Lo Mỹ-Nga 'bắt tay sau lưng' trong các cuộc hòa đàm về Ukraine, nhiều nước châu Âu thúc đẩy bước đi chưa từng có

Nhiều chính phủ thành viên đang gây sức ép buộc Liên minh châu Âu (EU) bổ nhiệm một đặc phái viên đại diện cho lợi ích của khối trong vấn đề Ukraine, trong bối cảnh lo ngại Mỹ có thể đạt thỏa thuận với Nga sau lưng châu Âu.

Các chính phủ châu Âu đang gây áp lực lên EU để bổ nhiệm một nhà đàm phán đại diện cho lợi ích của họ về vấn đề Ukraine, vì lo ngại Mỹ sẽ dàn xếp một thỏa thuận với Nga sau lưng họ.

(Nguồn: EPA)

Báo Politico đưa tin, theo 3 nhà ngoại giao và quan chức trực tiếp nắm rõ các cuộc thảo luận, Pháp và Italy là những nước đi đầu thúc đẩy sáng kiến này và đã giành được sự ủng hộ trong Ủy ban châu Âu cùng một số quốc gia thành viên khác.

Lập luận cốt lõi của họ là châu Âu chỉ có thể bảo vệ các “lằn ranh đỏ”, trong đó có triển vọng Ukraine gia nhập Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nếu EU có “chỗ tại bàn đàm phán”.

Bước đi chưa từng có

Nếu được thông qua, đây sẽ là bước đi chưa từng có, đánh dấu sự thay đổi lớn trong cách châu Âu tham gia chuỗi đối thoại song phương để giải quyết xung đột ở Ukraine do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian, khi lục địa này tìm cách khẳng định vai trò trong bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt giao tranh đã kéo dài bốn năm.

Trong những tuần gần đây, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron và Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đã phối hợp kêu gọi mở các kênh tiếp xúc ngoại giao với Tổng thống Nga Vladimir Putin và những người thân cận của nhà lãnh đạo, ngay cả khi các nỗ lực hòa giải của Nhà Trắng đang bế tắc.

Một quan chức cấp cao Pháp cho biết: “Mấy ngày qua, ông Macron đã thúc đẩy quan điểm rằng, trong bối cảnh các cuộc thảo luận song phương Mỹ-Nga diễn ra, ít nhất châu Âu cần có vai trò trong đối thoại. Bà Meloni hoàn toàn ủng hộ. Họ không ngây thơ về những gì có thể đạt được, nhưng ngày càng nhiều bên nhận thấy lợi ích của việc tham gia hơn là đứng ngoài”.

Tuy nhiên, bất đồng lớn vẫn tồn tại. Những người phản đối cho rằng việc cử đặc phái viên sẽ hàm ý Nga sẵn sàng đàm phán thiện chí và chấp nhận bất kỳ phương án nào ngoài sự khuất phục hoàn toàn của Ukraine. Cho đến nay, các nỗ lực môi giới của ông Trump đều chưa đạt đột phá khi Moscow vẫn kiên quyết đòi Ukraine nhượng lại các vùng lãnh thổ mà quân đội Nga chưa giành quyền kiểm soát.

Thông điệp gửi tới Nga và Mỹ

Tại Brussels, Bỉ, các cuộc thảo luận đang xoay quanh việc EU sẽ đóng góp gì cho tiến trình đàm phán và làm thế nào để bảo đảm ông Trump không gạt lợi ích châu Âu ra bên lề. Một quan chức nói: “Có những vấn đề không thể chỉ để Mỹ bàn thảo, vì chúng tác động trực tiếp đến an ninh của châu Âu. Thông điệp gửi tới Washington quan trọng không kém thông điệp gửi tới Moscow”.

Ông Kurt Volker, cựu đặc phái viên Mỹ về đàm phán Ukraine trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận định, EU phải cứng rắn hơn nếu muốn được tham gia. Ông nói rõ: “Ông Trump sẽ tiếp tục đối thoại với ông Putin, trực tiếp và qua đặc phái viên Steve Witkoff. Điều đó không thay đổi. Vì vậy, châu Âu phải có kênh liên lạc riêng của mình”.

Ý tưởng cử đặc phái viên từng được thảo luận tại Hội nghị thượng đỉnh EU hồi tháng 3/2025. Dù nhận được sự ủng hộ rộng rãi nhưng cuối cùng, ý tưởng này không được đưa vào tuyên bố chung. Khi đó, đề xuất chỉ tập trung vào việc cử đại diện EU làm việc song hành với Kiev, khác với ý tưởng của Thủ tướng Italy về một đầu mối đối thoại trực tiếp với Nga.

Đại diện cấp cao EU về chính sách an ninh và đối ngoại Kaja Kallas liên tục khẳng định mình là ứng viên phù hợp nhất cho bất kỳ vai trò đàm phán nào về tương lai Ukraine. Tuy nhiên, câu hỏi lớn vẫn là đặc phái viên sẽ đại diện cho ai và báo cáo cho cấp nào – Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen, Cơ quan Hành động đối ngoại EU hay Hội đồng châu Âu?

Về nhân sự, Rome đề xuất cựu Thủ tướng Italy Mario Draghi, trong khi một số nhà ngoại giao nhắc tới Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, người có quan hệ cá nhân tốt với ông Trump và đến từ quốc gia giáp biên giới Nga.

Dù vậy, hai quan chức EU nhấn mạnh, hiện chưa có chức danh đặc phái viên nào tồn tại và mọi bàn thảo về ứng viên vẫn còn sớm.

Bảo Minh