''Rơi xuống vực thẳm''. Khi Hoa Kỳ phản bội đồng minh chiến lược

© AP Photo / Alex Brandon

Những gì đang xảy ra và hậu quả có thể chờ đơi – trong bài phân tích của Sputnik.

Hứa hẹn định mệnh

Benjamin Netanyahu dự định lãnh đạo đảng «Likud» và dẫn dắt đảng này giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 10. Tuy nhiên, ông Trump đã thông báo rằng ông có nghi vấn về điều này. «Ông ấy đã có thành quả sự nghiệp tuyệt vời. Nhưng liệu ông ấy có muốn tiếp tục không? Bởi ông ấy là một Thủ tướng thời chiến», Tổng thống Hoa Kỳ nhận xét.

Cần nhắc rằng ông Netanyahu lần đầu trở thành Thủ tướng vào năm 1996. Ông đã cầm quyền tổng cộng 18 năm – là kỷ lục đối với Israel. Chính phủ hiện tại được thành lập vào năm 2022 trên cơ sở một liên minh giữa «Likud» và một số đảng cực hữu theo phái Do Thái giáo chính thống. Vài tháng vừa qua, đảng của ông Netanyahu đã xây dựng chính sách của mình thuần tuý dựa trên mối quan hệ tin tưởng và thân thiện đặc biệt giữa lãnh đạo đảng và ông Trump. Thủ tướng Israel gọi Tổng thống Hoa Kỳ là người bạn lý tưởng của Tel Aviv, ca ngợi ông về cuộc chiến chống Iran và việc biện minh cho hành động của IDF ở Dải Gaza và Lebanon. Còn ông Trump đáp lại bằng cách đòi hệ thống tư pháp Israel hủy bỏ vụ truy tố hình sự với ông Netanyahu về tội tham nhũng, vốn có thể khiến Thủ tướng phải bóc lịch trong tù đến 10 năm. Tuy nhiên, khi các cuộc đàm phán giữa Washington và Tehran tiến triển, tình hình bắt đầu thay đổi.

Benjamin Netanyahu thuyết phục ông Trump rằng chẳng việc gì phải nhân nhượng với Iran. Ngược lại, theo quan điểm của nhà cầm quyền Israel, việc tiếp tục phong tỏa và chiến dịch quân sự ở Lebanon sẽ dẫn đến thất bại chiến lược của nước Cộng hòa Hồi giáo trong tương lai gần. «Bibi đã giải thích với Tổng thống lý do tại sao ông ấy nên thực hiện cuộc tấn công này hay cuộc tấn công kia và tại sao tình báo Israel biết cách thức và thời điểm thực hiện, còn Tổng thống đã lắng nghe. Những cuộc trò chuyện thường xoay quanh cùng một vấn đề như vậy», nguồn tin thông thạo nói với tờ Wall Street Journal.

Nhưng ông Trump đã không thuận theo lời Thủ tướng Israel. Trái lại, ông bắt đầu cáo buộc Netanyahu leo thang xung đột một cách vô nghĩa. Khi trò chuyện với các cố vấn, Tổng thống Hoa Kỳ thừa nhận không thể đạt thỏa thuận với ông Netanyahu: dường như ông này muốn «ném bom tất cả mọi người», theo phản ánh của WSJ.

Vì thế, Thủ tướng Israel không được báo trước về nội dung của Bản Ghi nhớ Mỹ-Iran. Benjamin Netanyahu xem văn bản và trở nên kích động, như một nguồn tin Israel thuật lại với Axios. Thủ tướng cũng lo sợ rằng điều khoản kêu gọi ngừng hoạt động chiến sự trên tất cả các mặt trận, kể cả Lebanon, sẽ làm tổn hại đến triển vọng của đảng «Likud» trong cuộc bầu cử Nghị viện. Cử tri có thể kết luận rằng «người bạn chân chính» về cơ bản đang hợp pháp hóa ảnh hưởng của Tehran ở Beirut và hạn chế chính sách đối ngoại của Israel, là điều hoàn toàn không thể chấp nhận.

Tuyên bố tiếp đó từ giới chức Nhà Trắng đã làm trầm trọng thêm tình hình.

«Ông Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên toàn thế giới hiện đang có thiện cảm với Israel. <…> Tôi muốn nói điều gì đó với những thành viên nội các Israel đang chỉ trích Hoa Kỳ: trong ba tháng vừa qua, 2/3 vũ khí quốc phòng bảo vệ đất nước các bạn là do các công ty Mỹ sản xuất và được cấp kinh phí từ tiền của người đóng thuế Mỹ. <…> Bất cứ ai cho rằng Tổng thống Trump là vấn đề chính, thì đã đến lúc phải tỉnh lại và đối mặt với tình trạng thực tế của đất nước mình», Phó Tổng thống Hoa Kỳ J.D. Vance nhấn mạnh.

Cơn bão hoàn hảo

Giả như không có cú sốc bên ngoài này, thì vẫn bộc lộ cuộc khủng hoảng đã âm ỉ trong nội bộ liên minh cầm quyền. Chẳng hạn, ông Netanyahu không giành đủ phiếu bầu của các nghị sĩ trong Quốc hội để ủng hộ đạo luật về nhà trẻ, cho phép người Israel gửi con cái họ vào các trung tâm giữ trẻ miễn phí. Hiện tại, phương án này chỉ dành cho các gia đình mà người cha không trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Sáng kiến này đang được thúc đẩy bởi những người theo tín ngưỡng Do Thái giáo chính thống, là một phần của liên minh cầm quyền, còn các đồng minh cực hữu của họ không thích. Kết quả là, những tín đồ Do Thái giáo chính thống đã từ chối ủng hộ bất kỳ đề xuất nào của liên minh, chừng nào yêu cầu của họ chưa được đáp ứng.

Đồng thời, Chính phủ phải hứng chịu bão chỉ trích từ phe đối lập. Cụ thể, cựu Tham mưu trưởng IDF và lãnh đạo đảng «Thành thật!» là Gadi Eisenkot, người không giấu nguyện vọng trở thành Thủ tướng kế tiếp, tuyên bố rằng Nhà nước Do Thái đã rơi vào vực thẳm giữa «những lời hứa suông» của ông Netanyahu và Bản Ghi nhớ Mỹ-Iran. Cựu Phó Tham mưu trưởng IDF kiêm lãnh đạo đảng «Dân chủ» là Yair Golan lưu ý rằng ông Netanyahu đã đứng ngoài cuộc trong khi các nhà ngoại giao Mỹ và Iran xóa bỏ «những thành tựu quân sự nổi bật» của Israel. Theo dữ liệu từ Kênh 13 của Israel, «Likud» vẫn là đảng được ưa chuộng nhất và có thể giành được 22 ghế trong cuộc bầu cử Quốc hội. Tuy nhiên, cùng với các đối tác liên minh hiện tại, đảng của ông Netanyahu chỉ có 47 ghế, trong khi liên minh cầm quyền cần tới 61 ghế.

Kênh 13 gọi đảng «Thành thật!» là đảng đối lập được yêu thích nhất (với tiềm năng nhận 20 ghế), khối «Cùng nhau» (17 ghế), còn đảng «Dân chủ» và «Ngôi nhà Israel của chúng ta» (mỗi đảng 11 ghế). Khối Hadash-Ta'al, dựa vào cả cử tri Do Thái và Ả Rập, đang tìm kiếm 6 ghế. Đảng Ra'am của người Ả Rập và «Chủ nghĩa Phục quốc Do Thái giáo» đang ở sát ngưỡng bầu cử, nhưng nếu vượt qua được, mỗi đảng có thể giành 4 ghế. Đến lượt mình, Kênh 12 đưa tin rằng 59% người Israel không muốn ông Netanyahu tranh chức Thủ tướng một lần nữa. 33% có ý kiến ngược lại, và 8% còn lại chưa quyết định.

Kinh nghiệm lão luyện và kết quả

Chuyên gia Boris Dolgov, nghiên cứu viên hàng đầu tại Trung tâm Nghiên cứu Ả Rập và Hồi giáo thuộc Viện Nghiên cứu Phương Đông của Viện Hàn lâm Khoa học Nga, cho rằng ông Netanyahu đã quá phấn khích trước những chiến thắng của mình trước Syria, Hamas và «Hezbollah», đến nỗi ông ta đã không ngần ngại lao vào cuộc chiến với Iran. Kết quả là, ông ta tự đẩy mình vào tình thế phức tạp: không đạt các mục tiêu chiến dịch, Tehran có thể trở nên mạnh mẽ hơn trước, còn phe đối lập Israel đổ lỗi cho Thủ tướng về chuyện này.

«Netanyahu tuyên bố mình là người duy nhất ở Israel có khả năng cứu đất nước khỏi nguy cơ đe dọa đang rình rập. Trong khi đó, những người phản đối lại cho rằng chính ông ta đã tạo ra vấn đề mà giờ đây phải cố gắng giải quyết. Tuy nhiên, còn quá sớm để loại bỏ ông ta. Thứ nhất, cánh cực hữu với khá nhiều người thuộc phe này trong xã hội Israel vẫn sẵn sàng ủng hộ ông Netanyahu. Thứ hai, còn phải theo dõi xem điều gì sẽ xảy ra với Bản Ghi nhớ trong vài tháng tới. Việc đàm phán đổ vỡ và khôi phục hoạt động chiến sự có thể sẽ làm tăng tỷ lệ ủng hộ của ông Netanyahu», ông Dolgov nhận định.

Chuyên gia này tin chắc rằng thủ lĩnh đảng «Likud» sẽ quyết liệt đấu tranh giành quyền lực, bởi thất bại trong bầu cử sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt sự nghiệp chính trị của ông. Và ông Netanyahu không thể tưởng tượng cuộc sống của ông ta sẽ thế nào nếu như thiếu đi quyền lực đó.

«Truyền thông đã xuất hiện tin báo rằng ông Trump bắt đầu thu xếp liên lạc với phe đối lập Israel. Như vậy, dường như Washington đang chờ đợi rằng ông Netanyahu sẽ thua trong cuộc bầu cử Quốc hội và Israel sẽ có tân Thủ tướng dễ bảo hơn. Quả thật, cho đến nay sự ủng hộ của ông Trump vẫn chưa phải là đảm bảo thành công dành cho các chính trị gia phương Tây. Ví dụ, ở Canada, Hungary và Romania, những nhân vật được ông Trump ưu ái đã thất bại. Cuối cùng, «Likud» vẫn là đảng được ưa chuộng nhất ở Israel, có nghĩa là ông Netanyahu sẽ có quyền là người đầu tiên cố gắng thành lập một liên minh lãnh đạo», ông Alexey Yurk chuyên gia từ Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông thuộc Viện Kinh tế Thế giới và Quan hệ Quốc tế của Viện Hàn lâm Khoa học Nga nêu ý kiến.

Dù sao chăng nữa, các chuyên gia tin rằng sự thay đổi quyền lực ở Nhà nước Do Thái sẽ không dẫn đến sửa đổi tổng thể cơ bản chính sách đối ngoại của quốc gia này. Nhân vật kế nhiệm ông Netanyahu, dù là ai đi nữa, có thể sẽ hành động kiềm chế hơn, nhưng vẫn sẽ coi Iran, «Hezbollah» và Hamas là những mối đe dọa chiến lược đối với Tel Aviv và sẽ tiếp tục đấu tranh chống lại những lực lượng đó.