Dầu Nga gián đoạn, thị trường diesel toàn cầu chịu sức ép mới

Xe tải chở dầu thô tới nhà máy lọc dầu ở Mỹ. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Theo truyền thông Mỹ, trong bối cảnh giá dầu diesel tại Mỹ tăng cao và cuộc chiến Ukraine tiếp tục ảnh hưởng tới thị trường năng lượng, Tổng thống Donald Trump kêu gọi Ukraine dừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở sản xuất diesel của Nga. Động thái này phản ánh bài toán khó đối với Washington: làm thế nào vừa gây sức ép lên Nga, vừa hạn chế tác động của xung đột đối với nguồn cung và giá năng lượng toàn cầu.

Chỉ còn chưa đầy hai tháng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, vấn đề giá nhiên liệu đang trở thành một trong những yếu tố được chú ý tại Mỹ. Ngày 13/9, ông Trump kêu gọi Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky dừng các cuộc tấn công nhằm vào các cơ sở sản xuất diesel của Nga, cho rằng những cuộc tấn công này đang gây sức ép lên nguồn cung nhiên liệu toàn cầu.

Tuy nhiên, tác động của các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở lọc dầu Nga đối với giá diesel toàn cầu không phải yếu tố duy nhất. Thị trường năng lượng hiện đồng thời chịu ảnh hưởng từ cuộc xung đột tại Vùng Vịnh và những gián đoạn nguồn cung khác.

Theo chuyên gia Andy Lipow của công ty Lipow Oil Associates, việc Nga hạn chế xuất khẩu để ứng phó với các cuộc tấn công của Ukraine đã khiến khoảng 800.000 thùng diesel/ngày rời khỏi thị trường. Trong khi đó, việc eo biển Hormuz bị gián đoạn đã ảnh hưởng tới khoảng 1,2 triệu thùng/ngày.

Hãng tin Reuters ngày 15/9 dẫn các dữ liệu thị trường cho biết hoạt động tại khoảng một nửa số nhà máy lọc dầu diesel lớn của Nga đã bị ảnh hưởng trong tháng 9, sau các cuộc tấn công bằng UAV. Những gián đoạn này góp phần khiến Moskva hạn chế xuất khẩu xăng, diesel và nhiên liệu máy bay nhằm ổn định nguồn cung trong nước.

Moskva hoan nghênh đề xuất ngừng tấn công cơ sở năng lượng

Sau lời kêu gọi của ông Trump, Điện Kremlin bày tỏ ủng hộ ý tưởng dừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng của Nga và Ukraine.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói Moskva hoan nghênh bất kỳ lời kêu gọi nào nhằm chấm dứt các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng kinh tế. Tuy nhiên, ông cho rằng tình trạng bất ổn trên thị trường năng lượng quốc tế hiện nay còn liên quan đáng kể đến xung đột tại Vùng Vịnh.

Ngày 15/9, ông Peskov tiếp tục gọi đề xuất về một thỏa thuận tạm dừng các cuộc tấn công vào cơ sở năng lượng là “một ý tưởng rất tốt”, đồng thời cho biết Nga duy trì liên lạc với phía Mỹ. Moskva cũng cho rằng việc bảo đảm an toàn cho hoạt động vận tải thương mại, trong đó có các tàu chở dầu, và vấn đề trừng phạt cần được xem xét trong bối cảnh ổn định thị trường năng lượng.

Theo lập trường của Nga, các biện pháp hạn chế xuất khẩu dầu và các sản phẩm dầu mỏ của nước này cũng là một yếu tố cần tính đến khi đánh giá nguồn cung trên thị trường quốc tế. Moskva cho rằng việc khôi phục nguồn cung sẽ thuận lợi hơn nếu các hạn chế liên quan được nới lỏng.

Trong khi đó, Ukraine chưa xác nhận rằng hai bên đã đạt được một thỏa thuận chính thức về việc dừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng. Theo Reuters, Kiev coi lời kêu gọi của ông Trump là một đề xuất về việc hai bên cùng tạm dừng các cuộc tấn công, trong khi giao tranh và các cuộc tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng vẫn tiếp diễn.

Nga chịu sức ép từ các cuộc tấn công vào ngành dầu khí

Các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào cơ sở lọc dầu và hạ tầng năng lượng Nga đã trở thành một phần đáng chú ý trong diễn biến xung đột những tháng gần đây.

Trong tháng 9, sáu nhà máy lọc dầu lớn của Nga, chiếm khoảng một nửa sản lượng diesel của nước này, đã phải giảm mạnh sản lượng hoặc tạm dừng hoạt động do ảnh hưởng của các cuộc tấn công bằng UAV. Trước đó, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết các nhà máy lọc dầu Nga bị UAV tấn công trung bình khoảng 3 ngày một lần trong 8 tháng đầu năm.

Hệ quả là Nga phải áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu nhiên liệu để ưu tiên thị trường trong nước. Những biện pháp này, cùng với các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng ở Nga và Ukraine, đã góp phần làm nguồn cung diesel trên thị trường quốc tế thắt chặt.

Tuy nhiên, các chuyên gia năng lượng cho rằng không thể quy toàn bộ biến động giá nhiên liệu hiện nay cho các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào các nhà máy lọc dầu Nga. Thị trường còn chịu tác động từ tình hình tại Trung Đông, các hạn chế thương mại và những gián đoạn khác trong chuỗi cung ứng.

Tổng lượng diesel xuất khẩu từ Nga và khu vực Vùng Vịnh bị giảm khoảng 1,6 triệu thùng/ngày kể từ tháng 2/2026, tạo sức ép đáng kể lên thị trường nhiên liệu.

Washington đứng trước bài toán cân bằng

Việc ông Trump kêu gọi Ukraine dừng các cuộc tấn công vào cơ sở diesel của Nga cho thấy giá năng lượng đang trở thành một yếu tố ngày càng quan trọng trong cách Washington tiếp cận cuộc xung đột.

Đối với Ukraine, các cơ sở lọc dầu và hạ tầng năng lượng của Nga được xem là những mục tiêu có liên quan tới năng lực quân sự và nguồn thu của đối phương. Kiev đồng thời lập luận rằng các cuộc tấn công của Nga nhằm vào cơ sở năng lượng Ukraine là một phần của cuộc xung đột và việc đáp trả nhằm vào hạ tầng năng lượng Nga là một trong những phương thức gây sức ép mà nước này có thể sử dụng.

Với Nga, các cuộc tấn công nhằm vào ngành dầu khí vừa tạo sức ép đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu, vừa khiến Moskva phải ưu tiên nguồn cung trong nước.

Còn với Mỹ và các nước tiêu thụ năng lượng, câu hỏi đặt ra là mức độ tác động của những cuộc tấn công này đối với giá nhiên liệu và nguồn cung toàn cầu đến đâu. Giá dầu diesel bình quân tại Mỹ gần đây đã vượt 6USD/gallon, trong khi thị trường nhiên liệu vốn đã chịu sức ép từ những gián đoạn nguồn cung khác.

Do đó, ngay cả khi Nga và Ukraine đạt được một thỏa thuận tạm dừng tấn công cơ sở năng lượng, thị trường diesel có thể chưa lập tức trở lại trạng thái bình thường. Việc khôi phục công suất các nhà máy lọc dầu bị ảnh hưởng, nối lại xuất khẩu và giải quyết các điểm nghẽn khác trong chuỗi cung ứng đều cần thời gian.

Thu Hằng