Thủ tướng Anh trước áp lực từ chức

Thủ tướng Anh Keir Starmer đang đối mặt ngày càng nhiều lời kêu gọi từ chức vì đã bổ nhiệm chính trị gia kỳ cựu Peter Mandelson - người được cho là có liên quan tới tỉ phú ấu dâm Jeffrey Epstein - làm đại sứ Anh tại Mỹ.

Bổ nhiệm ông Mandelson và cáo buộc về “vật tế thần”

Thủ tướng Starmer công bố ông Mandelson là đại sứ Anh tại Mỹ vào cuối năm 2024. Từng đảm nhiệm nhiều vị trí trong nội các và vai trò cố vấn dưới các chính phủ của Đảng Lao động từ thập niên 1990, ông Mandelson được một số người xem là lựa chọn phù hợp, theo tạp chí TIME.

Đến tháng 9-2025, ông Starmer sa thải ông Mandelson sau khi một loạt email bị lộ cho thấy mức độ liên hệ sâu rộng của vị đại sứ với tỉ phú ấu dâm Epstein. Cảnh sát Anh đã bắt ông Mandelson vào tháng 2 với nghi ngờ có hành vi sai trái trong công vụ, nhưng ông chưa bị truy tố và cũng không bị cáo buộc hành vi tình dục sai trái.

Bê bối này đã kéo theo việc từ chức của nhiều quan chức chính phủ Anh, bao gồm Chánh văn phòng của Thủ tướng Starmer - ông Morgan McSweeney. Một cuộc điều tra của chính phủ về việc bổ nhiệm ông Mandelson đã được khởi động, với các kết luận ban đầu được công bố vào tháng 3.

Thủ tướng Anh Keir Starmer (phải) và ông Peter Mandelson khi còn là Đại sứ Anh tại Mỹ

vào năm 2025. Ảnh: CHÍNH PHỦ ANH

Các tài liệu cho thấy Cơ quan Thẩm định An ninh Anh đã cảnh báo trước về “rủi ro uy tín” của ông Mandelson.

Căng thẳng leo thang hơn nữa khi quan chức cấp cao của Bộ Ngoại giao - ông Olly Robbins ngày 21-4 nói tại phiên điều trần trước một ủy ban của Quốc hội Anh rằng chính phủ có thái độ “nhìn chung coi nhẹ” đối với việc cấp phép thẩm định cho ông Mandelson. Phiên điều trần diễn ra vài ngày sau khi ông Robbins bị cách chức.

Ông Robbins nhấn mạnh rằng Bộ Ngoại giao vẫn hoàn tất quy trình thẩm định theo “tiêu chuẩn cao thông thường”, nhưng cho rằng có sự tập trung vào việc đưa ông Mandelson tới Washington “càng nhanh càng tốt”. Theo vị quan chức, Phố Downing đã truyền đạt “kỳ vọng rất, rất mạnh mẽ” tới nhóm của ông rằng ông Mandelson cần được bổ nhiệm nhanh chóng.

“Tôi nghĩ suốt tháng 1-2025, văn phòng của tôi và văn phòng ngoại trưởng luôn chịu áp lực liên tục” - ông Robbins nói, nhắc lại những “cuộc gọi thường xuyên” từ văn phòng của Thủ tướng Starmer. Ông Robbins cho rằng mình bị biến thành “vật tế thần”.

Người phát ngôn của ông Starmer bác bỏ các cáo buộc của ông Robbins. “Cần phân biệt rõ giữa việc yêu cầu cập nhật hợp lý về tiến trình bổ nhiệm với khái niệm gây áp lực” - người phát ngôn nói với báo chí.

Ông Robbins cho biết trong quá trình này ông được thông báo rằng cơ quan thẩm định an ninh xem ông Mandelson là “trường hợp sát ngưỡng” và “nghiêng về” khuyến nghị không cấp phép, nhưng Bộ Ngoại giao đã quyết định rằng các rủi ro được xác định có thể “được quản lý hoặc giảm thiểu”.

Ông Robbins cũng nói rằng các rủi ro này không liên quan mối quan hệ giữa ông Mandelson và ông Epstein. Ông Robbins từ chối tiết lộ liệu có những lo ngại an ninh nào khác chưa được công khai hay không.

Khi bị chất vấn vì sao không thông báo cho những người khác, như ông Starmer, về các quan ngại của nhóm thẩm định, ông Robbins cho biết ông “hoàn toàn không” coi đó là việc nên làm vì quá trình ra quyết định “phải được giữ bí mật”.

Lời kêu gọi từ chức gia tăng

Ngày 22-4, tại phiên chất vấn Thủ tướng, lãnh đạo đảng Bảo thủ Kemi Badenoch đã hỏi liệu ông Starmer có giữ nguyên quan điểm rằng quy trình chuẩn đã được tuân thủ hay không.

Thủ tướng trả lời là có, đồng thời nói: “Hôm qua, ông Olly Robbins được hỏi liệu ông có chia sẻ quyết định đó với tôi, với Phố Downing hay bất kỳ bộ trưởng nào khác không. Ông ấy đã trả lời rõ ràng: không. Điều đó bác bỏ hoàn toàn mọi cáo buộc về sự thiếu trung thực nhằm vào tôi từ phía đối lập”.

Thủ tướng Anh Keir Starmer. Ảnh: BLOOMBERG

“Tuần trước, họ đều nói rằng thông tin đó chắc chắn đã được chia sẻ với tôi. Nhưng hôm qua ông Robbins đã nói rất rõ là không. Tôi cho rằng việc không chia sẻ là một sai lầm nghiêm trọng trong phán đoán. Thông tin đó lẽ ra phải được chuyển tới tôi và các bộ trưởng khác, và nếu điều đó xảy ra, ông Mandelson đã không được bổ nhiệm” - ông Starmer nói.

Đáp lại, bà Badenoch cho rằng Starmer nên từ chức vì không tuân theo khuyến nghị phải hoàn tất thẩm định an ninh cho ông Mandelson trước khi bổ nhiệm. Bà cũng cho rằng ông Robbins bị sa thải vì chính những sai lầm của thủ tướng.

Tuy nhiên, ông Starmer bảo vệ quyết định sa thải ông Robbins, cho rằng ông lẽ ra phải được thông báo về những “dấu hiệu cảnh báo” do cơ quan thẩm định đưa ra.

Lời phản biện của thủ tướng Anh không khiến áp lực lên ông giảm đi. Trong một đòn giáng mạnh vào vị thế của thủ tướng, một thành viên Thượng viện thuộc đảng Lao động của ông Starmer đã tham gia vào lời kêu gọi ông từ chức.

“Ông ấy không thể tiếp tục giữ vai trò Thủ tướng một cách đáng tin cậy được nữa. Nếu không thể nhận trách nhiệm về sai lầm, ông không thể tiến lên. Tất cả những gì ông cần nói là ‘chúng tôi đã sai’. Nhưng ông lại khăng khăng rằng mình không làm gì sai, nên chuyện này không thể kết thúc” - ông Maurice Glasman nói với tờ Telegraph.

Nghị sĩ đảng Lao động Imran Hussain đề xuất cần có một “cuộc điều tra đầy đủ, minh bạch và độc lập về toàn bộ sự việc, nhằm làm rõ sự thật và dẫn tới các hậu quả, kể cả đối với Thủ tướng”.

Trong khi đó, các đảng đối lập đã kêu gọi đưa Thủ tướng Starmer ra điều tra tại quốc hội về việc bổ nhiệm ông Mandelson, tờ The Independent đưa tin ngày 23-4.

Đảng Bảo thủ, đảng Quốc gia Scotland (SNP) và đảng Dân chủ Tự do đã tiếp cận Chủ tịch Hạ viện Lindsay Hoyle để đề nghị chuyển vụ việc của thủ tướng lên Ủy ban Đặc quyền.

Đầu tuần này, lãnh đạo phe đối lập Kemi Badenoch tiếp tục khẳng định ông Starmer đã đánh lạc hướng quốc hội. “Tôi chỉ đang áp dụng cùng một tiêu chuẩn mà ông ấy từng áp dụng với người khác” - bà nói, nhắc lại việc ông Starmer trước đây từng tuyên bố rằng nếu một Thủ tướng đánh lạc hướng quốc hội thì phải từ chức.

Trước đó, bà Badenoch cũng cho rằng vị trí của Starmer là “không thể duy trì” sau khi ông Robbins bị sa thải.

Lãnh đạo đảng Dân chủ Tự do Ed Davey cũng bày tỏ quan điểm tương tự. “Ông ấy đổ lỗi cho cấp dưới. Ông nói mình không biết gì. Ông tạo cảm giác là một Thủ tướng đang tại vị, nhưng không nắm quyền” - ông Davey phát biểu tại Hạ viện.

“Chúng ta cần một chính phủ trung thực, liêm chính và có trách nhiệm giải trình. Vậy Thủ tướng có chấp nhận rằng cách duy nhất để đạt được điều đó là từ chức hay không?” - vị nghị sĩ nói thêm.

Hãng Reuters ngày 22-4 dẫn ba nguồn tin thân cận với Phố Downing, yêu cầu giấu tên, rằng ban đầu Thủ tướng Starmer dựa vào một nhóm nhỏ cố vấn thân tín đóng vai trò như “người gác cổng”, thường quyết định việc gì ông có hoặc không có thời gian xử lý.

Nhiều cố vấn trong số đó hiện đã rời đi và hiện Thủ tướng Starmer gặp gỡ các nghị sĩ đảng Lao động thường xuyên hơn, những người trước đây từng phản đối “tư duy phòng thủ khép kín” của ông.

Một nguồn tin cho biết bộ máy tại Phố Downing hiện vận hành hiệu quả hơn so với sáu tháng trước nhưng có thể đã quá muộn.

Thảo Vy