Greenland và bài toán khó của Đan Mạch

Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump liên tục nhắc tới khả năng kiểm soát Greenland đã đẩy Đan Mạch vào một tình thế ngoại giao phức tạp.

Copenhagen phải bảo vệ chủ quyền đối với một lãnh thổ đang từng bước tách khỏi mình, trong bối cảnh chính người dân Greenland và toàn bộ các đảng phái chính trị tại đây đều hướng tới mục tiêu độc lập.

“Đan Mạch có nguy cơ tiêu hao nguồn lực ngoại giao của mình để giành lấy Greenland, chỉ để rồi chứng kiến nó biến mất sau đó”, ông Mikkel Vedby Rasmussen, Giáo sư Khoa học Chính trị tại Đại học Copenhagen, nhận định.

Quang cảnh thị trấn Kulusuk thuộc đảo Greenland, Đan Mạch. Ảnh: Getty Images/TTXVN

Giá trị chiến lược của Greenland và “lá bài” đang suy yếu

Greenland có vị trí địa chính trị then chốt giữa châu Âu và Bắc Mỹ, đồng thời giữ vai trò quan trọng trong hệ thống phòng thủ tên lửa của Mỹ tại Bắc Cực. Đối với Đan Mạch, việc đánh mất Greenland đồng nghĩa với sự suy giảm đáng kể vai trò chiến lược trong khu vực này.

Không chỉ Copenhagen, nhiều quốc gia châu Âu cũng bày tỏ ủng hộ Đan Mạch, lo ngại rằng việc buông bỏ Greenland có thể tạo ra tiền lệ nguy hiểm, làm xói mòn trật tự quốc tế hình thành sau năm 1945.

Bộ Ngoại giao Đan Mạch không đưa ra bình luận riêng, song dẫn lại tuyên bố chung ngày 22.12 của Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ tướng Greenland Jens-Frederik Nielsen: “Biên giới quốc gia và chủ quyền của các quốc gia bắt nguồn từ luật pháp quốc tế. Đó là những nguyên tắc cơ bản. Không thể sáp nhập một quốc gia khác… Greenland thuộc về người dân Greenland.”

Hôm 5.1, Thủ tướng Frederiksen tuyên bố: "Nếu Mỹ chọn tấn công một quốc gia thành viên NATO khác, mọi thứ sẽ dừng lại, bao gồm cả NATO và sự an ninh mà liên minh này đã cung cấp kể từ Thế chiến thứ hai."

Theo các học giả Đan Mạch, trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, vị trí của Greenland từng mang lại cho Copenhagen ảnh hưởng đáng kể với Mỹ, cho phép nước này duy trì mức chi tiêu quốc phòng thấp hơn so với nhiều đồng minh NATO khác – điều được gọi là “lá bài Greenland”.

Tuy nhiên, khát vọng tự quyết của Greenland đã hình thành từ khi vùng lãnh thổ này giành được quyền tự trị mở rộng và có nghị viện riêng vào năm 1979.

Đến năm 2009, một thỏa thuận tiếp theo đã chính thức công nhận quyền độc lập của người dân Greenland, nếu họ lựa chọn con đường đó. Điều này khiến “lá bài” dần suy yếu.

Áp lực từ các tuyên bố của Tổng thống Trump được cho là đã đẩy nhanh tiến trình vốn đã được hoạch định, buộc Đan Mạch phải đầu tư thêm vốn chính trị và tài chính vào một mối quan hệ có kết cục ngày càng khó đoán.

“Chúng ta nên đấu tranh đến mức nào cho một người thực sự không quan tâm đến chúng ta?”, ông Joachim B. Olsen, cựu Nghị sĩ Đan Mạch, đặt câu hỏi.

Vị trí Greenland. Đồ họa: Britannica

Gánh nặng tài chính và tham vọng lâu dài của Mỹ

Mỗi năm, Copenhagen trợ cấp khoảng 4,3 tỉ krona Đan Mạch (610 triệu USD) cho nền kinh tế Greenland, đồng thời chi trả cho các lĩnh vực như tư pháp, cảnh sát và quốc phòng, nâng tổng chi tiêu lên gần 1 tỉ USD.

Năm ngoái, Đan Mạch còn công bố gói quốc phòng Bắc Cực trị giá 42 tỉ krona (6,5 tỉ USD) nhằm đáp lại chỉ trích từ Mỹ rằng Copenhagen chưa làm đủ để bảo vệ Greenland.

Tuy vậy, nhiều ý kiến cho rằng mối quan hệ giữa Đan Mạch và Greenland không thể nhìn thuần túy dưới góc độ chi phí – lợi ích. “Chúng ta đang nói về mối quan hệ gia đình, lịch sử lâu dài giữa Đan Mạch và Greenland. Điều này không chỉ là quốc phòng hay kinh tế, mà còn là cảm xúc và văn hóa”, Phó Giáo sư Marc Jacobsen tại Học viện Quốc phòng Hoàng gia Đan Mạch nhận định.

Theo nhà nghiên cứu Serafima Andreeva tại Viện Fridtjof Nansen, Thủ tướng Frederiksen đang phải duy trì một thế cân bằng khó khăn: giữ vững lập trường để bảo vệ uy tín ngoại giao, đồng thời tránh làm tổn hại quan hệ đồng minh then chốt với Mỹ.

Trong khi đó, việc ông Trump tái khẳng định ý định kiểm soát Greenland phản ánh mối quan tâm lâu dài của Mỹ đối với hòn đảo có vị trí chiến lược này.

Từ thế kỷ XIX, Washington đã cân nhắc khả năng mở rộng ảnh hưởng tại Bắc Cực; trong Thế chiến II và Chiến tranh Lạnh, Mỹ duy trì hiện diện quân sự tại Greenland. Dưới thời ông Trump, tham vọng này được thể hiện công khai và quyết liệt hơn.

“Tôi nghĩ chúng ta sẽ có được nó, dù bằng cách này hay cách khác”, ông Trump phát biểu. Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cũng khẳng định việc kiểm soát Greenland là “ưu tiên an ninh quốc gia” của Mỹ và “việc sử dụng quân đội Mỹ luôn là một lựa chọn”.

Nghiêm Thanh