5 tháng hơn 24,8 tỷ USD, FDI vào Việt Nam đổi chiều

© Shutterstock/FOTODOM / Huy Thoai

Dệt may giảm 40%, bán dẫn tăng 35%: Cuộc đua FDI tại Việt Nam đang đổi chiều

Theo Tạp chí Kinh tế - Tài chính Online dẫn báo cáo kinh tế vĩ mô tháng 5/2026 của Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, dữ liệu từ UNCTAD cho thấy giá trị các dự án đầu tư mới trong lĩnh vực dệt may và da giày năm 2025 giảm 40% so với năm trước. Ngược lại, đầu tư vào ngành điện tử tăng 13%, còn lĩnh vực bán dẫn tăng tới 35%.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi trong ưu tiên của dòng vốn quốc tế. Nếu trước đây chi phí lao động và năng lực sản xuất là những yếu tố then chốt, thì hiện nay các tập đoàn ngày càng quan tâm hơn đến hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực kỹ thuật, năng lực nghiên cứu phát triển (R&D) và khả năng tham gia vào các công đoạn có giá trị gia tăng cao.

Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng đang tạo ra chu kỳ đầu tư mới trên toàn cầu, kéo theo nhu cầu lớn về chip xử lý, trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và các hạ tầng công nghệ liên quan. Hiện các dự án trung tâm dữ liệu chiếm khoảng 20% tổng giá trị các dự án đầu tư mới trên thế giới.

Trong bối cảnh đó, Việt Nam được đánh giá có nhiều điều kiện thuận lợi để đón dòng vốn công nghệ cao. Sau hơn một thập kỷ tham gia sâu vào chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu, Việt Nam đã hình thành hệ thống khu công nghiệp tương đối hoàn chỉnh, mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ ngày càng mở rộng và lực lượng lao động kỹ thuật tích lũy nhiều kinh nghiệm.

Theo số liệu Mirae Asset tổng hợp, ASEAN hiện thu hút khoảng 49% tổng vốn đầu tư toàn cầu vào ngành bán dẫn. Việt Nam nổi lên là một trong những điểm đến có khả năng hưởng lợi nhờ nền tảng sản xuất điện tử, chi phí cạnh tranh và nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng được cải thiện. Xu hướng này cũng phù hợp với định hướng phát triển của Việt Nam. Theo Quyết định số 982/QĐ-TTg, đến năm 2030 Việt Nam đặt mục tiêu có ít nhất 5.000 doanh nghiệp công nghệ số có doanh thu từ thị trường quốc tế và doanh thu xuất khẩu sản phẩm, dịch vụ công nghệ số đạt tối thiểu 55 tỷ USD mỗi năm.

Triển vọng đó phần nào được phản ánh qua kết quả thu hút FDI thời gian gần đây. Vốn FDI giải ngân đã tăng liên tục từ khoảng 23 tỷ USD năm 2023 lên gần 28 tỷ USD năm 2025. Mục tiêu bình quân giai đoạn 2026-2030 là đạt khoảng 60 tỷ USD vốn đăng ký và 40 tỷ USD vốn giải ngân mỗi năm.

Đánh giá về xu hướng này, báo Dân Trí dẫn lời TS Đặng Thảo Quyên, Phó Chủ nhiệm nhóm Bộ môn Quản trị, kiêm Chủ nhiệm cấp cao Bộ môn Kinh doanh quốc tế, Đại học RMIT Việt Nam, cho rằng các dự án trong lĩnh vực vật liệu pin, điện tử, trung tâm dữ liệu và AI đang phản ánh rõ sự dịch chuyển của dòng vốn. Việc các doanh nghiệp như Qualcomm mở rộng hoạt động R&D tại Việt Nam cho thấy Việt Nam đã bắt đầu xuất hiện trên "bản đồ công nghệ" của các tập đoàn lớn. Theo bà, sự gia tăng mạnh của vốn đăng ký mới cho thấy nhiều nhà đầu tư đang lựa chọn Việt Nam cho các dự án sản xuất và công nghệ thực chất, thay vì chỉ lắp ráp đơn thuần.

Một số dự án tiêu biểu gần đây gồm dự án Samsung Electro-Mechanics Việt Nam số 2 tại Thái Nguyên với tổng vốn đăng ký 1,2 tỷ USD để sản xuất bảng mạch điện tử cao cấp và dự án Nhà máy nhiệt điện LNG Quỳnh Lập tại Nghệ An có tổng vốn đăng ký hơn 2,2 tỷ USD. Tuy vậy, các chuyên gia cũng cho rằng cơ hội nâng cấp chất lượng FDI đi kèm với nhiều thách thức. Hiện Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia vào các khâu đóng gói, kiểm thử và lắp ráp trong ngành bán dẫn, trong khi các công đoạn tạo giá trị gia tăng cao như thiết kế vi mạch, R&D hay sản xuất wafer vẫn tập trung ở các quốc gia dẫn đầu.

Ông Nguyễn Văn Toàn, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp FDI (VAFIE), cho rằng việc thu hút FDI chất lượng cao cần gắn với mục tiêu phát triển công nghệ cao và công nghệ nguồn theo tinh thần Nghị quyết 50-NQ/TW và Kết luận số 18 của Trung ương. Tuy nhiên, yếu tố quan trọng nhất là xây dựng được hệ thống doanh nghiệp trong nước đủ năng lực tham gia chuỗi cung ứng, công nghiệp hỗ trợ và các phân khúc công nghệ cao. Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, cả nhà đầu tư nước ngoài lẫn nền kinh tế trong nước đều được hưởng lợi.

Theo ông Toàn, trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ và yêu cầu bảo đảm an toàn chuỗi cung ứng ngày càng gia tăng, Việt Nam đang là điểm đến phù hợp của các dòng vốn FDI công nghệ cao, dự án xanh và các dự án quy mô lớn trong quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các chuyên gia nhận định, giai đoạn tới Việt Nam cần tiếp tục thu hút FDI có chọn lọc, chuyển trọng tâm từ ưu đãi thuế sang các chính sách hỗ trợ dựa trên hiệu quả và kết quả đầu tư. Quan trọng hơn, Việt Nam cần nâng cao năng lực nội sinh của nền kinh tế để không chỉ thu hút được vốn, mà còn giữ lại được nhiều giá trị hơn từ các dòng vốn công nghệ cao đang dịch chuyển vào khu vực.