: Reuters/ Raheb Homavandi.

Ông là cựu chỉ huy trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và giữ vai trò đứng đầu Hội đồng Phân xử Lợi ích Quốc gia - cơ quan cố vấn cho Lãnh tụ Tối cao Iran và có chức năng phân xử bất đồng giữa Quốc hội và Hội đồng Giám hộ.

Vai trò này đưa ông vào trung tâm quyền lực an ninh của Iran, tích lũy bề dày kinh nghiệm và ảnh hưởng sâu rộng trong quá trình hoạch định chiến lược.

Thuộc thế hệ đầu tiên của IRGC được thành lập sau Cách mạng Hồi giáo năm 1979, ông Zolghadr từng tham chiến trong cuộc chiến Iran - Iraq.

Ông đã đảm nhiệm nhiều vị trí quân sự và an ninh cấp cao, bao gồm 8 năm làm tham mưu trưởng Liên hợp IRGC và 8 năm giữ chức phó tư lệnh lực lượng này, trước khi chuyển sang các vai trò chính trị và tư pháp cấp cao.

Theo Alassa, việc ông được lựa chọn phản ánh nhu cầu của Tehran trong việc tìm người có đủ năng lực lấp đầy khoảng trống mà ông Larijani để lại.

Cựu Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao là nhân vật dày dạn kinh nghiệm về chính trị và an ninh trong hệ thống cầm quyền. Vì vậy, việc thay thế ông từng được đánh giá không hề đơn giản.

Trong bối cảnh đó, Al Jazeera đánh giá việc bổ nhiệm ông Zolghadr không nên được xem là phản ứng tức thời trước cuộc chiến hiện tại, mà là kết quả của quá trình dài nhằm tìm kiếm nhân vật có đủ phẩm chất cho vị trí nhạy cảm trên

Động thái lựa chọn một nhân vật cứng rắn, dày dạn kinh nghiệm chiến trường như ông Zolghadr cũng được xem là tín hiệu cho thấy Tehran quyết tâm duy trì lập trường an ninh hiện tại sau cái chết của ông Larijani, giữa lúc IRGC tiếp tục mở rộng quyền kiểm soát đối với bộ máy nhà nước.

Thách thức phía trước

Gắn bó chặt chẽ với văn phòng của lãnh tụ tối cao, vị trí đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Iran sẽ đòi hỏi một nhân vật vừa có chuyên môn an ninh, vừa có khả năng quản lý các vấn đề chiến lược.

Ông Mohammad Baqer Zolqadr vào năm 2023. Ảnh: CCTV.

Một số người theo phe cứng rắn tại Iran cũng xem ông Zolghadr, với kinh nghiệm quân sự dày dặn, là người phù hợp hơn để xử lý tình trạng chiến tranh hiện nay so với ông Larijani.

Tuy nhiên, cuộc chiến trước mắt sẽ đặt ra cho tân thư ký nhiều thử thách.

Các cuộc không kích vẫn diễn ra trên khắp cả nước, không chỉ tại các thành phố lớn như Tehran hay Isfahan, mà còn tập trung tại khu vực phía tây và tây bắc Iran - đặc biệt là tỉnh East Azerbaijan, gần biên giới phía tây. Những cuộc tấn công này làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gây bất ổn từ bên trong.

Giới chức Iran đã bắt giữ hàng trăm người bị cáo buộc hợp tác với các thế lực nước ngoài, một phần trong nỗ lực được cho nhằm ngăn chặn lỗ hổng an ninh.

Về phía mình, Tehran tiếp tục các đợt tấn công bằng tên lửa trong khu vực. Cơ quan tình báo Iran muốn gửi đi thông điệp rằng họ có thể xác định và tấn công các mục tiêu sâu trong lãnh thổ Israel.

Đồng thời, Iran cũng gây sức ép tại Eo biển Hormuz, hạn chế tàu thuyền qua lại. Điều này đã tác động tiêu cực tới kinh tế toàn cầu và đẩy giá dầu tăng cao trong thời gian qua.

Tổng thể, những diễn biến này cho thấy một bức tranh phức tạp, kết hợp giữa áp lực quân sự từ bên ngoài và nỗ lực duy trì an ninh trong nước. Nó đặt ông Zolghadr trước phép thử sớm về khả năng điều hành.

Ông cũng sẽ đóng vai trò quan trọng trong bất cứ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt cuộc chiến.

“Việc bổ nhiệm tân Thư ký Zolghadr cho thấy giới lãnh đạo Iran đang tìm cách bổ sung yếu tố quân sự trong bộ máy an ninh quốc gia”, phóng viên Ali Hashem tại Tehran nhận định.

“Một điểm quan trọng là bất cứ ai ngồi vào bàn đàm phán đều phải nhận được sự chấp thuận của ông Zolghadr, trước khi mọi quyết định được thông qua”, ông nói thêm.

Mới đây, Iran cho biết đã nhận được đề xuất 15 điểm của phía Mỹ nhưng “không chấp nhận lệnh ngừng bắn” với Mỹ.

Iran cho rằng việc tiến hành đàm phán với Washington vào thời điểm hiện tại là “phi lý”, hãng tin Fars dẫn nguồn thạo tin cho hay.

Nguồn tin nhấn mạnh giao tranh sẽ chỉ chấm dứt khi Tehran đạt được các “mục tiêu chiến lược” trong cuộc xung đột.

Theo báo cáo của Wall Street Journal, IRGC được cho đang đưa ra nhiều điều kiện để nối lại đàm phán, như đóng cửa căn cứ quân sự của Mỹ ở Vùng Vịnh, đảm bảo cuộc xung đột không tái diễn và giành quyền kiểm soát tuyến đường vận chuyển dầu quan trọng.

Tên lửa Iran đánh trúng điểm nóng hạt nhân Israel Một đoạn video được cho là ghi lại cảnh tên lửa Iran tấn công khu công nghiệp tại thành phố Dimona (Israel) - địa điểm có viện nghiên cứu hạt nhân trọng yếu của nước này. Các hình ảnh chưa được xác minh độc lập cho thấy một vụ nổ lớn xảy ra tại khu vực mục tiêu, làm dấy lên lo ngại về khả năng các cơ sở nhạy cảm bị đặt trong tầm ngắm.

Minh An