8 - 3: Chia sẻ cùng những người phụ nữ Việt ở xứ sở bạch dương
Chia sẻ cùng những người phụ nữ Việt ở xứ sở bạch dương

 
Hoa dành tặng phụ nữ ngày 8-3

 
Nói đến ngày 8-3 chắc hẳn ai cũng liên tưởng tới hoa, tới những món quà tặng cùng với cảm xúc nhẹ nhàng, êm ái chồng dành cho vợ, con dành cho mẹ, phái mạnh dành cho phái yếu… Nhưng chắc hẳn ở nước Nga xa xôi, trong ngày lễ duy nhất trong năm của các bà, các mẹ, các cô có không ít những người phụ nữ Việt sẽ dành trọn ngày này để khắc khoải, để nhớ mong, để ao ước, bởi bên cạnh họ chẳng có những người thân thương nhất – chẳng có người mình yêu, chẳng có chồng, chẳng có những đứa con…

Thân cò đất khách – đó là tập hợp từ thường được dùng để nói về những người phụ nữ Việt đang làm ăn, lao động ở nước ngoài nói chung và ở Nga nói riêng. Họ xuất ngoại, để lại đằng sau cha mẹ, chồng con và có thể cả người thương của mình nữa. Phụ nữ Việt ở Nga – mỗi người là một mảnh đời, một số phận. Nếu không kể tới số ít chị em có gia đình hạnh phúc với đầy đủ ý nghĩa của từ này,  thì hầu như ai cũng nhận thấy rằng đa phần phụ nữ Việt ở Nga, khi chấp nhận lựa chọn con đường đến với đất nước giá lạnh này, đều phải trả giá, phải từ bỏ một cái gì đó trong cuộc đời mình để đánh đổi lấy mục đích mưu sinh.

Trong cộng đồng người Việt đang làm ăn sinh sống  ở Nga nói chung, số lượng phụ nữ chiếm con số không nhỏ. Họ làm đủ mọi việc từ kinh doanh quần áo, bán hàng ăn, bán rau quả, làm nghề giúp việc… Đặc biệt, khi ở Nga xuất hiện các xưởng may thì số lượng phụ nữ lại tăng thêm đáng kể. Họ là những cô gái xuất thân từ những làng quê nghèo khó, mong thoát nghèo bằng cách đi lao động xuất khẩu. Những cô thợ may đa phần là những người trẻ sang Nga với một ước mơ nho nhỏ - kiếm chút vốn để lo cho tương lai sau này. Có lẽ trước khi sang Nga, nhiều cô gái chỉ suy nghĩ đơn giản : Mình chịu khó làm việc, tiết kiệm, dành dụm sẽ đạt được ước mơ. Nhưng mục đích đặt ra là một chuyện, thực tế lại là một chuyện khác. Họ biết đâu rằng để có chút vốn nho nhỏ như mơ ước, không ít cô gái đã phải trải qua một thực tế nghiệt ngã như thế nào. Ở trong nước, họ đâu có biết mình sẽ phải chạy trốn cảnh sát bằng đôi chân trần trên tuyết lạnh, phải ngủ trong những ô giường giống như những chiếc hộp chồng lên nhau, và mang tiếng là sang lao động ở một đất nước với bao danh lam thắng cảnh và những địa danh nổi tiếng thế giới, nhưng  được đặt chân tới Quảng trường Đỏ, được ngắm nhìn Điện Kremlin hay sông Matxcova, đối với họ là ước mơ xa vời chẳng bao giờ đạt tới…


Những cô thợ may ở Nga

Nhắc đến Quảng trường Đỏ, tôi lại nhớ tới trường hợp của H, sang Nga làm thợ may cách đây vài năm, nhưng chẳng may mắc căn bệnh tâm thần, bỏ đi lang thang. Cô đã tìm tới Quảng trường Đỏ trong tâm trạng hoảng loạn, đã xông vào cấu xé cảnh sát bảo vệ ở khu vực trung tâm này, rồi người ta đưa cô vào bệnh viện tâm thần. Nhờ những tấm lòng  hảo tâm của những người đồng hương tốt bụng, mới đây cô đã được đưa về quê hương Củ Chi của mình. Chắc hẳn cha mẹ cô chẳng bao giờ ngờ rằng sau bao nhiêu năm lao động vất vả, cô con gái của họ lại trở về với tấm thân tàn tạ, với cái đầu lúc nhớ lúc quên. Và tôi muốn viết ra đây những vần thơ cảm động mà một chị bạn gái - một người phụ nữ thương cảm cảnh ngộ của cô gái, người thường xuyên vào thăm cô trong bệnh viện, đã viết tặng cô như một lời chia sẻ cho dù chẳng biết bao giờ cô mới tỉnh táo để có thể đọc và hiểu thấu tấm lòng của một người chị đồng hương: 

“Người đàn bà đầu bù tóc rối,
sau hai lần cửa khóa,
Nhấp nhổm đợi mong y tá gọi tên mình,
Mắt đen tròn dòm lỗ khóa trắng tinh,
chờ ai đến thăm,
chờ một làn hơi ấm...
Em, 
Không phải kẻ điên
Chỉ  miên man trong suy tưởng...
Những dự án tương lai, chắp cánh cho quê nghèo...”

Điều mà ai cũng nhận thấy là bên cạnh những nỗi cực nhọc trong buôn bán, làm ăn, cuộc sống gia đình của nhiều người phụ nữ  Việt trên đất Nga cũng không mấy suôn sẻ. Đã có lần tôi được mời đến làm khách của 4 chị cùng một cháu gái nhỏ sống trong căn buồng rộng chừng 15m². Cả 4 chị đều là những phụ nữ cô đơn, “một mình một bóng”: một chị đã tốt nghiệp đại học ở lại làm ăn buôn bán, bị công việc lôi cuốn nên hình như không có thì giờ nghĩ đến chuyện chồng con; một chị đã từng lấy chồng người Nga, nhưng anh ở tỉnh lẻ, không thể theo chị lên làm ăn buôn bán tại Mát xcơva nên họ chia tay và cô con gái nhỏ đang ở với chị. Hai chị còn lại ở độ tuổi trung niên, do hoàn cảnh khó khăn đã phải ra nước ngoài với hy vọng tìm kiếm một công việc nào đó như phụ bán hàng, làm “ô sin” để có thu nhập đủ lo cho con cái ở nhà có điều kiện đến trường. Căn buồng 15m² vừa là phòng ăn, phòng tiếp khách, phòng ngủ. Bếp là một khoảnh diện tích nhỏ ngay bên cửa ra vào đủ để đặt chiếc bếp điện. Mỗi ngày, sáng các chị đi chợ hoặc trông trẻ, chiều về lo cơm nước để rồi lại chờ đợi ngày mai giống hệt ngày hôm qua với bao lo toan, trăn trở.

 
Thợ may ở Nga

Một ngày tôi tình cờ gặp lại cô bạn cũ từng làm phiên dịch cho chuyên gia Liên Xô trên công trường thủy điện Hòa Bình và sau đó cô sang Nga làm đội trưởng trong thời kỳ hợp tác xuất khẩu lao động. Cô gái vui vẻ, nhí nhảnh thuở nào nay đã là một phụ nữ với những nếp nhăn từng trải trên khuôn mặt đầy vẻ mệt mỏi. Cuộc đời bôn ba xứ người của chị quả thực là quá đau khổ: Chồng chị, một người chuyên buôn bán đường dài, bị bọn cướp giết trong khi đang đưa hàng tới một tỉnh xa. Và suốt bao năm, chị đã sống trong cô đơn với những hồi ức nặng nề về người chồng đã mất.

Nước Nga  sẽ là xứ sở thơ mộng với với những ai không phải đi chợ từ mờ đất, không phải bươn chải kiếm kế mưu sinh, không phải đứng bán hàng suốt 10 tiếng dưới cái rét âm hàng chục độ. Nhiều phụ nữ kinh doanh ở Nga đã từng chia sẻ: “Những khu chợ ngoài trời là nơi tàn phá sức khỏe và sắc đẹp của phụ nữ”. Các bệnh liên quan tới thận, phổi, bệnh khớp, bệnh đau đầu, ngoài da… là những căn bệnh thường gặp ở những phụ nữ Việt kinh doanh tại Nga. Không khí lạnh và khô cộng với việc luôn phải nhúng tay vào nước khi bán cá, bán thịt khiến bàn tay của chị Th. – chủ cửa hàng đồ khô ở một khu chợ Việt Nam ở Matxcova, luôn nứt nẻ, rớm máu. Nhưng vì mưu sinh nên những người phụ nữ như chị Th. coi sự đau đớn thân xác là “chuyện thường tình” và họ phải cố gắng chịu đựng để vượt lên.

Ngày mồng 8 tháng 3 người ta thường hay nói tới khái niệm hạnh phúc, đặc biệt là hạnh phúc của những người phụ nữ. Thiết nghĩ, với phụ nữ, hạnh phúc là yêu và được yêu, được chăm sóc, được chia sẻ với những người mình thương yêu. Nhưng cuộc sống của những người đàn bà làm nghề giúp việc hay của những cô thợ may trẻ ở Nga, trong môi trường đa phần là nữ, chẳng có nhiều cơ hội để chia sẻ, để làm bạn với “nửa kia” của mình. Và cũng trong môi trường này người ta chỉ biết tới những mối tình tạm bợ, những cặp đôi “góp gạo thổi cơm chung”. Và dường như tình yêu với đúng nghĩa của từ này thật hiếm gặp ở môi trường sống tương tự. Nhiều cô gái đã hối hận: Nếu biết thế này thì sống ở quê, cho dù nghèo một chút, nhưng đổi lại có thể sống với đúng nghĩa của từ này, có thể yêu và được yêu, có thể tìm được hạnh phúc cho riêng mình. 


Thợ may ở Nga

Nói tới những cặp đôi “góp gạo thổi cơm chung” là có thể liên tưởng tới sự thiệt thòi của những đứa trẻ, điều mà chẳng người mẹ nào mong muốn. Tôi biết một phụ nữ đã kinh doanh ở Nga nhiều năm. Sau khi sinh con đầu lòng, do bất hòa, vợ chồng chị li dị và chị quyết định sang Nga. Cũng như nhiều người phụ nữ Việt Nam khác mưu sinh ở xứ người, sau một thời gian chị đã tìm được cho mình một người bạn song hành. “Liên minh” chỉ là tạm bợ, bởi anh và chị đều là những người đã có vợ hoặc chồng và có cả những đứa con. Nhiều đôi may mắn không phải bận tâm về con cái, còn chị phải cùng người bạn trai chăm sóc con trai của anh, trong khi con mình phải nhờ họ hàng ở quê nuôi nấng. Mặc dù đã vài năm chung sống cùng người “bạn trai”, giữa chị và anh đã có nhiều gắn bó, nhưng anh chị đã suy tính nhiều trong việc sinh “con chung” bởi còn chưa biết tương lai sẽ đi đến đâu. Tuy nhiên, “con chung” cũng là vấn đề nan giải với không ít người. Khi nghe kể câu chuyện về một cặp vợ chồng “tạm bợ” muốn “cho không” cô con gái 2 tuổi vì anh chị quá khó khăn, không thể nuôi 2 đứa “con chung” đều sàn sàn tuổi nhau, mà nhiều người thấy ngậm ngùi, thương cho những đứa trẻ bất hạnh. Nhưng có lẽ trong hoàn cảnh này, chịu đau đớn nhiều hơn cả vẫn là người mẹ.

Với nhiều người phụ nữ, hạnh phúc thật giản đơn: Một mái ấm gia đình, một người chồng biết sẻ chia, những đứa con khỏe mạnh, chăm ngoan. Chẳng thế mà các cụ xưa đã nói: Đàn ông xây nhà/Đàn bà xây tổ ấm. Và có lẽ trên tất cả, mỗi người phụ nữ đều ước mong hạnh phúc sẽ đến với những ai họ thương yêu. Một người bạn gái của tôi từng sống và làm việc tại Nga vài chục năm, đã tâm sự: Em chỉ ước sau này con gái em lấy được người chồng giống như bố cháu. Chị nói về ước mơ giản dị đó của mình với ánh mắt chứa chan niềm hạnh phúc. Tôi biết anh chị không giàu có, họ tần tảo kiếm sống bằng nghề làm dịch vụ. Nhưng anh chị có hai cháu gái ngoan hiền, học rất giỏi. Ước mơ của chị chẳng cao xa, chỉ đơn giản là vậy, nhưng tôi tin chị là người rất hạnh phúc. 

Mỗi người phụ nữ sống và làm ăn trên đất Nga là một số phận. Không ai giống ai. Nhưng tất cả họ đều có những điểm chung: tuy là “phái yếu”, nhưng họ là những người rất chịu thương chịu khó. Chỉ riêng nghĩ tới việc họ trụ vững được ở nơi đất khách quê người, làm ăn được ở thị trường với đầy rẫy những khó khăn phải đương đầu, trợ giúp được về tài chính cho những người thân ở quê nhà, cũng đủ thấy họ “mạnh” tới mức nào.

Người phụ nữ mong muốn điều gì trong ngày 8/3? Đơn giản họ cần được bạn bè, người thân nhắc đến tên mình, nhớ tới họ với một tình cảm chân thành, trìu mến. Bạn sẽ thấy họ hạnh phúc như thế nào khi được quan tâm, chia sẻ. Và phụ nữ - những người mẹ, người vợ, người em, người bạn gái… của chúng ta xứng đáng được tôn vinh như thế./.

Hải Hà