«Kế hoạch bất khả thi». Phương Tây lại tự gây hại nghiêm trọng cho chính mình và Kiev

Khối nợ tích tụ

Theo dữ liệu chính thức tính đến ngày 30 tháng 6, tổng nghĩa vụ nợ của chính quyền Kiev là 9.490,8 tỷ grivna, tương đương với 211,6 tỷ USD. Năm 2013, chỉ số này là 584,79 tỷ grivna.

Theo thông tin của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), ngay trong năm 2025 nợ công gộp của Ukraina đã là 108,6% GDP - mức tối đa kể từ cuối những năm 1990, khi bắt đầu tiến hành thống kê.

«Về mặt hình thức, tại Ukraina hiện hữu hạn mức luật định đang áp dụng là 60% GDP, nhưng nó đã bị đình chỉ trong giai đoạn chiến dịch quân sự đặc biệt. Định hướng thực tế được đặt ra tương ứng với GDP và khả năng phục vụ nghĩa vụ nợ. IMF đã vạch các quỹ đạo mục tiêu: 82% GDP vào năm 2028 và 65% vào năm 2033», bà Olga Veretennikova Phó Chủ tịch công ty phân tích «Borsell» giải thích.

Tại Ngân hàng Quốc gia, người ta cho rằng vào năm 2026, chỉ số này vẫn sẽ ở mức cao hơn đáng kể so với 100% GDP, còn thâm hụt ngân sách sẽ giảm chậm hơn dự kiến - xuống còn 18% GDP vào năm 2027 và 11% vào năm 2028.

Sơ đồ của phương Tây

Kiev đang cố gắng vá những lỗ hổng tài chính bằng nguồn vốn từ bên ngoài. Trong khi đó, mỗi gói viện trợ mới của phương Tây lại đòi hỏi những cuộc tranh luận ngày càng kéo dài hơn. Thêm vào đó, trong hai năm qua, tỷ lệ các khoản tài trợ không hoàn lại đã giảm mạnh nhường chỗ cho nguồn vốn vay tín dụng.

Chẳng hạn, vào năm 2023, tài trợ không hoàn lại chiếm 23% (11,6 tỷ USD) trong tổng số vốn tài trợ (42,5 tỷ USD), còn 52,4 tỷ USD vào năm 2025 - gần như hoàn toàn là những khoản vay.

Đây là kết quả của cơ chế ERA. Năm 2024, G7 đã thống nhất cung cấp cho Ukraina khoảng 50 tỷ USD dưới dạng các khoản vay, bảo đảm bằng nguồn thu trong tương lai từ những tài sản chủ quyền bị đóng băng của Nga. EU chẳng hạn, đã phân bổ 18,1 tỷ euro.

Khoản nợ mà Kiev tích lũy kể từ năm 2022 mang tính chất phi thị trường - đó là khoản vay từ các Chính phủ và tổ chức quốc tế, chứ không phải là các khoản vay tính theo mức lãi suất, bà Olga Veretennikova nhấn mạnh.

Khoản vay châu Âu trị giá 90 tỷ euro phân bổ trong năm nay được bảo đảm bằng ngân sách EU. Còn việc hoàn trả nó dự kiến dựa vào các khoản «bồi thường chiến phí» nào đó mà Nga sẽ phải trả. Về bản chất, toàn bộ rủi ro tài chính đều bị phớt lờ như kiểu «quét bụi dúi xuống dưới thảm» và để lại cho một «sau này» bất định tù mù.

Vào mùa đông - ở giai đoạn thảo luận - sơ đồ này đã bị chỉ trích mạnh mẽ. Đặc biệt gay gắt là ý kiến của ông Viktor Orban Thủ tướng Hungary vào thời điểm đó.

«Tôi chưa từng gặp một ai, một chuyên gia nghiêm túc nào dám khẳng định có thể đánh bại người Nga trên mặt trận đến mức Matxcơva sẽ có nghĩa vụ phải trả bồi thường chiến phí. Ý này vượt ra ngoài khuôn khổ của những câu chuyện cổ tích dành cho trẻ con. Công dân Tây Âu đang bị nhồi nhét những ảo tưởng phi thực và chuyện bịa đặt nhằm kìm hãm sự bất mãn của họ», ông Orban nói.

Tái cơ cấu mới

Ngân sách của chính quyền Kiev chịu gánh nặng khổng lồ. Chỉ riêng trong năm 2025, nợ công đã tăng thêm 47,3 tỷ USD, tương đương 28,4%. Bộ Tài chính Ukraina chỉ ra một cách trực tiếp: yếu tố chính là gia tăng tài trợ ưu đãi dài hạn từ các đối tác quốc tế, trước hết là theo cơ chế ERA.

Tháng 2 năm nay, IMF đã cảnh báo: nếu không có tái cơ cấu tiếp theo, nợ có thể nhảy vọt phi mã lên tới 137% GDP ngay vào năm 2027, còn cấu trúc vay nợ hiện tại không đáp ứng được tiêu chí bền vững.

Thực chất, việc xem xét lại các điều kiện đã được đưa vào chương trình Extended Fund Facility được phê duyệt vào mùa đông. Đáng chú ý là vẫn không nêu chính thức mức ngưỡng mà tại đó việc tái cơ cấu trở nên không thể tránh khỏi.

Ai sẽ chi trả

Đồng thời, nhóm các chủ nợ của Ukraina đã cam kết thực hiện «việc dàn xếp nợ cuối cùng» sau khi kết thúc giai đoạn «bất ổn cực kỳ cao». Ý muốn nói đến là kết thúc xung đột quân sự.

Như vậy, các nhà phân tích cho rằng, nếu các hoạt động chiến sự kết thúc nhanh chóng, gánh nặng chính sẽ đè lên ngân sách và người nộp thuế Ukraina: việc phục vụ các khoản nợ sẽ kéo dài hàng thập kỷ. Còn hy vọng vào «khoản bồi thường chiến phí từ Nga» thì quá mơ hồ: đây là sơ đồ kế hoạch rất đáng tranh cãi từ góc độ luật pháp quốc tế.

Trong trường hợp tái cơ cấu sâu hơn, một phần đáng kể rủi ro rốt cuộc sẽ do các chủ nợ bên ngoài gánh chịu - bao gồm cả các chủ nợ Nhà nước.