Thâm hụt thương mại hơn 20 tỷ USD, Việt Nam đang ở giai đoạn ‘căng nhất’

CC BY-SA 3.0 / Diego Delso / View of Ho Chi Minh City from

Bitexco Financial Tower, Vietnam

Nhập siêu mang tính chu kỳ

Theo số liệu của Cục Thống kê, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa trong 7 tháng đầu năm đạt 659,58 tỷ USD, tăng 28,1% so với cùng kỳ năm trước.

Trong đó, xuất khẩu tăng 21,7%, trong khi nhập khẩu tăng mạnh hơn, ở mức 34,8%. Điều này khiến cán cân thương mại hàng hóa thâm hụt 20,52 tỷ USD. Tuy nhiên, diễn biến trong nửa cuối tháng 7 cho thấy khoảng cách giữa xuất khẩu và nhập khẩu đã thu hẹp đáng kể.

Số liệu của Cục Hải quan cho thấy, riêng nửa đầu tháng 7, cán cân thương mại thâm hụt 3,64 tỷ USD, đưa mức nhập siêu lũy kế đến hết ngày 15/7 lên 20,46 tỷ USD.

Trong khi đó, theo ước tính của Cục Thống kê, đến hết tháng 7, mức nhập siêu là 20,52 tỷ USD. Như vậy, so với thời điểm ngày 15/7, nhập siêu chỉ tăng thêm khoảng 60 triệu USD trong nửa cuối tháng. Diễn biến này cho thấy chênh lệch giữa kim ngạch xuất khẩu và nhập khẩu đã thu hẹp mạnh so với nửa đầu tháng 7.

Báo Dân Việt dẫn ý kiến của TS. Cấn Văn Lực chia sẻ tại chương trình Cafe doanh nhân Huba với chủ đề Doanh nghiệp hợp lực để tăng trưởng 2 con số do Hiệp Hội Doanh Nghiệp TP.HCM (HUBA) tổ chức, có 3 nguyên nhân chính khiến nhập khẩu tăng mạnh.

Thứ nhất, doanh nghiệp đang chủ động tăng nhập khẩu và tích trữ hàng hóa trước những bất định của thị trường thế giới. Khi lo ngại giá nguyên liệu tăng hoặc chuỗi cung ứng bị gián đoạn, doanh nghiệp có xu hướng mua trước. Thứ hai, giá hàng hóa quốc tế tăng cũng đẩy giá trị nhập khẩu lên. Điểm thứ ba, Việt Nam đang tăng đầu tư cho sản xuất, công nghệ và các dự án lớn. Do đó, nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên liệu tăng theo.

“Khoảng 90-93% hàng nhập khẩu của Việt Nam là máy móc, thiết bị, nguyên liệu và tư liệu phục vụ sản xuất kinh doanh, không phải hàng tiêu dùng”, theo vị chuyên gia, như vậy, nhập siêu hiện nay chủ yếu nằm ở phía đầu vào của nền kinh tế.

Ông Lực đánh giá, nhập siêu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với nền kinh tế yếu. Nếu nhập khẩu phục vụ tiêu dùng quá mức, đó là vấn đề đáng lo. Nhưng nếu nhập khẩu để đầu tư, mua máy móc và nguyên liệu phục vụ sản xuất thì cần nhìn theo hướng khác.

“Nhập siêu một giai đoạn này sau đó để ta có tư liệu sản xuất ra sản xuất kinh doanh trong thời gian tới để xuất khẩu”, chuyên gia lưu ý.

Ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư, CTCP Chứng khoán An Bình (ABS) cùng cho rằng tình trạng nhập siêu trong 7 tháng đầu năm chủ yếu mang yếu tố chu kỳ.

Theo ông, thông thường trong giai đoạn đầu năm, doanh nghiệp nhập khẩu nhiều nguyên liệu để phục vụ sản xuất cho mùa vụ cuối năm. Sang nửa cuối năm, khi hàng hóa hoàn thành và các đơn hàng được xuất đi, cán cân thương mại sẽ chuyển biến theo hướng tích cực hơn.

“Hiện tại đang là giai đoạn cán cân thương mại 'căng' nhất, qua một vài tháng nữa, cán cân thương mại sẽ nhanh chóng thặng dự trở lại khi các đơn hàng được xuất đi”, Doanh nghiệp và Kinh doanh dẫn lời ông Nguyễn Thế Minh phân tích.

Theo chuyên gia, nhập siêu 7 tháng đầu năm tập trung vào nhóm nguyên liệu, máy móc và linh kiện nên không phải diễn biến tiêu cực. Doanh nghiệp phải có đơn hàng mới nhập khẩu lượng lớn nguyên vật liệu đầu vào để phục vụ sản xuất.

Xu hướng này cũng được phản ánh qua chỉ số PMI. Trong nửa đầu năm, PMI đều trên 50 điểm, thậm chí có thời điểm vượt 54 điểm, cho thấy hoạt động sản xuất duy trì đà tăng trưởng.

Theo khảo sát của S&P Global, lượng đơn đặt hàng đã tăng ba tháng liên tiếp từ tháng 5 đến tháng 7 với tốc độ ngày càng nhanh. Đáng chú ý, lượng đơn đặt hàng xuất khẩu mới tăng với tốc độ nhanh nhất kể từ tháng 7/2024.

Trước nhu cầu sản xuất gia tăng, các nhà sản xuất tiếp tục đẩy mạnh mua hàng trong tháng 7. Tốc độ tăng hoạt động mua hàng đạt mức mạnh nhất trong gần 4,5 năm. Việc mua đầu vào tăng mạnh phản ánh nhu cầu phục vụ sản xuất, dù một số doanh nghiệp cũng mua hàng để sử dụng trong tương lai.

Theo ông Minh, chỉ số bán lẻ tại các nền kinh tế lớn như Mỹ và Trung Quốc trong 6 tháng đầu năm cũng tăng trưởng tốt, cho thấy nhu cầu tiêu dùng đang phục hồi. Diễn biến này khác với năm 2025, khi tăng trưởng sản xuất yếu trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng tại các nền kinh tế lớn chậm lại. Sang nửa đầu năm 2026, nhu cầu hàng hóa đã tăng khá tốt.

Từ đó, các nhà nhập khẩu gia tăng đơn hàng, kéo theo nhu cầu nhập nguyên vật liệu đầu vào của các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam. Càng về cuối năm, khi quá trình sản xuất hoàn tất, doanh nghiệp sẽ tăng xuất khẩu và giảm nhập khẩu. Khi đó, tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu có thể nhanh hơn, trong khi nhập khẩu chậm lại, qua đó giúp cán cân thương mại đổi chiều và trở nên cân bằng hơn.

FDI tăng cũng kéo nhu cầu nhập khẩu đi lên

Một yếu tố khác góp phần làm nhập khẩu tăng nhanh là hoạt động đầu tư đang gia tăng.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 31/7 đạt 38,06 tỷ USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước.

Vốn FDI thực hiện trong cùng thời gian ước đạt 15,20 tỷ USD, tăng 11,8%. Đây là mức vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện cao nhất của 7 tháng trong 5 năm qua.

Theo ông Nguyễn Thế Minh, khi hoạt động đầu tư gia tăng, doanh nghiệp có nhu cầu xây dựng nhà máy, nhập khẩu máy móc và nguyên vật liệu để bắt đầu sản xuất. Vì vậy, chưa cần quá lo ngại tình trạng nhập siêu hiện nay sẽ tạo ra rủi ro dài hạn đối với cán cân thương mại hay nền kinh tế.

Về dài hạn, TS Cấn Văn Lực cho rằng, Việt Nam phải giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài. Doanh nghiệp cần tăng năng suất, phát triển công nghiệp hỗ trợ, tăng tỷ lệ nội địa hóa và đầu tư nhiều hơn cho nghiên cứu, đổi mới sáng tạo.